I SA/Wa 752/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2011 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego Z. K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania S. K., decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia S. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości Z., gmina K., powiat H. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Pismem z dnia 28 grudnia 2008 r. S. K. złożył do Wojewody [...] wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił S. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości Z., gmina K., powiat H. Od tej decyzji S. K. złożył odwołanie do Ministra Skarbu Państwa. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że miejscowość Z., w której znajdowała się nieruchomość pozostawiona, w 1939 r. położona była w gminie K., pow. S., woj. [...]. Po II wojnie światowej w 1945 r. weszła w skład powiatu h. w woj. l. Natomiast w 1951 r. miejscowość Z. wraz z całym obszarem gminy K. została przyłączona do Związku Radzieckiego zgodnie z umową z dnia 15 lutego 1951 r. o zmianie odcinków terytorium państwowych. Zdaniem Ministra, organ wojewódzki zasadnie wywiódł, iż S. K. nie repatriowała się z byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej w ramach układów i umów o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Poprzedniczka prawna S. K. nie utraciła też swojej nieruchomości ze względu na zmianę granic w 1951r., ponieważ w tym czasie od kilku lat zamieszkiwała w miejscowości B. W ocenie Ministra, nie można również uznać, że zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy właścicielka pozostawionej nieruchomości jest osobą, która na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. była zmuszona opuścić byłe terytorium RP. Opuszczenie miejscowości Z. w 1947 r. przez S. K. nastąpiło w ramach tzw. "[...]" - czyli przesiedlenia ludności na tzw. Ziemie Odzyskane. Przesiedlenie miało miejsce w ramach terytorium państwa polskiego. Dopiero w 1951 r. miejscowość Z. w związku z umową z dnia 15 lutego 1951r. o zmianie odcinków terytorium państwowych, znalazła się poza granicami obecnej Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi możliwość uznania za podstawę potwierdzenia prawa do rekompensaty opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich z dnia 15 lutego 1951 r., bowiem opuszczenie miejscowości Z. przez S. K. nie nastąpiło w związku z tą umową. Minister zauważył, że kwestie dotyczące nieruchomości pozostawionych przez obywateli polskich w związku z tzw. akcją "[...]" były uregulowane dekretem z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U z 1949 r. Nr 46, poz. 339 ze zm.). Organ odwoławczy stwierdził, że w aktach przedmiotowej sprawy nie znajduje się orzeczenie o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność państwa, a w niniejszym postępowaniu nie ustalono, czy S. K. uzyskała ekwiwalent za pozostawione nieruchomości. Zdaniem Ministra, okoliczności te nie mają znaczenia w niniejszej sprawie. Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] S. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...]. Skarżący zarzucił organom obrazę przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności art. 1 ust. 1a i ust. 2 oraz art. 2 tej ustawy poprzez interpretację przepisów tej ustawy niezgodną z wykładnią gramatyczną i historyczną tych przepisów. W uzasadnieniu skargi skarżący powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1477/07 stwierdził, że do następstw II wojny światowej należy zaliczyć również deportację ludności ze wschodnich powiatów RP w ramach "[...]". Zdaniem skarżącego, gdyby nie wojna nie było by w państwie prawa tego rodzaju przesiedlenia. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Organ dodatkowo wskazał, że treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1477/07 potwierdza słuszność poglądu zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 4 października 2011 r. S. K. wskazał, że Minister Skarbu Państwa błędnie interpretuje przepisy art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Organ błędnie przyjmuje, że przesiedlenie w ramach "[...]" nie mieści się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy. Już z przepisów poprzedzających ust. 2 wynika, że wypędzenie lub opuszczenie terytorium RP mogło nastąpić z różnych przyczyn i na mocy różnych aktów prawa międzynarodowego w nich wymienionych, ale jak się okazuje nie były one jedynymi aktami. Zwłaszcza, że art. 1 ust. 2 tej ustawy przewiduje, że o rekompensatę mogą ubiegać się także inne osoby, tj. takie, które nie mieszczą się w uregulowaniach ust. 1 i 1a. Przepis ten bowiem mówi o innych okolicznościach związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Nie ulega żadnej wątpliwości, że przymusowe przesiedlenia w ramach akcji "[...]" z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywateli polskich związane były z wojną rozpoczętą w 1939 r. i wiadome jest, że obywatele polscy opuszczali swoje dotychczasowe miejsca zamieszkania w czasie wojny, tuż po niej i dalej w latach późniejszych. W niniejszej sprawie taka właśnie inna okoliczność miała miejsce. Skarżący wraz z rodziną był zmuszony opuścić dotychczasowe miejsce pobytu i gdyby nie wojna rozpoczęta w 1939 r. nie znalazłby się w takiej sytuacji. Skutkiem wojny z 1939 r. było nie tylko to, że musiał on z rodziną opuszczać byłe terytorium RP, ale także i to, że mienie jego rodziny zostało mu odebrane. Zdaniem skarżącego, dla przyznania prawa do rekompensaty nie ma znaczenia to, że przesiedlenia następowały w ramach terytorium państwa polskiego. Przepis art. 1 zarówno w ust. 1, 1a oraz 2 ustawy wyraźnie wskazuje, że chodzi o nieruchomości, które obecnie stanowią byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nie mają również znaczenia w przedmiotowej sprawie uprawnienia przyznane osobom wysiedlonym w związku z "[...]" przez dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. W sytuacji rodziny K. prawa, które miał zapewniać dekret były iluzoryczne. Osoby, które opuszczały swoje mienie na podstawie aktów wymienionych w art. 1 ust. 1 i 1a w rezultacie zostały go pozbawione z przyczyn przez siebie niezawinionych i w takiej samej sytuacji był skarżący i jego rodzina, który został przesiedlony na skutek innych okoliczności. Sytuacja prawna skarżącego i jego rodziny była taka sama jak osób wypędzonych na podstawie układów określonych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Opuścili swoje miejsce zamieszkania i nie posiadali w związku z tym nieruchomości. Wszystko to było wynikiem wojny rozpoczętej w 1939 r. i dla takich osób ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. rekompensatę przewiduje. W ocenie skarżącego, Minister Skarbu Państwa błędnie również interpretuje art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty za nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten wymaga, aby osoby ubiegające się o przyznanie prawa do rekompensaty za pozostawione nieruchomości były w dniu 1 września 1939r. obywatelem polskim i zamieszkiwały w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Obie te przesłanki zostały spełnione zarówno przez skarżącego jak i jego matkę S. K. Nie ma znaczenia przy ustalaniu prawa do rekompensaty gdzie skarżący zamieszkiwał w roku 1951. Podstawą w niniejszej sprawie jest to, że w dniu 1 września 1939 r. skarżący wraz z matką i bratem zamieszkiwali miejscowości Z., gmina K., pow. S., woj. L.. Miejscowość ta po wojnie weszła w skład powiatu [...], natomiast na mocy umowy z 1951 r. została wraz z całym obszarem przyłączona do Związku Radzieckiego, co oznacza, że miejscowość ta stała się "byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Przepisu tego nie należy interpretować inaczej, gdyż jest on jednoznaczny w swej treści. Powyższe znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1692/2007, w którego uzasadnieniu wskazano, że przepis art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest jednoznaczny w swojej treści i nie wymaga żadnej interpretacji; prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej można zrealizować tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w okolicznościach, o których mowa w art. 1 tej ustawy. Ustawa ta dotyczy osób które posiadały nieruchomości na obszarze, który przed rozpoczęciem II wojny światowej należał do Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Z przepisów art. 1 oraz art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1218 ze zm.) – zwanej dalej ustawą wynika, że przepisy tej ustawy stosuje się do obywateli polskich (właścicieli nieruchomości), którzy zostali wypędzeni z byłego terytorium RP lub opuścili byłe terytorium RP na podstawie układów i umów, o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 1a oraz na skutek innych okoliczności byli zmuszeni do opuszczenia byłego terytorium RP. Wskazane przepisy wymagają, aby w każdym przypadku pozostawienie nieruchomości miało związek z wojną rozpoczętą w 1939 r. Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie przesłanki te nie zostały spełnione. Poza sporem jest, że poprzedniczka prawna skarżącego S. K. została wysiedlona ze wsi Z. w ramach "[...]" (zaświadczenie dyrektora Archiwum Państwowego w L. z dnia [...] grudnia 2009 r.). Wysiedlenie na Ziemie Odzyskane miało miejsce w 1947 r. (uwierzytelniona kopia karty przesiedleńczej nr [...], poświadczenie Wójta Gminy B. z dnia 19 listopada 2009 r.). Rację należy zatem przyznać Wojewodzie [...] i Ministrowi Skarbu Państwa, że: 1) S. K. nie wysiedlano z byłego terytorium RP, lecz że opuszczenie przez nią wsi Z. i osiedlenie się w miejscowości B. nastąpiło w ramach przemieszczania się na ówczesnym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej; 2) wysiedlenie S. K. nie miało związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. lecz miało związek z przeprowadzoną w 1947 r. z inicjatywy ówczesnych władz Rzeczpospolitej Polskiej akcją militarną pn. "[...]", wymierzoną przede wszystkim w ludność narodowości ukraińskiej przebywającą na terytorium RP, której celem było rozproszenie tej ludności na terenach obejmujących północne Ziemie Odzyskane. Trafnie zwrócił uwagę Wojewoda [...] i Minister Skarbu Państwa, że w stosunku do mienia pozostałego po osobach wysiedlonych w ramach "[...]" miał zastosowanie dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. z 1949 r. Nr 46, poz. 339 ze zm.), w ramach którego wysiedleńcy mieli prawo do otrzymania na własność lub nabycia mienia położonego m.in. na obszarze Ziem Odzyskanych (art. 5 dekretu). 1). Sąd zwraca jednak uwagę, że przepisy tego dekretu nie przewidywały nacjonalizacji nieruchomości ziemskich z mocy samego prawa, lecz dopuszczały możliwość przejęcia mienia nieruchomego na własność Państwa. Podstawą nabycia tego mienia przez Państwo było konstytutywne orzeczenie właściwego organu administracji (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 775/09, LEX nr 575949). Opisane wyżej zagadnienie nacjonalizacji nieruchomości osób wysiedlonych w ramach "[...]", które obecnie położone są poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie ma jednak żadnego związku z przedmiotem niniejszej sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.