I SA/Wa 654/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie WSA Daniela Kozłowska (spr.) asesor WSA Maria Tarnowska Protokolant Sławomir Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] w przedmiocie renty socjalnej postanawia: umorzyć postępowanie sądowe. I SA/Wa 654/05 U z a s a d n i e n i e Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...], o odmowie umorzenia pobranej przez J. W. renty socjalnej za miesiąc sierpień 2003 r. i rozłożeniu spłaty świadczenia na cztery miesięczne raty, począwszy od miesiąca stycznia 2004 r. W uzasadnieniu podano, że Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w B. odmówił J. W. umorzenia pobranej renty socjalnej w kwocie [...] zł za miesiąc sierpień 2003 r., gdyż zgodnie z art. 34 ust. 4a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny. Decyzją ZUS z dnia [...] sierpnia 2003 r. została przyznana zainteresowanemu emerytura od dnia [...] sierpnia 2003 r., o czym nie zawiadomił Ośrodka. Decyzja z [...] grudnia 2003 r. jest prawidłowa. W ustawie o pomocy społecznej brak jest normy prawnej pozwalającej organowi na odstąpienie od żądania zwrotu (umorzenie) nienależnie pobranego świadczenia. Wprawdzie art. 41 tej ustawy daje możliwość odstąpienia od żądania zwrotu, ale dotyczy to tylko świadczeń zwrotnych. Świadczenie przyznane J. W. nie miało charakteru zwrotnego. Było to świadczenie, które okazało się w pewnym okresie nienależnie pobrane i dlatego podlega zwrotowi. Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. W. podnosząc w niej swoją trudną sytuację materialną, mieszkaniową oraz inwalidztwo [...] grupy. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe, przy czym określenie "stało się" – oznacza w utrwalonym orzecznictwie ujawnienie przyczyny, która w chwili wniesienia skargi nie istniała a wystąpiła dopiero w toku rozpoznawania sprawy (postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 1999 r., II SA/Łd 2465/97, OSP 1999/12/214). Tego rodzaju sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, gdyż przedmiotowa skarga została wniesiona w dniu 16 lutego 2004 r. a po jej wniesieniu zaistniały okoliczności uzasadniające uznanie, że rozpoznanie skargi stało się bezprzedmiotowe. Z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (DZ. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 149 ust. 1 tej ustawy, z dniem wejścia jej w życie, tj. z dniem 1 maja 2004 r. decyzje, które zostały wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (DZ. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) wygasają z mocy prawa (z zastrzeżeniem przewidzianych tą ustawą wyjątków). Zgodnie z art. 150 nowej ustawy o pomocy społecznej, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy ustawy nowej. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 8 marca 2005 r. w sprawie o sygnaturze P 15/04 orzekł, że art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest zgodny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 184 zd. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że wygaszenie, z dniem 1 maja 2004 r. na podstawie art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, decyzji wydanych na podstawie ustawy poprzedniej "nie powoduje uznania za niebyłe tego co się wydarzyło od dnia wydania decyzji do dnia 1 maja 2004 r. Wygaśnięcie decyzji pozytywnej powoduje, że ustaje obowiązek na przyszłość, co w niczym nie narusza podstawy prawnej i prawidłowości wypłaconych świadczeń. Natomiast w wypadku decyzji negatywnej, nawet jej wygaśnięcie nie zdezaktualizuje powinności dokonania kontroli przez sąd administracyjny". Sąd orzekający w niniejszej sprawie poglądu tego nie podziela, bowiem przyjmując stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny, Sąd musiałby orzekać o legalności aktu, który nie istnieje w obrocie prawnym, gdyż został wygaszony z mocy prawa. Idąc zaprezentowanym przez Trybunał Konstytucyjny tokiem rozumowania, to w przypadku skarg uzasadnionych, które przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy skutkowałyby uchyleniem decyzji lub stwierdzeniem jej nieważności, Sąd zobligowany byłby do zawarcia w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia zarówno wykładni przepisów prawa, na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja, jak również wytycznych dla organów, którymi winny się one kierować rozpoznając ponownie tę konkretną sprawę. Wytyczne te odnosiłyby się do stanu prawnego, jaki obowiązywał pod rządami poprzedniej ustawy. Natomiast zgodnie z przytoczonym wyżej przepisem art. 150 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. sprawy wszczęte i niezakończone do dnia 1 maja 2004 r. muszą być rozpoznawane według przepisów tej ustawy. Związanie zatem, w myśl przepisu art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądu i organów, poglądem Sądu orzekającego, wyrażonym na tle innego stanu prawnego, niż ten według którego organy będą musiały w sprawie orzekać, nie znajduje prawnego i racjonalnego uzasadnienia. W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z przepisem art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym w razie uwzględnienia skargi Sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Stwierdzenie przez Sąd w wyroku, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w sytuacji, gdy decyzja ta już z mocy prawa wygasła – także nie znajduje uzasadnienia racjonalnego i prawnego. W przypadku zaś skarg nieuzasadnionych, zdaniem składu orzekającego, jest rzeczą obojętną dla strony, czy skarga jej została oddalona, czy też Sąd umorzył postępowanie sądowe. Zaskarżona decyzja (oczywiście, jeśli nie jest to wyjątek przewidziany nową ustawą) wygasła z dniem 1 maja 2004 r., co oznacza, że nie istnieje w obrocie prawnym. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd – z mocy art. 161 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł, jak w sentencji postanowienia.