I SA/Wa 745/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 21 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. S. z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. S.z siedzibą w [...] na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wykonania wezwania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wykonania wezwania, O. S. z siedzibą w [...] wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podano, że S. nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnych środków, które umożliwiłby mu poniesienie kosztów sądowych w sprawie. S. nie otrzymuje darowizn, zaś środki pozyskane ze składek członkowskich – ok. [...] zł – przeznacza na pokrywanie bieżących wydatków (koszty zakupu materiałów biurowych, korespondencji, korzystania z telefonu). Wątpliwości odnoszące się do możliwości płatniczych wnioskodawcy skutkowały wezwaniem S., na mocy zarządzenia z 9 sierpnia 2012 r., do uzupełnienia złożonego wniosku w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) poprzez przedstawienie szczegółowych informacji źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony. W odpowiedzi na wezwanie S. przedstawiło: 1) wyciąg ze statutu w zakresie odnoszącym się do określenia sposobu finansowania S., z którego wynika, że S. czerpie fundusze i środki materialne z wpływów ze składek członkowskich, środków i dotacji, dochodów z majątku nieruchomego i ruchomego, darowizn, spadków i zapisów, papierów wartościowych, 2) zeznanie podatkowe CIT-8 wraz z bilansem sporządzonym na dzień 31 grudnia 2011 r. oraz odpisy postanowień sądu gospodarczego z 19 czerwca 2012 r. oraz 24 lipca 2012 r. o odmowie wpisu w zakresie zmiany danych w Krajowym Rejestrze Sądowym poprzez wpisanie do rejestru wzmianki o złożeniu rocznego sprawozdania finansowego za okres od 01.01.2009 r. do 31.12.2009 r. – złożone w celu wykazania niepodlegania obowiązkowi składania sprawozdań finansowych w Krajowym Rejestrze Sądowym. W nawiązaniu do treści wezwania sądowego, w piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r. Prezes S. wskazał ponadto, że zamiast zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o niezgłoszeniu przez S. prowadzenia rachunku bankowego strona załącza oświadczenie o nieposiadaniu kont bankowych oraz wyjaśnił, że, po pierwsze, S. nie prowadzi działalności gospodarczej między innymi z uwagi na obawę przed odpowiedzialnością z tego tytułu oraz ryzykiem gospodarczym, po drugie, S. nie występowało dotychczas o dotacje nie wiedząc o takiej możliwości, po trzecie, z uwagi na niski poziom dochodów członków stowarzyszenia, zwiększenie wysokości składek członkowskich w chwili obecnej nie jest możliwe. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznawany wniosek o prawo pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie można uznać, że O. S. warunek ten spełniło. W orzecznictwie sądów administracyjnych nałożony przez ustawodawcę na osoby prawne oraz inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej obowiązek wykazania sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy postrzegany jest rygorystycznie, co przejawia się przyjęciem, że stosowanie instytucji prawa pomocy w stosunku do osób prawnych wymaga - równocześnie z wykazaniem braku niezbędnych środków - także dowiedzenia, że niemożność ponoszenia kosztów sądowych we własnym zakresie wynika z przyczyn obiektywnych i nie jest skutkiem zaniechań podmiotów wnioskujących o przyznanie prawa pomocy przy podejmowaniu wszelkich starań w celu zdobycia środków niezbędnych do pokrycia kosztów swojego udziału w sprawie. Przyjęte w orzecznictwie stanowisko uwzględnia treść konstytucyjnego prawa obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, z zaznaczeniem, że Konstytucja nie gwarantuje jednakże wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. W świetle przyjętych założeń ustrojowych uprawnione jest zatem stwierdzenie, że, co do zasady, funkcjonowanie osób prawnych w porządku prawnym znajduje uzasadnienie wówczas, gdy posiadają one zdolność realizacji swoich celów o własnych siłach i w oparciu o własne środki. Pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje zaś jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych pozyskiwać środków koniecznych do realizacji swych celów, a w ich ramach – do prowadzenia postępowania sądowego. Dobrowolnie zaniechanie pozyskiwania tych środków we własnym zakresie wyklucza udzielenie takiej pomocy, także poprzez udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie skarżące S. nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych we wszczętym przez siebie postępowaniu. Niechęć osób reprezentujących S. do podejmowania działań zmierzających do pozyskania środków umożliwiających realizację zadań statutowych prowadzi w istocie do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjmym wskazuje się, że okoliczność, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe (por. postanowienie NSA z 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06). Z tego względu z góry założona przez osoby reprezentujące S. rezygnacja z podejmowania jakichkolwiek działań zmierzających do pozyskania środków niezbędnych do sfinansowania kosztów sądowych nie zasługuje na aprobatę i nie stanowi uprawnionej podstawy do uwzględnienia wniosku. Z uwagi na treść zapisu § 33 pkt 2 statutu S., przewidującego czerpanie funduszy i środków materialnych m.in. z dotacji, przekonywującego uzasadnienia dla przyczyn niewykorzystywania tej możliwości poprawy kondycji finansowej strony nie stanowią wyjaśnienia Prezesa S. podane w piśmie z [...] sierpnia 2012 r. (k. 43), wskazujące jako przyczynę takiego stanu rzeczy brak wiedzy o takiej możliwości. Wysokość kosztów sądowych w sprawie, której dotyczy rozpoznawany wniosek, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do kosztu wpisu od skargi w wysokości 100 zł, odniesiona do przyjętych w statucie założeń co do zasad finansowania działalności S. pozwala przyjąć, że poniesienie tych kosztów nie będzie stanowić bariery w dostępie do Sądu. Uzasadnione jest oczekiwanie, że przy ustalaniu wysokości składek członkowskich osoby odpowiedzialne za politykę finansową organizacji powinny wziąć pod uwagę nie tylko konieczność zapewnienia odpowiednich środków na potrzeby biurowości, ale również środków niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej, w tym na występowanie do sądów administracyjnych z pismami, które podlegają opłacie sądowej. Należy ponadto zauważyć, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w sprawie złożonego wniosku o prawo pomocy w oparciu o uprawnienie wynikające z art. 255 p.p.s.a. również nie wykazało w sposób nie budzący wątpliwości, że deklarowana przez S. sytuacja finansowa odpowiada rzeczywistości. Wyznaczony stronie 14-dniowy termin do złożenia oświadczeń i przedstawienia dokumentów wymienionych w wezwaniu sądowym z [...] sierpnia 2012 r. został ustanowiony z uwzględnieniem interesu strony i urzędowych realiów pozyskiwania zaświadczeń. Nieprzedstawienie w takich okolicznościach zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o niezgłoszeniu przez S. prowadzenia rachunku bankowego z powoływaniem się przez stronę na wyznaczenie zbyt krótkiego terminu do wykonania w tym zakresie wezwania, nie mogło zostać ocenione inaczej niż jako nieuzasadnione uchylenie się od rzetelnego wykazania zaistnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Złożonemu w zastępstwie wymaganego dokumentu oświadczeniu Prezesa S. o nieposiadaniu przez S. (funkcjonujące od 2006 r.) konta bankowego nie można nadać mocy dowodowej równej żądanemu zaświadczeniu urzędowemu. Przedłożona przez stronę kopia deklaracji podatkowej CIT-8, której złożenie do właściwego urzędu skarbowego nie zostało potwierdzone, również nie pozwala przyjąć, że stan faktyczny w sprawie wniosku o prawo pomocy został przez stronę przedstawiony w sposób rzetelny. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania S. na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że S. prowadzi działalność na bazie własnego majątku. S., nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Brak jest podstaw do zwolnienia strony od kosztów sądowych w sytuacji, kiedy S. samo pozbawia się środków finansowych, które mogłoby uzyskać zgodnie ze swoim statutem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, należało postanowić jak w sentencji.