I SA/Wa 716/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant specjalista Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2018 r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...]października 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] marca 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2017 r., nr [...]. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. [...] S.A. w W. zwróciły się do Wojewody [...] o wydanie, na podstawie przepisów art. 37a ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" (Dz. U. z 2017 r. poz. 680 ze zm.), decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności gruntu, położonego w T., obręb T., oznaczonego jako działka nr [...], o pow. [...] m2 oraz działka nr [...], o pow. [...] m2, zaś przez [...] S.A. w W. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu oraz prawa własności fragmentu linii kolejowej, znajdującej się na tym gruncie. Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2017 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności ww. gruntu (pkt 1 orzeczenia). Ponadto odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] w W. prawa użytkowania wieczystego do tej nieruchomości oraz prawa własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń, znajdujących się na tym gruncie (pkt 2). W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, że dla przedmiotowej nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta, w której jako właściciel wpisana jest A. S. Osoba ta zmarła 25 lutego 1986 r. Ponadto stwierdził, iż orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z [...] grudnia 1955 r., Nr [...] wywłaszczone zostały na rzecz Skarbu Państwa Dyrekcji Okręgowej [...]Państwowych w S. działki nr [...] i nr [...], o łącznej powierzchni [...] m2. Ulegały one następnie kolejnym podziałom, w wyniku, których powstały działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...]. Przedmiotowy grunt na dzień 1 czerwca 2003 r. stanowił więc własność Skarbu Państwa, przez co nie została spełniona jedna z przesłanek, określonych w art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". Od powyższej decyzji odwołanie złożyły [...] S.A. podnosząc, że organ I instancji naruszył art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa. Ponadto w ocenie skarżącej spółki Wojewoda [...] naruszył art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r., poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do uwłaszczenia [...] S. A. przedmiotową nieruchomością. Zgodnie z zasadą rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych nie sposób uznać, że nie została spełniona przesłanka uwłaszczenia [...] S.A. Z wpisu w księdze wieczystej wynika bowiem, że w dniu 1 czerwca 2003 r. grunt nie stanowił własności Skarbu Państwa. Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] marca 2018 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2017 r. Organ odwoławczy powołał treść art. 37a ust 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. i podniósł, że dla spełnienia przesłanek, wynikających z powołanego przepisu, wystarczy stwierdzenie, iż na gruncie w dniu [...] lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a [...] S.A. miał przedmiotową nieruchomość wówczas we władaniu i nie stanowiła ona własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. Organ stwierdził ponadto, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż wymienione uprzednio działki zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie ostatecznego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] grudnia 1955 r. Przy czym rozstrzygnięcie to pozostaje w obrocie prawnym - a co za tym idzie, wywołuje przewidziane w nim skutki. Przedmiotowe grunty stanowiły własność Skarbu Państwa, zarówno według stanu na dzień [...] lutego 2003 r, jak i na dzień 1 czerwca 2003 r. Nie zostały więc spełnione przesłanki wymienione w art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Minister wskazał, że wpis prawa własności w księdze wieczystej posiada charakter deklaratoryjny. Stanowi wiążące potwierdzenie dokonanych zmian. Natomiast rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie ma zastosowania w postępowaniach administracyjnych. Nie chroni organu przed niewłaściwym ustaleniem właściciela w oparciu o wpisy w księdze wieczystej. Należy uznać, że ww. grunt stanowi faktycznie własność Skarbu Państwa, pomimo ujawnienia w księdze wieczystej jako właściciela osoby fizycznej, dopóki w obrocie prawnym znajduje się orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] grudnia 1955 r. Ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpiły [...] S.A. Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżyły w całości, zarzucając naruszenie: 1) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 i 2 kpa, poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2017 r., pomimo tego, iż zaskarżona decyzja winna zostać uchylona; 2) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 7 kpa oraz 8 kpa , art. 80 kpa. oraz art. 107 § 3 kpa., poprzez zastosowanie normy prawa materialnego do nienależycie ustalonego stanu faktycznego; 3) prawa materialnego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 37 a ustawy z dnia 8 września 2000 r., poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa prawa własności gruntu przedmiotowej nieruchomości oraz do stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez [...] S.A. w W. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu. Mając na uwadze powyższe [...] S. A. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Uzasadniła, że w opinii Spółki zostały spełnione wszystkie przesłanki do wydania rozstrzygnięcia, zgodnie ze złożonym przez Skarżącą wnioskiem. Grunt objęty postepowaniem nie stanowił własności Skarbu Państwa, co wynika z księgi wieczystej. Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o oddalenie skargi wskazując, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane po wszechstronnej analizie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, gdyż wydane w sprawie orzeczenia naruszają przepisy prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Minister Inwestycji i Rozwoju utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...], odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności gruntu położonego w T., obręb T., oznaczonego jako działka nr [...] oraz działka nr [...]. Ponadto odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. Przez [...] S.A. w W. prawa użytkowania wieczystego do tego gruntu oraz prawa własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń znajdujących się na nim. Zgodnie z art. 37a ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" (Dz. U. z 2017 r. poz. 680 ze zm.) grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A., stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 i przedmiotem użytkowania wieczystego [...] S.A., a budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach - własnością [...] S.A. W sprawie istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organ administracji mógł stwierdzić, wbrew treści księgi wieczystej, prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, że objęty postępowaniem grunt stanowi własność Skarbu Państwa - a następnie uznać, iż w sprawie nie wystąpiła jedna z przesłanek wywłaszczenia nieruchomości. Rozważając zatem powyższe zagadnienie wskazać należy, że omawiana nieruchomość została objęta decyzją wywłaszczeniową z [...] grudnia 1955 r., a z materiału dowodowego nie wynika, że orzeczenie to zostało wycofane z obrotu prawnego. Jednocześnie treść księgi wieczystej, obejmującej ten grunt oraz zaświadczenia Sądu Rejonowego w T. nr [...] potwierdzają, iż postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte na podstawie wniosku z [...] listopada 1955 r. Odpowiednie ostrzeżenie zostało wpisane do tej księgi [...] stycznia 1956 r. W księdze wieczystej ujawniono też i stan ten trwa do dzisiaj, że właścicielem nieruchomości jest nieżyjąca już A. S. - która jak wynika z jednego z wpisów w księdze wieczystej - [...] lipca 1965 r. zawarła umowę w przedmiocie przeniesienia własności nieruchomości. Jak wskazano w powołanej umowie, która znajduje się w materiale dowodowym, została nią przeniesiona m.in. własność działki gruntowej [...] na rzecz A. S., zaś działki [...] na rzecz B. C. Podkreślenia wymaga, że to ostatnie zdarzenie prawne nastąpiło po dacie wywłaszczenia, a akt ten sporządzony został w Państwowym Biurze Notarialnym. W tych okolicznościach wskazany materiał dowodowy, który zawiera sprzeczne informacje, nie uprawnia organu do sformułowania jednoznacznej oceny, dotyczącej przysługiwania własności nieruchomości Skarbowi Państwa. Wynika to m.in. z tego, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2017 poz. 1007) domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym oraz, że prawo z niej wykreślone nie istnieje. W doktrynie uważa się, że przepis ten wyraża zasadę jawności materialnej, która polega na tym, że księga wieczysta ujawnia stan prawny nieruchomości, dla której jest prowadzona. Natomiast konsekwencjami tej zasady są: - domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych, polegające na tym, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym i domniemanie nieistnienia praw wykreślonych z księgi wieczystej, co nie oznacza, ani że wygasły, ani że były wpisane bez podstawy prawnej, a więc że nie powstały. Domniemania z art. 3 obejmują tylko prawa i roszczenia wpisane w działach II-IV księgi wieczystej. Domniemania te mogą być oczywiście obalone w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albo w każdym innym postępowaniu cywilnym, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy obalaniu tego domniemania można korzystać z wszelkich środków dowodowych (por. wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2006 r., IV CSK 177/05, LEX nr 301835). Z tego też względu Sąd podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zawarte w wyroku z 19 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 770/16 wskazujące, że nie należy mylić powyższego domniemania z rękojmią wiary ksiąg wieczystych, która dotyczy nabywcy prawa w drodze czynności prawnej, działającego w zaufaniu do treści księgi wieczystej. Ta ostatnia ochrona wynika z art. 5 powołanej ustawy o księgach wieczystych. Skoro zatem ustawodawca ustanowił istnienie wskazanego w art. 3 domniemania, to organ administracji nie może, w ramach posiadanych kompetencji, zwłaszcza przy tak przeciwstawnym materiale dowodowym, przesądzić, czy to co jest wpisane w księdze wieczystej jest niezgodne z rzeczywistym stanem prawnym. Nie będąc więc władny do takiej oceny organ naruszył art. 97 § 1 pkt 4 kpa, stanowiący, iż zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przesądzenia w tym postępowaniu wymaga bowiem w istocie prawidłowość istniejącego wpisu dotyczącego osoby właściciela tej nieruchomości. Oczywiście, z pewnością nie jest to zmarła A. S., lecz może nim być jej następca prawny, wywodzący swe prawa na mocy przywołanego aktu notarialnego z 1965 r. Właścicielem może też być Skarb Państwa, co wynika ze wskazanej decyzji wywłaszczeniowej. To zagadnienie może być jednak rozstrzygnięte tylko przed sądem powszechnym. Temu celowi służy właśnie instytucja określona w art. 10 ust. 1 powołanej ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Przepis ten stanowi, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Skoro tylko sąd powszechny może ustalić, czy prawo wpisane do księgi wieczystej jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym, a organ, przed dokonaniem oceny zaistnienia przesłanek wywłaszczenia, musi uzyskać pewność co do podmiotu, będącego właścicielem gruntu, to winien zawiesić prowadzone postępowanie do czasu rozstrzygnięcia tej kwestii. W niniejszej sprawie organ zatem przedwcześnie przesądził, że właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa. Nie rozważył on bowiem całości materiału dowodowego, który zgromadził, w jego całokształcie - przez co naruszył, art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, a także art. 97 § 1 pkt 4 kpa, a w konsekwencji art. 37a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona jednoznacznego ustalenia kto jest właścicielem wskazanej nieruchomości i rozważy, czy spełnione zostały wszystkie przesłanki, określone w art. 37a ustawy z 8 września 2000 r., warunkujące wywłaszczenie nieruchomości zajętej pod linię kolejową. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r. poz. 1302) orzekł jak w sentencji.