I SA/Wa 758/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Asesor WSA Anna Fyda-Kawula Sędzia WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J. Ł. i G. Ł. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę. I SA/Wa 758/21 UZASADNIENIE Minister Rozwoju Pracy i Technologii decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania pana G. L. i pani J. L., od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] stwierdzającej nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2003 r. prawa własności gruntu położonego w gminie C., obręb nr [...], arkusz mapy 1, oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] oraz nabycia z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2003 r. przez [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu wraz z prawem własności drogi kolejowej naziemnej linii nr [...], torów głównych zasadniczych, budowli ziemnych i odwadniających i napowietrznej linii drutowej znajdujących się na tym gruncie - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne: Wojewoda [...] działając na podstawie art. 37 a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" (Dz. U. z 2020 r., poz. 292 ze zm.), decyzją z dnia 30 grudnia 2020 r. nr. [...] stwierdził nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2003 r. prawa własności gruntu położonego w gminie C., obręb nr [...], arkusz mapy 1, oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] oraz nabycie z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2003 r. przez [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu wraz z prawem własności drogi kolejowej naziemnej linii nr [...], torów głównych zasadniczych, budowli ziemnych i odwadniających i napowietrznej linii drutowej znajdujących się na tym gruncie. Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. wnieśli G. L. i J. L. Minister Rozwoju Pracy i Technologii decyzja z dnia [...] lutego 2021 r. po rozpoznaniu odwołania – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji przypomniał , że stosownie do art. 37a ust 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu [...] lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A., stają się z dniem [...] czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 i przedmiotem użytkowania wieczystego [...] S.A., a budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach - własnością [...] S.A. Nabycie praw w tym trybie potwierdza wojewoda w drodze decyzji. Wskazał, że art. 37a określa przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje skutek w postaci przejścia prawa własności gruntu stanowiącego element linii kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz [...] S.A. wraz z własnością urządzeń infrastruktury kolejowej. Dla spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu wystarczy stwierdzenie, że na gruncie w dniu [...] lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, a [...] S.A. miała przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz, że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. Organ ustalił w oparciu o treści księgi wieczystej nr [...], prowadzonej m.in. dla przedmiotowej nieruchomości, że w dziale II tej księgi jako właściciele działki nr [...] ujawnieni zostali W. K., J. L. oraz L. P., na podstawie umowy dożywocia z dnia [...] grudnia 1980 r., umowy sprzedaży Rep. [...], prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] stycznia 2008 r. sygn. akt [...] stwierdzającego nabycie spadku po B. K. Natomiast na podstawie notarialnej umowy dożywocia z dnia [...] marca 2009 r. Rep. A nr [...] oraz postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] grudnia 2010 r. sygn. akt [...] o dziale spadku po B. K. oraz o zniesieniu współwłasności stwierdzono, iż aktualnie prawo własności przedmiotowej nieruchomości przysługuje G. L. i J. L. Oznacza to, że w dniu [...] lutego 2003 r. działka nr [...] stanowiła własność osób fizycznych, a tym samym przedmiotowy grunt nie stanowił własności Skarbu Państwa, ani jednostki samorządu terytorialnego. Okoliczności powyższe nie zostały zakwestionowane przez skarżących. Organ badając pozostałe przesłanki zastosowania art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r., czyli zajętość danej nieruchomości pod czynną linię kolejową oraz pozostawania we władaniu [...] S.A., stwierdził, że ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] zajęta była pod czynną linię kolejową oraz pozostawała we władaniu [...] S.A. Fakt zajęcia przedmiotowej działki nr [...] pod linię kolejową i władania nią przez [...] S.A., potwierdza wypis z ewidencji środków trwałych dla działki nr [...], z którego wynika, że na działce nr [...] znajduje się droga kolejowa naziemna linii nr [...], tory główne zasadnicze, budowle naziemne i odwadniające zbudowane w latach 1929-1930 oraz trasa napowietrzna linii drutowej zbudowana w 1933 r. jak również kopia kolejowej mapy sytuacyjno-wysokościowej sporządzonej w dniu [...] marca 2013 r., z której wynika, iż działka nr [...] w całości zajęta jest pod infrastrukturę kolejową. Ponadto znajdujące się w aktach sprawy: wypis z rejestru gruntów z dnia [...] lutego 2013 r. oraz wyrys z mapy ewidencyjnej z dnia [...] lutego 2013 r. potwierdzają, iż przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] jest zajęta pod infrastrukturę kolejową. Organ odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu wskazał , że wskazane w odwołaniu dowody mające potwierdzić, iż działka miała charakter rolny i prowadzone było na niej gospodarstwo rolne nie mają znaczenia na gruncie przedmiotowej sprawy. Ze zgromadzonego materiału dowodowego bezsprzecznie bowiem wynika, iż na przedmiotowej działce w dniu [...] lutego 2003 r. znajdowała się czynna linia kolejowa, a zatem spełnione zostały przesłanki zajętość danej nieruchomości pod czynną linię kolejową oraz pozostawania we władaniu [...] S.A. Zauważył, że wskazane przez skarżących dowody z dokumentów dotyczą obszaru o powierzchni niemal [...] ha, a nie tylko nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha. Okoliczność, iż na tym obszarze prowadzona była działalność rolna nie może wykluczać, iż w części zajęty był on pod czynną linię kolejową i pozostawał we władaniu [...] S.A. Skargę na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] lutego 2021 r . nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli G. L. i J. L. Zaskarżonej decyzji zarzucali naruszenie: I. prawa materialnego, tj. 1) art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...] (dalej: u.o.p.k.p.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż sama budowa linii kolejowej na gruncie przez osobę trzecią pozbawia jego właścicieli władztwa nad nim, podczas gdy władztwo nad samą nieruchomością nie wyraża się li i tylko we wznoszeniu na nim budowli i urządzeń wbrew woli właściciela, a samo w sobie wymaga wyrażania go na zewnątrz i jego aktywnego manifestowania, a co miało wpływ na wynik sprawy i skutkowało wydaniem decyzji mimo braku zaistnienia przesłanki władania [...] S.A. II. prawa proceduralnego, tj. 1) art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z informacji o płatniku podatku od nieruchomości położonej w gminie C., obręb [...] o numerze działki [...], dla której Sąd Rejonowy w C. - V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze [...], na wniosek strony pomimo, iż przedmiotem dowodu była okoliczność mająca znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a co skutkowało dokonaniem nieprawidłowych ustaleń w zakresie władztwa, 2) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny dowodów i uznanie jako niespornej okoliczności objęcia we władanie przez [...] S.A. w W. nieruchomości w dniu [...] lutego 2003 r., podczas gdy strona pismem z dnia [...] listopada 2020 r. przyznała jedynie okoliczność władania urządzeniami kolejowymi, a nie samą działką, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a co skutkowało dokonaniem nieprawidłowych ustaleń w zakresie władztwa nieruchomością, 3) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny dowodów i uznanie jako nieznaczącej okoliczności prowadzenia przez skarżących gospodarstwa rolnego na przedmiotowej działce, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a co skutkowało dokonaniem nieprawidłowych ustaleń w zakresie władztwa nieruchomością, 4) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i pominięcie dowodów z: a) wyciągu skróconego z księgi wieczystej nr [...] z dnia [...] maja 1983 r., b) wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] maja 1983 r. dla jedn. rejestr, nr [...], c) wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] maja 1983 r. dla jedn. rejestr, nr [...], d) wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] maja 1983 r. dla jedn. rejestr, nr [...], e) aktu notarialnego z dnia [...] marca 2009 r., rep. A nr [...], - uznanie ich za niemające znaczenia dla sprawy, podczas gdy wynika z nich nie tylko prawo własności G. i J. L., ale przede wszystkim charakter działki (grunty orne) oraz prowadzenie na danym gruncie gospodarstwa rolnego, co potwierdza władanie częścią spornej działki poprzez jej użytkowanie, a co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 5) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez brak odniesienia się organu II instancji do wszystkich twierdzeń odwołujących się podniesionych w złożonym odwołaniu, a co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 6) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji w sytuacji, w której istniały przesłanki do jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a., a co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższych zarzutów wnosili na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b p.p.s.a. o uchylenie w całości decyzji organu II instancji. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi druga ze wskazanych przesłanek. Wskazali, że to oni władali nieruchomością w dacie [...] lutego 2003 r., a organ błędnie interpretuje władztwo, o którym mowa w art. 37a u.o.k.p. Zdaniem skarżących [...] S.A. w W. nigdy nie manifestowała swojego władztwa, a co mogła uczynić chociażby informując właścicieli o zajęciu gruntu z zamiarem władztwa, odgradzając działkę lub też stawiając znaki informujące o zakazie wstępu (bodaj z uwagi na niebezpieczeństwo). Podnieśli, że wnioskodawca pozbawił ich możliwości upraw na danym obszarze i jednocześnie odciął ich od pozostałej części działki, co nie oznacza jednak, że objął władztwo nad nieruchomością. Zdaniem skarżących organy dopuściły się naruszenia przepisów procedury administracyjnej odmawiając przeprowadzenia dowodu z informacji o płatniku podatku od nieruchomości położonej w gminie C., obręb [...] o numerze działki [...]. W zakresie naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. skarżący wskazują, iż organ pominął fakty, które wynikają z dokumentów w postaci wyciągu skróconego z księgi wieczystej nr [...] z dnia [...] maja 1983 r., wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] maja 1983 r. dla jedn. rejestr, nr [...], wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] maja 1983 r. dla jedn. rejestr, nr [...], wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] maja 1983 r. dla jedn. rejestr, nr [...], aktu notarialnego z dnia [...] marca 2009 r., rep. A nr [...]. Z dowodów tych wynika bowiem, iż przedmiotowa działka zawsze była gruntem wykorzystywanym przez nich do prowadzenia działalności rolniczej i uzyskali jego własność jako gospodarstwa rolnego. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. przez organ II instancji skarżący wskazali, że w uzasadnieniu swojej decyzji Minister Rozwoju, Pracy i Technologii w żaden sposób nie odniósł się merytorycznie do kwestii wadliwej wykładni art. 37a u.o.k.p. skupiając się tylko na kwestiach dowodowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę decyzji wydanej w niniejszej sprawie przez organ I instancji stanowił art. 37a ustawy. Przepis ten określa przesłanki, od których łącznego spełnienia uzależnione jest nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem [...] czerwca 2003 r. prawa własności gruntów, a przez [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego tych gruntów i własności znajdujących się na nim naniesień. Są to: 1) faktyczne zajęcie [...] lutego 2003 r. gruntu pod linię kolejową, 2) władanie gruntem w tej dacie przez [...] S.A., 3) nieprzysługiwanie Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego lub [...] S.A. prawa własności do tego gruntu. Przepis ten, jako mający charakter wywłaszczeniowy, musi być wykładany w sposób ścisły. Kluczowe znaczenie dla określenia zakresu przedmiotowego jego działania ma interpretacja użytego w nim zwrotu normatywnego "linia kolejowa", z tego względu, że tylko grunty wchodzące w skład tej linii podlegały wywłaszczeniu. Ustawa nie definiuje pojęcia "linia kolejowa" w związku z czym należy w tym zakresie odnieść się do definicji zawartej w obowiązującej wówczas ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 96, poz. 591 z późn. zm.). Z art. 4 pkt 2 tej ustawy wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o linii kolejowej należy przez to rozumieć drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Z kolei według art. 4 pkt 4 tej ustawy przyległy pas gruntu, to pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego. W art. 4 pkt 13 utk zdefiniowano pojęcie infrastruktury kolejowej na którą składają się budynki, budowle i urządzenia wraz z zajętymi pod nimi gruntami, przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego i jednocześnie do utrzymania linii kolejowych, niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa ruchu kolejowego. Z art. 4 utk wynika również, że budynki, budowle i urządzenia znajdujące się na gruncie kolejowym mogą być: 1) elementami linii kolejowej, 2) bocznicy kolejowej, 3) infrastruktury kolejowej, 4) obszaru kolejowego. Budynki, budowle i urządzenia te w pierwszym przypadku - przeznaczone są do prowadzenia ruchu kolejowego, w drugim - do prowadzenia ruchu innego, niż kolejowy, w trzecim - nie tylko do prowadzenia ruchu kolejowego, ale też i utrzymania linii kolejowych oraz zapewnienia bezpieczeństwa ruchu kolejowego, w czwartym - do eksploatacji linii kolejowych, bocznic, placów, ramp ładunkowych, stacjonowania pojazdów szynowych, pociągów technicznych i ratunkowych. Sąd zwraca uwagę, że art. 37a ustawy służy do regulacji stanu prawnego mienia, do którego [...] S.A. nie legitymuje się prawem własności, a które faktycznie zajęte jest [...] lutego 2003 r., a często i wiele lat wcześniej, pod linie kolejowe. Dla tego typu spraw kluczowe znaczenie ma zatem wyjaśnienie tego, czy: 1) [...] lutego 2003 r. na gruncie była urządzona linia kolejowa w rozumieniu art. 4 pkt 2 utk, a jeżeli tak, to jakie konkretnie elementy (np. przyległe pasy gruntu, drogi szynowe, budowle, budynki, urządzenia) wchodziły wówczas w jej skład; 2) jaki był wówczas przestrzenny, rzeczywisty zasięg linii kolejowej, a więc czy linia kolejowa zajmowała całą nieruchomość, czy też jej część, a jeżeli część, to gdzie są granice tego zajęcia. W niniejszej sprawie nie jest sporne to, że nieruchomość oznaczona obecnie jako działka nr [...] o pow. [...] ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] była [...] lutego 2003 r. i [...] czerwca 2003 r. własnością osób fizycznych. Trafnie też zwrócił uwagę Minister Inwestycji i Rozwoju, że opisana wyżej nieruchomość była [...] lutego 2003 r. faktycznie zajęta pod linię kolejową. Nadesłany przy wniosku uwłaszczeniowym [...] S.A. z [...] stycznia 2015 r. wypis z ewidencji środków trwałych dla działki nr [...], potwierdza, że na działce nr [...] znajduje się droga kolejowa naziemna linii nr [...], tory główne zasadnicze, budowle naziemne i odwadniające, zbudowane w latach 1929-1930 oraz trasa napowietrzna linii drutowej zbudowana w 1933 r. Zdaniem Sadu nie budzi wątpliwości, że urządzenia te stanowią infrastrukturę kolejową, a więc (zgodnie z definicją z art. 4 pkt 13 utk), są to urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego (jak tego wymaga definicja linii kolejowej z art. 4 pkt 2 utk), a dodatkowo przeznaczone do utrzymania linii kolejowej. Z § 3 pkt 7, § 8 ust. 2 rozporządzenia MTiGM z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 151, poz. 987) wynika, że budowle takie jak podtorze (nasyp), urządzenia systemu sterowania ruchem kolejowym, telekomunikacyjne, zasilania elektroenergetycznego, stanowią typowe wyposażenie techniczne linii kolejowej. Z kolei z § 10 ust. 3 pkt 3, § 118 ust. 1 i 4 tego rozporządzenia wynika, że aby zapewnić bezpieczne prowadzenie ruchu kolejowego linie kolejowe powinny być wyposażone w urządzenia łączności pomiędzy posterunkami ruchu, a także urządzenia sieci telekomunikacyjnej zapewniające łączność pomiędzy jej użytkownikami (kolejowa sieć telekomunikacyjna). Kopia kolejowej mapy sytuacyjno-wysokościowej dołączona do wniosku uwłaszczeniowego wskazuje, że działka nr [...] w całości zajęta jest pod infrastrukturę kolejową. Ponadto znajdujące się w aktach sprawy: wypis z rejestru gruntów z dnia [...] lutego 2013 r. oraz wyrys z mapy ewidencyjnej z dnia [...] lutego 2013 r. również potwierdzają, że przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] jest zajęta pod infrastrukturę kolejową. Sąd stwierdza, że materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie wskazuje, że teren obejmujący działkę nr [...] był [...] lutego 2003 r. zajęty pod wybudowane elementy wchodzące w skład linii kolejowej. Skarżący podnieśli, że pismem z dnia [...] listopada 2020 r. przyznali jedynie okoliczność władania przez [...] S.A. urządzeniami kolejowymi, a nie samą działką oraz że na przedmiotowej działce prowadzili gospodarstwo rolne. Zgodnie z definicją art. 37a ust. 1 i 2 ustawy grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające [...] lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A., stają się z dniem [...] czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem. Z brzmienia powyższego przepisu wynika wprost, że dyspozycją swoja obejmuje grunty, a więc argument skarżących, iż [...] SA miała w swoim władaniu urządzenia kolejowe a nie działkę na której te urządzenia się znajdowały jest całkowicie bezzasadny. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przez organy administracji art. 77 kpa, art. 80 kpa i 107 kpa. W ocenie Sądu organy administracji z urzędu podjęły wszelkie niezbędne czynności dla wyjaśnienia, czy spełnione zostały przesłanki określone w art. 37a ustawy o komercjalizacji. Przeprowadzona przez organy ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie ma cech dowolności i nie narusza zasad zawartych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Przyjęte przez organy stanowisko zostało należycie uzasadnione poprzez wskazanie dowodów, na których oparły swoje rozstrzygnięcie oraz przyczyn, dla których nie podzieliły podnoszonej przez skarżących argumentacji wraz z wyjaśnieniem podstawy prawnej wydanych decyzji. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2022 r. Dz. U. poz. 329) orzekł jak w sentencji.