I SA/Wa 662/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie WSA Monika Nowicka asesor WSA Jerzy Siegień (spr.) Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia umorzyć postępowanie sądowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] marca 2004 r., po rozpatrzeniu odwołania M. K. od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] marca 2004 r. w przedmiocie zasiłku celowego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. przyznał M. K. zasiłki celowe w kwocie po [...] zł na miesiące marzec i kwiecień 2004 r., z przeznaczeniem na: żywność, obuwie, środki czystości oraz żywność i opłaty mieszkaniowe. Na skutek wniosku z dnia 26 lutego 2004 r., o wcześniejsze wypłacenie przyznanego zasiłku organ pierwszej instancji, decyzją z dnia [...] marca 2004 r., zmienił powyższą decyzję w trybie art. 132 § 1 k.p.a., w ten sposób, że przyznał M. K. zasiłek celowy także na luty 2004 r. - w wysokości [...] zł, przy czym pozostałe elementy decyzji z dnia [...] lutego 2004 r. nie uległy zmianie. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2004 r. złożyła M. K., w której wskazała na swoją trudną sytuację materialną oraz brak możliwości samodzielnego opłacania rachunków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe, przy czym określenie "stało się" - według utrwalonej już w tym zakresie judykatury - oznacza ujawnienie przyczyny, która w chwili wniesienia skargi nie istniała, a wystąpiła dopiero w toku rozpoznawania sprawy ( vide: postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 1999 r., II SA/Łd 2465/97, OSP 1999/12/214 ). Tego rodzaju sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż przedmiotowa skarga została wniesiona w dniu 22 kwietnia 2004 r., a po jej wniesieniu zaistniały okoliczności uzasadniające uznanie, że rozpoznanie skargi stało się bezprzedmiotowe. Z dniem 1 maja 2004 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, z późn. zm.) oraz ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593, z późn. zm.). Zgodnie z treścią przepisu art. 149 ust. 1 tej ostatniej ustawy, z dniem jej wejścia w życie, tj. z dniem 1 maja 2004 r., wygasają z mocy prawa (z zastrzeżeniem przewidzianych w ustawie wyjątków) decyzje, które zostały wydane na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U z 1998 r. Nr 64, poz. 414, z późn. zm.). Ponadto, w myśl przepisu art. 150 nowej ustawy o pomocy społecznej, do spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy ustawy nowej. Nadmienić należy, że nowa regulacja problematyki związanej ze świadczeniem przez Państwo przedmiotowej pomocy, po wejściu w życie powołanych ustaw jest odmienną od poprzednio obowiązującej i niejednokrotnie nie przewiduje już istniejących dawniej instytucji prawnych. W związku z wątpliwościami dotyczącymi konstytucyjności wskazanej wyżej regulacji prawnej zostało przedstawione Trybunałowi Konstytucyjnemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pytanie prawne na które Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 8 marca 2005 r. w sprawie o sygnaturze P 15/04 udzielił odpowiedzi, że art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest zgodny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 184 zdanie 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawiając jednocześnie w pozostałym zakresie umorzyć postępowanie. Wprawdzie w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny wyraził zapatrywanie, że wygaszenie z dniem 1 maja 2004 r. przez nową ustawę o pomocy społecznej decyzji wydanych na podstawie ustawy poprzedniej pozwala Sądowi na wydanie w sprawie orzeczenia merytorycznego, ale Sąd orzekający w niniejszej sprawie poglądu tego nie podzielił. Wygaszenie zaskarżonej decyzji przed rozpoznaniem przez Sąd przedmiotowej skargi powoduje, że Sąd, przyjmując pogląd wyrażony przez Trybunał, orzekałby o akcie, który nie istnieje już w obrocie prawnym. W tego rodzaju sytuacjach w przypadku skarg uzasadnionych, które przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy powodowałyby uchylenie decyzji lub stwierdzenie jej nieważności, Sąd byłby zobligowany do zawarcia w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia zarówno wykładni przepisów prawa, na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja, jak również wytycznych dla organów, którymi winny się kierować rozpoznając ponownie tę konkretną sprawę. Wytyczne te musiałyby się jednak odnosić do stanu prawnego, który obowiązywał na podstawie poprzedniej ustawy. Zgodnie natomiast z przytoczonym wyżej przepisem art. 150 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. sprawy wszczęte i niezakończone do dnia 1 maja 2004 r. muszą być rozpoznawane według przepisów nowych a nie dotychczasowych. Związanie zatem, po myśli przepisu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądu i organów obecnym poglądem Sądu, wyrażonym na tle innego stanu prawnego niż ten, według którego zarówno organy (ewentualnie Sąd) będą musiały w sprawie orzekać, nie znajduje prawnego i racjonalnego uzasadnienia. Warto zwrócić w tym miejscu również uwagę, że zgodnie z przepisem art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie uwzględnienia skargi Sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonywane. Stwierdzenie zatem przez Sąd, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w sytuacji, gdy decyzja ta już z mocy prawa wygasła, także musi być uznane za postępowanie niekonsekwentne i niezrozumiałe. Jednocześnie brak jest podstaw prawnych do traktowania w sposób zróżnicowany pod względem procesowym przypadków, w których skargę uwzględniono od przypadków, w których skargi były niezasadne. Ponadto w tej ostatniej sytuacji praktycznie dla strony jest rzeczą obojętną czy skarga jej została oddalona, czy też Sąd umorzył postępowania sądowe. Zaskarżona decyzja bowiem i tak (oczywiście jeśli nie jest to wyjątek przewidziany nową ustawą) wygasła już z dniem 1 maja 2004 r. i w obrocie prawnym nie istnieje. W związku z akcentowaną już wcześniej zmianą stanu prawnego w tym przypadku zarówno oddalenie skargi jak i umorzenie postępowania nie uniemożliwia stronie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie jej określonego świadczenia z zakresu pomocy społecznej przewidzianego nową ustawą. Biorąc zatem powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie przepisu art. 161 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.