I SA/Wa 75/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. R., M. R., E. M., A. A. na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 312/16 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 8000 (osiem tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz M. R., M. R., E. M., A. A. sumę pieniężną w kwocie po 2000 (dwa tysiące) złotych na rzecz każdego z nich; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz M. R., M. R., E. M., A. A. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z [...] grudnia 2021 r. (data prezentaty) M. R., M. R., E. M. i A. A. (dalej jako skarżący) wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o: 1) wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny, w wysokości stosownej do bezczynności Prezydenta [...] przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie odszkodowania, biorąc pod uwagę kwoty przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku 2020 ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w dniu 18 lutego 2021 r.; 2) przyznanie od organu na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w kwocie po [...] zł; 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych; 4) rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym - w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 czerwca 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 312/16. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] i [...] ozn. nr hip. [...] składającą się z działek o nr [...] i [...] z obrębu [...], przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] składającej się z działek o nr [...] i [...] z obrębu [...], przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] składającej się z działki o nr [...] z obrębu [...], przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] składającej się z działki o nr [...] z obrębu [...], przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] składającej się z działek o nr [...] i [...] z obrębu [...] - w terminie 2 miesięcy od daty doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Sąd stwierdził także, że bezczynność Prezydenta [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy został doręczony organowi w dniu [...] września 2016 r. Zatem dwumiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 7 listopada 2016 r. Pomimo upływu zakreślonego przez Sąd terminu, jak również wystosowania przez skarżących wezwania do niezwłocznego wykonania powołanego wyroku, organ nie wykonał tego wyroku. Dlatego też skarżący wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę - żądając wymierzenia organowi grzywny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1529/17 wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości [...] złotych oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie Sąd oddalił wniosek skarżących o przyznanie od Prezydenta [...] na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej. Ponieważ Prezydent [...] w dalszym ciągu nie rozpoznał przedmiotowego wniosku - dlatego też skarżący ponownie wezwali organ do niezwłocznego wykonania ww. wyroku, a następnie złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez organ tego wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2332/18, wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości [...] złotych, stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznał od organu na rzecz skarżących sumę pieniężną w kwocie po [...] zł na rzecz każdego z nich. Pismem z [...] grudnia 2021 r. (data prezentaty) skarżący po raz kolejny wezwali organ do niezwłocznego wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 czerwca 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 312/16, zaś pismem z 10 grudnia 2021 r. (data prezentaty) wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi wskazali, że mimo upływu terminu do wydania decyzji, kolejnych kierowanych do organu wezwań do wykonania wyroku oraz dwóch wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wymierzających grzywnę - organ nadal pozostaje w bezczynności. Dodali także, iż od lat oczekują na rozpoznanie złożonego wniosku o odszkodowanie za odebrany po wojnie rodzinny majątek, podczas gdy Prezydent [...], lekceważąc wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie podejmuje żadnych działań w celu rozpoznania wniosku. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie - podnosząc, że kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem reguluje obecnie art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł na własność Państwa po dniu 5.04.1958 r., lub za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5.04.1958 r. Wskazał, iż postępowania dot. nieruchomości [...] objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) należą do spraw niezwykle skomplikowanych, z uwagi na swój historyczny charakter i złożoną sytuację prawną gruntów [...]. Ustalenie stanu prawnego nieruchomości jest czasochłonne, wymaga podjęcia wielu czynności takich jak np. wystąpienie do sądów, archiwów oraz innych instytucji celem uzyskania odpowiedniej dokumentacji. Przyznał, iż rolą organu jest jak najszybsze rozpoznanie sprawy. W tym celu Prezydent [...] dąży do maksymalnego zadośćuczynienia nakładanym przez sądy administracyjne zobowiązaniom rozpoznania spraw dekretowych w wyznaczonych w orzeczeniach terminach. Brak możliwości sprostania ww. nakazowi wynika zaś z faktu braku możliwości jednoczesnego zadośćuczynienia innym nałożonym przez ustawodawcę obowiązkom, w tym przede wszystkim obowiązkowi poszukiwania i ustalenia przez organ prawdy obiektywnej, co niewątpliwie przekłada się na trwałość wydanej decyzji. Na potrzeby prowadzonych postępowań organ przeprowadził kwerendę zasobów archiwalnych, dokonywał i nadal dokonuje analizy pozyskanych materiałów historycznych, literatury, periodyków z okresu od 1945 do 1960 r. Powyższe działania wymagały przejrzenia tysięcy dokumentów, co wiązało się z koniecznością przeznaczenia na ten cel przez pracowników organu znacznej ilości czasu. Poza tym pozyskiwanie materiałów w ostatnim czasie było utrudnione z uwagi na istniejący na terenie Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii, co wiązało się z ograniczeniami ilościowymi i czasowymi w korzystaniu m. in. z zasobów Archiwum Państwowego. Dodał, że pismem z [...] stycznia 2021 r. poinformował on strony postępowania, iż w chwili obecnej trwa analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz, że przewidywany termin zakończenia przedmiotowego postępowania przewidywany jest na dzień 30 kwietnia 2022 r. Do dnia 28 kwietnia 2022 r. (data rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie) do Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem Prezydentowi m. st. Warszawy grzywny. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz w razie bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 czerwca 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 312/16 zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] - w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, że kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt. Bezsporne jest, że akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu wpłynęły do organu w dniu 7 września 2016 r. - zatem dwumiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 7 listopada 2016 r. Niekwestionowaną okolicznością jest również to, iż do dnia wniesienia skargi z 10 grudnia 2021 r. (data prezentaty) - mimo uprzedniego wezwania organu przez skarżących do wykonania prawomocnego wyroku i mimo tego, że już wcześniej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1529/17 wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości [...] złotych oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, a następnie wyrokiem z 17 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2332/18, wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości [...] złotych, stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznał od organu na rzecz skarżących sumę pieniężną w kwocie po [...] zł na rzecz każdego z nich - Prezydent [...] nie rozstrzygnął przedmiotowej sprawy. W tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, iż niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja wszak prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Zgodnie z art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę za niewykonanie wyroku sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ustalenie wysokości grzywny zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Skład orzekający ocenił, że w realiach niniejszej sprawy wystarczająco represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję spełni grzywna w wysokości [...] złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd wziął pod uwagę także fakt, iż jest to już trzecia grzywna wymierzona przez Sąd. Ponadto uwzględnił, że sprawy dotyczące odszkodowań za nieruchomości warszawskie przejęte dekretem z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, cechują się znacznym stopniem skomplikowania, co w połączeniu z okolicznością, że organ prowadzi jednocześnie znaczną ilość takich spraw - może częściowo tłumaczyć niedochowanie terminów w tej sprawie. Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sąd uznał, że bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, gdyż - mimo wyroku Sądu stwierdzającego jego bezczynność i mimo dwóch wyroków wymierzających mu grzywnę - nie zakończył on sprawy, choć upłynęło już ponad 5 lat od wyznaczonego terminu. Art. 154 § 7 p.p.s.a. stanowi, że uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Funkcją powyższego przepisu jest niewątpliwie zwalczanie bezczynności i przewlekłości organu w wykonywaniu wyroków sądu, lecz nie jest to funkcja jedyna. Przepis ten ponadto ma kompensować doznaną przez stronę postępowania krzywdę z powodu bezczynności i przewlekłości organu. Sąd uwzględnił wniosek skarżących - uznając za słuszne ich żądanie przyznania od Prezydenta m. [...] sumy pieniężnej, będącej swego rodzaju zadośćuczynieniem za zaniechania organu w toku prowadzonego postępowania. Przy czym Sąd stoi na stanowisku, że zasadne jest przyznanie skarżącym sumy pieniężnej w kwocie po [...] zł, gdyż przyznanie wyższej kwoty jest niczym nie uzasadnione w okolicznościach niniejszej sprawy. Sąd zasądził też na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 i 7 oraz art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu, gdy strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.