I SA/Wa 71/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 14 listopada 2022 r. nr KOC/6169/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z 14 listopada 2022 r., nr KOC/6169/Sr/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 26 września 2022 r. nr 000568/SP/09/2022. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z 24 maja 2022 r. nr 000296/SP/05/2022 orzeczono o odmowie przyznania J. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną I. T. Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. T. Decyzją z 6 lipca 2022 r. nr KOC/3522/Sr/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z 26 września 2022 r. nr 000568/SP/09/2022 orzeczono o odmowie przyznania J. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną. Od powyższej decyzji ponownie odwołanie złożył J. T. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie zaskarżoną decyzją z 14 listopada 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ przywołał przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 dalej u.ś.r.). Następnie Kolegium stwierdziło, że należy odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad żoną. Jak wskazał organ odwoławczy, z przeprowadzonego w dniu 25 sierpnia 2022 r. wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia skarżącego wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i pełnoletnimi dziećmi. Zapewnia on żonie pomoc w czynnościach higienicznych, przygotowywaniu posiłków, sprawach urzędowych i zakupach, kontroluje przyjmowanie leków, zawozi do lekarzy oraz do pracy. W ocenie Kolegium zakres sprawowanej opieki nad żoną nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Żona skarżącego nie jest osobą całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo, a wykonywane przez stronę czynności opiekuńcze w dużej mierze sprowadzają się do czynności, które nie wymagają stałej i całodobowej opieki, a są wykonywane w każdej rodzinie opiekującej się osobą chorą, czy starszą mimo pozostawania przez opiekuna w zatrudnieniu (gotowanie, robienie zakupów, podawanie leków), a część z tych czynności jest wykonywana sporadycznie (wizyty u lekarza, załatwianie spraw urzędowych). Jakkolwiek żona skarżącego jest osobą niepełnosprawną, to czynności podejmowane przez stronę mieszczą się w większości w zwykłych czynnościach pomocy świadczonej często przez dorosłe osoby wobec rodziców lub dziadków. Przygotowywanie posiłków, czy robienie zakupów są czynnościami głównie związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego i przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej. Organ zauważył również, że rezygnacja skarżącego z zatrudnienia nie była spowodowana koniecznością zapewnienia żonie opieki, skoro skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej w 2012 r. z powodu konieczności zapewnienia opieki niepełnosprawnemu synowi. Brak jest zatem bezpośredniego związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy koniecznością zapewnienia opieki żonie, a zaprzestaniem wykonywania zajęć zarobkowych. W tym stanie faktycznym i prawnym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie orzekło jak w sentencji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. T. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nie uwzględnienie okoliczności iż w skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r, sygn. akt K/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP oraz bezpodstawne i dowolne ustalanie przez organ administracji zakresu i czasu koniecznej opieki nad żoną. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia od dnia złożenia wniosku tj. od dnia 4 kwietnia 2022 r. Wniósł także o zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w świetle wyżej przedstawionych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Ta cecha różni świadczenie pielęgnacyjne od uregulowanego w art. 16a u.ś.r. specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego wsparcie dla osób, które pozostają niezatrudnione, bez względu na to, czy prowadzi do tego rezygnacja, czy niepodejmowanie pracy zarobkowej, z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania z zatrudnienia a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną. Konieczne jest więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy (zob. Wyrok WSA w Łodzi z 27.04.2022r., II SA/Łd 1019/21, te i pozostałe przytaczane orzeczenia publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych -https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie organ odwoławczy na podstawie zebranych dowodów doszedł do przekonania, że skarżący nie jest osobą, która w myśl art. 17 ust.1 ustawy nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Z poglądem organu odwoławczego należy się zgodzić. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w orzeczeniu dotyczącym niepełnosprawności I. T. w stopniu znacznym znajdują się – w punkcie 7 - wskazania o "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Wydanie samego orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie przesądza jednak niejako z góry o tym, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie, bowiem uczyniono założenie, że osoba taka nie zawsze wymaga opieki, lecz czasami wymaga pomocy. Zatem samo posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy - zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Przypadek zaistniały na gruncie niniejszej sprawy jest tego wyraźnym przykładem. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., sygn. I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., sygn. I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017r., sygn. I OSK 2201/15). Kolegium słusznie, zdaniem Sądu, argumentuje, że czynności wykonywane przez skarżącego, mieszczą się w większości w zwykłych czynnościach pomocy, świadczonej często przez domowników wobec siebie. Przygotowywanie posiłków, zakupy, sprzątanie, pranie, dowożenie do pracy i codzienne czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, pomoc w czynnościach higienicznych czy wizyty u lekarza to pomoc świadczona często osobie schorowanej, nawet nie będącej osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Należy zauważyć, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że pomimo stwierdzonej niepełnosprawności, żona skarżącego w znacznej mierze funkcjonuje samodzielnie. Nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Porusza się samodzielnie, opuszcza mieszkanie. Ponadto z akt sprawy wynika, że niepełnosprawna pracuje w zakładzie pracy chronionej. Tym samym jej stan zdrowia nie może być na tyle zły, że nie jest ona w stanie choć części czasu zostać sama w domu bez opieki. Przeciwnie - wszystko wskazuje, że potrafi funkcjonować samodzielnie, co więcej nawet podjąć zatrudnienie. Natomiast opieka sprawowana przez skarżącego, która wykracza poza czynności domowe, podejmowane przez osoby pracujące na pełen etat, ogranicza się do podania leków, zawożenia żony do pracy i lekarza oraz ewentualnej pomocy jej w czynnościach higienicznych, kiedy jest taka potrzeba. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że zakres obowiązków spoczywających na skarżącym nie usprawiedliwia jego bierności zawodowej. Nie wykonuje on bowiem przy żonie takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, czyli czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż żona strony nie wymaga takiej szczególnej pielęgnacji. A jak wyżej podkreślono, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Zgodzić należy się więc z organami, że stan fizyczny żony skarżącego i zakres wykonywanych przez nią samodzielnie czynności życia codziennego (w tym w szczególności wykonywania pracy) nie stoją na przeszkodzie podjęciu przez skarżącego zatrudnienia. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad żoną, który przemawiałby za przyznaniem mu świadczenia pielęgnacyjnego. Gdyby natomiast zaakceptować argumentację skarżącego dotyczącą braku możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, to w niniejszej sprawie doszłoby do kuriozalnej sytuacji, w której osoba zdrowa miałaby przyznane świadczenie pielęgnacyjne przede wszystkim dlatego, żeby osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym mogła pracować. Z całą pewnością instytucja świadczenia pielęgnacyjnego nie może być kierowana do tego rodzaju przypadków. Reasumując, nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Niezrozumiały jest natomiast dla sądu zarzut skargi sformułowany jako "naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nie uwzględnienie okoliczności iż w skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r, sygn. akt K/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP". Prawdą jest, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wskazano na niekonstytucyjność normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie wskazanym przez skarżącego. Jednak kwestia daty powstania niepełnosprawności u żony skarżącego nie była poruszana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ani też w decyzji organu I instancji. Zatem organy z oczywistych względów nie mogły naruszyć tego przepisu. W tym stanie rzeczy, z uwagi na bezzasadność podniesionych przez skarżącego zarzutów, przy jednoczesnym braku okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.