I SA/Wa 76/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. I sa/WA 76/11 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta W. w dniu [...] listopada 2010 r., nr [...] odmawiającą przyznania J. S. pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z zakupem [...]. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: J. S. ma [...] lata, jest [...], mieszka w mieszkaniu własnościowym matki, prowadzi jednak odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący ma uprawnienia do dodatku mieszkaniowego. Jego dochodem jest renta z ZUS ([...] zł) oraz renta odszkodowawcza ([...] zł) i dodatek mieszkaniowy ([...] zł) – co stanowi łącznie kwotę [...] zł, która o [...] zł przekracza kryterium dochodowe (477 zł) W dniu 7 października 2010 r. zwrócił się o zwrot poniesionych kosztów na zakup [...], którego dokonał ze względów zdrowotnych Skarżący zwrócił się do dyrektora OPS W. ustną prośbę o przyznanie pomocy materialnej. W czasie wywiadu środowiskowego nie zgłaszał tego rodzaju potrzeb. J. S. dołączył fakturę dokumentującą poniesione wydatki oraz dowód dokonania przelewu z rachunku bankowego-łącznie na kwotę [...] złotych. Prezydent W. decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] odmówił J. S. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zwrot poniesionych kosztów związanych z zakupem [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wnioskodawca nie spełnia kryterium dochodowego, przekracza bowiem dochód wskazany w ustawie aż o [...] zł. Ponadto J. S. nie informował pracownika socjalnego - podczas poprzedniego wywiadu - o konieczności dokonania zakupu [...], nie uzgadniał z nim takiego wydatku i pokrył go z własnych środków finansowych. Od decyzji tej J. S. złożył odwołanie, w którym wskazał, iż nie przekroczył kryterium dochodowego oraz, że do jego dochodów niesłusznie wliczono rentę odszkodowawczą. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] – w całości podzielając jego stanowisko i argumentację. Kolegium wskazało, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ponieważ dochód J. S. ([...] zł) znacznie przekracza kryterium dochodowe, określone w art. 8 ust.1 ustawy o pomocy społecznej (477zł), może mu przysługiwać jedynie pomoc określona w przepisach art. 41 cyt. ustawy. Przepis powyższy stanowi, że: "W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową". Ustawa nakłada również na klientów pomocy obowiązek współdziałania z organami. Wnioskodawca nie informował o potrzebie dokonania zakupu [...] i przewidywanych kosztach, ani nie wnosił o przyznanie pomocy na ten cel. Podjął samodzielnie decyzję wydatkowania posiadanych kwot na cel, którego nie można określić jako ,,niezbędna potrzeba życiowa". Wprawdzie zakup [...] można traktować jako taką potrzebę, jednak nie oznacza to, że po stronie organu pomocy istnieje obowiązek pokrycia kosztów takiego wydatku zawsze i w każdej wysokości, zwłaszcza, że nie było to wcześniej uzgadniane. Kolegium stwierdziło też, że przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, zaś dla ośrodka obowiązku jego przyznania. Dodało, że w podobnej sprawie wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 maja 2007 r. sygn. I SA/Wa 469/07: "Należy jednak podkreślić, że zwrot wydatków na już zakupiony towar, zdaniem Sądu, w ogóle nie mieści się w zakresie przyznania specjalnego zasiłku celowego. Przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, mówiąc o szczególnie uzasadnionych przypadkach czyni ze specjalnego zasiłku celowego instrument, który nie może ze swej istoty służyć do zwrotu wydatków uprzednio poniesionych przez wnioskodawcę. Ponadto przepis ten wyraźnie mówi, iż forma pomocy społecznej nie jest przewidziana na pokrywanie pełnych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą i refundowania w całości dokonanych przez nią zakupów, lecz ma charakter szczególnej pomocy doraźnej". W dniu 13 stycznia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga złożona przez J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2010 r., w której wnosił on o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosząc, że jego dochód stanowi jedynie kwota [...] zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta W. w dniu [...] listopada 2010 r. - odmawiającą przyznania J. S. pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu [...]. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 3 ust. 3, art. 4, art. 8 ust.1 pkt 1 i art.11ust.2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115, poz. 728) - zwanej dalej "ustawą" Zgodnie z w/w artykułami - pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący przekracza kryterium dochodowe określone w art.8 ust.1 pkt 2 ustawy (w tym przypadku kwotę 477 złotych) o kwotę [...] złotych, wobec faktu, że dochód skarżącego wynosi [...] złotych. Ustawodawca w sytuacji przekroczenia powyższego kryterium przewidział mocą art. 41 ustawy przyznanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach specjalnego zasiłku celowego w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi oraz zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z treści powołanego przepisu art. 41 ustawy wynika, że świadczenia na jego podstawie przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Wprawdzie nie jest świadczenie obowiązkowe, ale też przyznanie tych świadczeń nie może być dowolne. NSA w wyroku z dnia 28 sierpnia 2008 roku OSK 1416/07 Lex nr 489088 wskazał, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Stwierdzić należy, że taka sytuacja w przypadku skarżącego nie występuje, z zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych jasnym jest, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, nie zaś utrzymywać ich czy też dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. (patrz wyrok WSA I SA/Wa 272/07, Lex Nr 328249). Należy jednak podkreślić, że zwrot wydatków na zakupiony już towar, zdaniem sądu nie mieści się w zakresie przyznania specjalnego zasiłku celowego, który ma stanowić szczególną formę pomocy doraźnej. Nie sposób nie podnieść, że organ I instancji w uzasadnieniu o odmowie przyznania zasiłku celowego wskazał, iż przy rozstrzyganiu sprawy wzięto również pod uwagę możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej. Organ podał, że kwota, o której zwrot ubiega się skarżący – [...] złotych jest zbliżona do kwoty miesięcznego budżetu na jeden rejon opiekuńczy i musi wystarczać na zabezpieczenie pomocy finansowej dla około 20 osób najbardziej potrzebujących. Nadto stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy - brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej - może również stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Skarżący nie zgłaszał bowiem żadnej prośby o przyznanie pomocy na przedmiotowy cel. Treść powyższych przepisów wyraźnie wskazuje na to, że wydana na ich podstawie decyzja ma charakter uznaniowy. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ wydając decyzję o określonej treści, nie przekroczył granic swobodnej oceny, a więc czy decyzja nie jest obarczone cechą dowolności i czy prawidłowo został w niej uzasadniony wybór danego rozstrzygnięcia sprawy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca - są zgodne z prawem i nie przekraczają granic uznania administracyjnego. Organy dopełniły wszelkich wymogów proceduralnych niezbędnych do rozpoznania wniosku. Organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie uznały - a sąd w całości podzielił ich stanowisko - że sprawa J. S. nie jest "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" skutkującym przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi. Skarżący we własnym zakresie poniósł koszt zakupu [...], który wyniósł [...] złotych, przy czym kwotę tą uiścił częściowo – [...] złotych w gotówce, zaś resztę dokonując przelewu z rachunku bankowego. Skarżący dokonał przedmiotowego zakupu w miesiącu październiku, natomiast podczas przeprowadzonej w dniu 22 września 2010 roku nie zgłaszał prośby o przyznanie pomocy na ten cel. Sąd miał również na uwadze fakt, że skarżący poniósł już te koszty z własnych zasobów finansowych i obecnie domaga się zwrotu wydatkowanych środków, przy braku wcześniejszego zgłoszenia konieczności zaspokojenia tej konkretnej potrzeby życiowej, co świadczy o braku współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej. Sąd w całości podzielił stanowisko wyrażone w cytowanym przez Kolegium wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że zwrot wydatków na już zakupiony towar nie mieści się w zakresie przyznania specjalnego zasiłku celowego. (I SA/WA 469/07 z dnia 8 maja 2007r. Lex 328251 ) Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, nie sposób przyjąć, że organ wydał decyzję z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Sąd uznał, że decyzje obu instancji są zgodne z prawem. Stwierdzić też należy, że organy orzekające w sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.