I SA/Wa 659/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi G.K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2016 r., [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: 1) przyznać prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 29 lipca 2016 r., po rozpoznaniu wniosku G.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2016 r., od którego skarżąca nie wniosła zażalenia. Odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy była skutkiem rozpoznania wniosku obejmującego oświadczeń skarżącej, z których wynikało, że: 1) prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymywane z dochodów w wysokości [...] netto miesięcznie, pozyskiwanych z trzech źródeł dochodów: emerytury – [...], diety radnego (od grudnia 2014 r.) – [...], wynagrodzenia członka komisji [...] – [...]; 2) posiada dom o pow. [...] i wartości ok. [...], nieruchomość rolną – [...] o wartości [...] oraz [...] gruntów pod domem (wartość [...]). Do wniosku strona załączyła zestawienie transakcji kartą kredytową z [...] maja 2016 r. wskazujące na limit na karcie w wysokości [...] oraz kwotę do spłaty w wysokości [...]. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 14 października 2016 r. Sąd wskazał, że wnioskodawczyni nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro uzyskuje stały dochód w wysokości [...] netto miesięcznie, który przeznacza wyłącznie na potrzeby własne, a ponadto posiada nieruchomości o znacznej wartości (ok. [...]). Wysokość uzyskiwanego dochodu pozwala, zdaniem Sądu, na przyjęcie, że wnioskodawczyni jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie. Sąd podkreślił również, że skarżąca nie przedłożyła na wezwanie sądowe żadnych dokumentów na okoliczność ponoszonych wydatków (wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z leczeniem i utrzymaniem czy dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów), czym uniemożliwiła Sądowi dokonanie oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W dniu 4 października 2016 r. skarżąca uiściła wpis należny od skargi w wysokości 200 zł (k. 52). W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2017 r. (data wpływu do Sądu – k. 113) skarżąca wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Na wezwanie sądowe skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu tego wniosku wskazując w nim, że żąda zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Wniosek zawierał oświadczenie skarżącej o utrzymywaniu się przez wnioskodawczynię z dochodów w wysokości [...] (miesięcznie netto) pozyskiwanych z trzech źródeł dochodów: emerytury – [...], diety radnego (od grudnia 2014 r.) – [...], wynagrodzenia członka komisji [...] – [...]; 2) posiada dom o pow. [...] i wartości ok. [...], nieruchomość rolną – [...] o wartości [...] oraz [...] gruntów pod domem (wartość [...]). Do wniosku strona dołączyła kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w 2015 r. na okoliczność, iż we wskazanym roku podatkowym osiągnęła dochód w wysokości [...]. Wnioskodawczyni przedstawiła ponadto: 1) adresowane do komornika sądowego zawiadomienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2016 r. o wysokości świadczenia G.K. od [...] lutego 2017 r. – [...] miesięcznie zawierające informację, że potrącenie ze świadczenia wprowadzone zostało począwszy od należności za luty 2017 r., 2) kopie decyzji o przyznaniu emerytury: z dnia [...] września 2000 r. oraz z października 2006 r. (nieczytelna data dzienna) oraz kopię decyzji ZUS z [...] lutego 2016 r. o ponownym ustaleniu kapitału początkowego. Strona jednocześnie wskazała, że jest stroną postępowań egzekucyjnych. Zobowiązana na mocy zarządzenia wydanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej: p.p.s.a., do przedstawienia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń dotyczących deklarowanej sytuacji materialnej, m.in. szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne oraz dokumentów potwierdzających zadłużenie, G.K. przedstawiła: 1) odpis zajęcia wierzytelności z dnia [...] grudnia 2016 r. zgodnie z tytułem wykonawczym – wyrokiem sądowym z dnia [...] marca 2016 r., [...] zaopatrzonym w klauzulę wykonalności na kwotę [...], 2) wykaz wydatków miesięcznych obejmujących wywóz śmieci, ubezpieczenie domu, ubezpieczenie osobiste, podatek, opłaty za gaz, wodę oraz energię – łącznie na kwotę ok. [...] ze wskazaniem, że wydatki obejmują również spłatę kredytów, 3) oświadczenie o niepobieraniu w styczniu i lutym 2017r. diety radnego oraz zmniejszeniu od lutego 2017 r. emerytury do kwoty [...]; 4) oświadczenie, o zawarciu umowy kredytowej w celu pozyskania środków na pokrycie bieżących oraz zaległych rachunków, 5) decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] lutego 2017 r. ustalającą łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2017 r. w kwocie [...], 6) historię rachunku bankowego wskazującego na dzień [...] lutego 2017 r. saldo ujemne w wysokości [...], 7) zaświadczenie o pożyczce udzielonej skarżącej z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych – kwota pozostała do spłaty [...], przewidywany termin spłaty: luty 2019 r., 8) zestawienia transakcji dokonywanych kartą kredytową – kwota do spłaty [...] z terminem spłaty do dnia [...] lutego 2017 r. oraz kopie rachunków i faktur VAT dokumentujących wydatki na utrzymanie konieczne (gaz, woda, ścieki). Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje - w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy przedmiotem postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest wniosek złożony po prawomocnym rozpoznaniu uprzednio złożonego przez stronę wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, wniosek taki podlega ocenie przez pryzmat kryteriów wskazanych w art. 165 p.p.s.a., tj. przepisu uzależniającego uchylenie bądź zmianę postanowień niekończących postępowania w sprawie od stwierdzenia zmiany okoliczności sprawy. Objęcie rozpoznawanego wniosku trybem z art. 165 p.p.s.a. wynika z faktu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii dotyczącej przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Ustanowiony w art. 165 p.p.s.a. mechanizm uchylania lub zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie wskazuje na przyjęcie przez ustawodawcę odmiennych, w stosunku do pierwotnie złożonego wniosku o prawo pomocy, złożeń odnoszących się do trybu procedowania uruchomionego przez stronę na skutek kolejnego wniosku o prawo pomocy. Przyjmowany jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych kierunek wykładni art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 p.p.s.a. wskazuje na zniesienie obowiązku sądu lub organu sądowego rozpoznającego wniosek o prawo pomocy dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. w sytuacji, gdy ustalone zostanie, że strona nie powołała nowych (zmienionych) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2016 r., II FZ 285/16). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. Za zmianę okoliczności sprawy uważa się zaś zmianę w sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy wskazującą na to, że przyjęta wcześniej w odniesieniu do tej sytuacji ocena organu sądowego lub sądu powinna być uznana za nieaktualną. W przypadku wcześniejszej prawomocnej odmowy przyznania prawa pomocy, zmiana w sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy powinna być tego rodzaju, żeby w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy żądanie stało się uzasadnione, co dowodzi, że zasadniczo należy mieć na wglądzie zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, że rozpoznawany wniosek nie jest oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie zakończonym postępowaniu w sprawie przyznania skarżącej prawa pomocy. Analiza wniosku, który zainicjował drugie postępowanie wpadkowe w przedmiocie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, jak również dokumentów i oświadczeń do niego dołączonych ujawniła, że zostały spełnione warunki, od których istnienia uzależnione jest skuteczne żądanie merytorycznego rozpoznania tego wniosku i jego uwzględnienie (w całości lub części). Skarżąca wykazała bowiem, że jej sytuacja materialna zmieniła się w stosunku do okoliczności ujawnionych i analizowanych w poprzednio prowadzonym postępowaniu w sposób wskazujący na jej pogorszenie. Zmiana ta wiąże się bowiem z zmianą ilości posiadanych źródeł dochodu oraz wysokości tych dochodów, które aktualnie ograniczają się wyłącznie do jednego źródła dochodów - świadczenia z ZUS, przy czym w związku z prowadzonym wobec skarżącej postępowaniem egzekucyjnym (jako dłużnika wierzytelności z tytułu mandatu radnego przysługujących radnemu w gminie oraz wszelkich innych należności), wysokość świadczenia uległa zmniejszeniu do kwoty do [...]. Okoliczność tę potwierdza przedstawiona historia rachunku bankowego strony (k. 172 verte). Już choćby w odniesieniu do tej okoliczności stwierdzić należało, że nieaktualne stało się wyrażone w postanowieniu z 14 października 2014 r., na gruncie ustalenia, że skarżąca osiąga stały dochód w wysokości [...] netto miesięcznie zapatrywanie sądu, iż wysokość tego dochodu pozwala skarżącej partycypować w kosztach procesu w oparciu o środki własne. Obecna dochodowość jednoosobowego gospodarstwa domowego skarżącej oceny tej aktualnie nie pozwala podzielić, jako że na obecnym etapie postępowania strona wykazała, że dysponuje środkami wystarczającymi jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceny tej nie zmienia wynikająca z akt sprawy okoliczność zasilenia rachunku bankowego strony środkami z uruchomionego kredytu bankowego w wysokości [...] (k. 172 verte). Wobec bowiem niewysokich środków pozyskiwanych z emerytury oraz potwierdzonego stanu znacznego zadłużenia skarżącej nie można przyjąć, by uprawnione było oczekiwanie, że te dodatkowo pozyskane środki skarżąca powinna przeznaczyć na samodzielne poniesienie kosztów działania w sprawie profesjonalnego pełnomocnika procesowego ustanowionego z wyboru. Powyższe oznacza, że złożony wniosek w zakresie zawartego w nim żądania ustanowienia radcy prawnego z urzędu zasługuje na uwzględnienie. Odmienną ocenę przyjąć trzeba jednakże co do zasadności wniosku w zakresie, w jakim obejmuje on żądanie zwolnienia strony od kosztów sądowych. Zważywszy, że w sytuacji, gdy skarżąca uiściła należny od skargi wpis w wysokości 200 zł, na obecnym etapie postępowania obowiązek ponoszenia kosztów sądowych się nie aktualizuje, zaś przyszłe, potencjalne koszty opłat sądowych (ewentualna opłata za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej, wpisy od ewentualnych zażaleń) każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł, to nie można uznać, że strona nie posiada możliwości wygospodarowania w przyszłości środków w tej wysokości na koszty opłat sądowych. Mając na względzie, że nie uległy zmianie składniki majątku nieruchomego skarżącej, obejmującego m.in. nieruchomość rolną o wartości [...], to nie można uznać, że pomimo obniżenia dochodów skarżącej, nie ma ona żadnej możliwości zabezpieczenia środków na opłaty sądowe we własnym zakresie. Przyjmując, że okoliczności przedstawione w złożonym wniosku oraz wynikające z załączonych do niego dokumentów uzasadniają przyjęcie, iż skarżąca spełnia wskazany w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. warunek udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym, nie spełniła zaś warunku przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w oparciu o art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z 165 p.p.s.a., działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.