I SA/Wa 730/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Iwona Ścieszka, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2022 r. sprawy ze skargi Rzecznika Praw Dziecka na decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta Otwocka decyzją z dnia 4 sierpnia 2021 r., nr SRA.560.7056.2.JJ.2019.21.OD, po rozpatrzeniu wniosku N. N., odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia wychowawczego na syna. Organ w uzasadnieniu wskazał, że rozstrzygając wniosek N. N. w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego uwzględnił przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.) określone w art. 1 ust. 2 oraz stanowisko Powiatowego Urzędu Pracy w Otwocku zajęte w dniu 23 kwietnia 2021 r. W odpowiedzi na pismo skierowane do Powiatowego Urzędu Pracy w Otwocku, zastępca dyrektora urzędu wskazał, iż zgodnie z art. 87 ust. 1 pkt 11a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1409 z późn. zm.), cudzoziemiec jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, jeżeli posiada zezwolenie na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 114 ust 1 lub ust. la, art. 126, art. 127, art. 139a ust. 1, ust. 139o ust. 1 lub art. 142 ust. 3 ustawy z dnia 12.12.2013r. o cudzoziemcach - na warunkach określonych w tym zezwoleniu. Ponadto w świetle art. 87 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wydane przez Wojewodę Mazowieckiego w dniu 25 stycznia 2021 r. zezwolenie na pobyt czasowy na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej nie daje N. N. uprawnienia do wykonywania pracy na terenie RP. N. N. nie należy też do grupy cudzoziemców, którzy z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę są zwolnieni. Podsumowując organ wskazał, że N. N. nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko: D. N. Jak wynika z akt sprawy administracyjnej N. N. jest cudzoziemcem posiadającym kartę pobytu i zamieszkuje na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy. Jednak wydana karta pobytu nie zawiera adnotacji "dostęp do rynku pracy", a status pobytu nie daje uprawnienia do wykonywania pracy na terenie RP. Niespełniony został zatem warunek wskazany w art. 1 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Uzyskanie prawa do świadczenia wychowawczego uzależnione jest od spełnienia warunków wymienionych w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a jej przepisy nie przewidują w tym zakresie żadnych wyjątków i bez znaczenia pozostaje fakt, że strona od wielu lat przebywa legalnie w Polsce. Dodatkowo podkreślić należy, iż w toku prowadzonego postępowania ustalono, iż N. N. nie ma uprawnienia do wykonywania pracy na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w świetle ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy i ustawy o cudzoziemcach. Na decyzję Prezydenta Miasta Otwocka z dnia 4 sierpnia 2021 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył Rzecznik Praw Dziecka. Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a polegające na: - ograniczeniu się przez organ do wykładni językowej art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.) i niedokonaniu wykładni systemowej i celowościowej przepisu art. 4 ust. 1 oraz art. 1 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, skutkiem czego organ zignorował okoliczność, że choć - formalnie rzecz biorąc - o świadczenie wychowawcze ubiegają się rodzice lub opiekunowie, to zaspokaja ono potrzeby dziecka, celem zaś, dla którego ustawodawca zdecydował się wprowadzić to świadczenie do polskiego porządku prawnego jest przyznanie rodzinom pomocy finansowej służącej dobru dziecka, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia: - art. 32 Konstytucji, wyrażającego nakaz równego traktowania przez władze publiczne podmiotów podobnych (tu: małoletnich obywateli polskich), przy zastosowaniu nieuzasadnionego i nieadekwatnego kryterium różnicującego, w rozpatrywanej sprawie obywatelstwa i statusu pobytowego rodzica dziecka, jako osoby formalnie zwracającej się o przyznanie świadczenia, - art. 18 i art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji, zapewniających rodzinie oraz macierzyństwu ochronę i opiekę państwa oraz nakazujących władzom publicznym zapewnienie szczególnej pomocy rodzinom, które znajdują się w trudnej sytuacji społecznej i materialnej, - art. 72 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji w zw. z art. 2 ust. 2 Konwencji o prawach dziecka, w zw. z art. 9 oraz art. 91 ust. 1 i 2, w zw. z art. 241 ust. 1 Konstytucji, zakazujących dyskryminacji dzieci w zakresie realizacji ich praw konwencyjnych. W uzasadnieniu Rzecznik Praw Dziecka przedstawił szeroką argumentację na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Otwocka wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 1 lipca 2022 r. M. D. działający w imieniu skarżącego Rzecznika Praw Dziecka podtrzymał zarzuty i wnioski skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego stanowi art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195). Zgodnie z powołanym przepisem, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcom posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy. W niniejszej sprawie organ odmówił skarżącej (obywatelce U.) wnioskowanego świadczenia, ponieważ posiadana przez nią karta pobytu nie zawiera adnotacji "dostęp do rynku pracy", a ponadto status pobytu wnioskodawczyni (zezwolenie na pobyt czasowy) nie daje uprawnienia do wykonywania pracy na terenie RP. Zauważyć należy, iż z dosłownego (literalnego) brzmienia art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika, że adnotacja "dostęp do rynku pracy" na karcie pobytu jest ustawowym warunkiem uzyskania przez cudzoziemca świadczenia wychowawczego. Jednocześnie jednak zgodnie z art. 244 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2020 r. poz. 35) w karcie pobytu umieszcza się adnotację "dostęp do rynku pracy" – w przypadku zezwolenia udzielonego cudzoziemcowi, który jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jest zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę. Z zestawienia tych dwóch przepisów wynika zatem, że prawo do uzyskania świadczenia wychowawczego przez cudzoziemca legitymującego się kartą stałego pobytu uzależnione jest od posiadania przez niego uprawnienia do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Uprawnienie takie może wynikać z posiadanego zezwolenia na pracę lub z mocy przepisów zwalniających cudzoziemca z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę. Kwestie związane z zatrudnianiem cudzoziemców zostały uregulowane w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W przepisach ogólnych ustawy wskazano, że ustawa ma zastosowanie do cudzoziemców zamierzających wykonywać lub wykonujących pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej posiadających w RP zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 144, art. 159 ust. 1, art. 160, art. 161, art. 176, art. 186 ust. 1 pkt 1, 2, 4 i 5 lub art. 187 ustawy o cudzoziemcach (art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. h). Dodatkowo art. 3 ust. 6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wskazuje, że na zasadach określonych w ustawie osoby, o których mowa w ust. 3 pkt 2 lit. h (oraz ha) mogą korzystać z usług rynku pracy z wyłączeniem prawa do świadczeń określonych w art. 41-42a. Z kolei przepisy art. 87 tej ustawy wskazują kategorie cudzoziemców uprawnionych do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z analizy powołanych przepisów wynika, że skoro cudzoziemcowi przysługuje z mocy prawa uprawnienie do wykonywania pracy w Polsce, to adnotacja na karcie pobytu jako potwierdzająca to uprawnienie, ma charakter jedynie informacyjny. Wobec powyższego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażony został pogląd, który skład orzekający obecnie w pełni podziela, że wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, iż art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci przyznaje podmiotowo uprawnienie do uzyskania świadczenia wychowawczego cudzoziemcowi legitymującego się kartą pobytu uprawnionemu do wykonywania pracy na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, niezależnie od tego, czy uprawnienie to zostało ujawnione przez właściwy organ na karcie pobytu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1197/16, z dnia 15 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1388/16, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 663/16, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 3 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 995/16, dostępne w Internecie). Zdaniem Sądu, taki sposób rozumienia przepisu, znajduje uzasadnienie również w wykładni celowościowej i co najważniejsze odpowiada wartościom przyjętym w Konstytucji, jak i w Konwencji o prawach dziecka. Niezależnie jednak od powyższego, w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że nie do przyjęcia jest interpretacja przepisów ustawy zaprezentowana przez organy administracji, albowiem w kontekście stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy nie można abstrahować od celu ustanowienia poszczególnych świadczeń pomocowych. Przede wszystkim nie może ujść uwadze, że syn skarżącej jest obywatelem polskim. Odczytywanie sensu normatywnego powołanych przepisów, na jakie wskazuje organ, pozbawiałaby, przewidzianej w ustawie pomocy finansowej dziecko, zamieszkałe w Polsce i będące obywatelem polskim, tylko dlatego, że jeden jego rodzic nie jest obywatelem polskim. Kłóci się to z elementarnym poczuciem sprawiedliwości, gdyż w ten sposób niejako organ wprowadził pozaustawowe kryterium przyznania świadczenia, odnoszące się do braku posiadania obywatelstwa polskiego przez jednego z rodziców. Za zaprezentowaną interpretacją Sądu przemawiają także wyrażone w Konstytucji RP zasady: państwa prawnego (art. 2), równości wobec prawa (art. 32) i ochrony rodziny (art. 18). Formalne wyłączenie całej rodziny z systemu pomocy zgodnie z ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, tylko z uwagi na to że jeden z jej członków jest cudzoziemcem, w sytuacji gdy dziecko posiada obywatelstwo polskie, jest nie do zaakceptowania przez Sąd rozpoznający sprawę niniejszą. Powyższe nie może być przyczyną odebrania stosownych praw obywatelom polskim (tu: dziecku), tym bardziej, że gdyby o omawiane świadczenie wystąpił drugi rodzic, będący obywatelem polskim to kwestie sporne w tej sprawie w ogóle nie miałyby miejsca i prawdopodobnie świadczenie wychowawcze zostałoby przyznane. Sąd oczywiście wskazuje jedynie na zasadę, a nie przesądza sytuacji prawnej i faktycznej ojca D. N. i jego samego. Podkreślić należy, iż niniejsze postępowanie dotyczy przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko, a więc świadczenia, które w sposób realny przyczynić ma się do pomocy rodzicom (bądź innym osobom wymienionym w ustawie) w wychowaniu dzieci, które są faktycznymi beneficjentami tej pomocy. Na tle tej sprawy należy przyjąć, że wnioskowane świadczenie dotyczyć ma obywatela polskiego D. N. (dziecka niepełnosprawnego jak wynika z oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie w dniu 1 lipca 2022 r.) i należało tę właśnie okoliczność w tej sprawie uwzględnić. Decydujące znaczenie ma bowiem najistotniejsze w sprawie dobro – dobro dziecka, które z uwagi na cel ustawy wyrażony w art. 4 ust. 1 wymaga wzmożonej ochrony, o której organy prowadzące postępowanie nie mogą zapominać. Wszakże mocą art. 72 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP ciąży na nich obowiązek zapewnienia ochrony praw dziecka w kontekście rozpoznawanej przez nie sprawy, tak aby dziecko nie zostało w nieuprawniony sposób pozbawione środków na pokrycie kosztów swego utrzymania i zaspokojenie potrzeb życiowych (por. wyroki WSA w Łodzi z 28 września 2021 r. i z II SA/Łd 29/21, wyrok WSA w Gorzowie z 27 stycznia 2022 r., II SA/Go 866/21) . Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że należało skargę Rzecznika Praw Dziecka uwzględnić i uchylić zaskarżoną decyzję, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.).