I SA/Wa 764/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie : WSA Daniela Kozłowska Asesor WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2007 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz J. Z. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] marca 2007 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Katowickiego z dnia [...] kwietnia 1997 r., nr [...] w przedmiocie uwłaszczenia H. w D. - w części dotyczącej b. działki nr [...] położonej w obrębie Z.. Powyższe rozstrzygnięcie oparto na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych: Wojewoda Katowicki, działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, ze zm.) oraz § 4-16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 97 ze zm.), decyzją z dnia [...] kwietnia 1997 r., nr [...], stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez H. w D. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w obrębie Z., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] oraz nieodpłatne nabycie własności budynku mieszkalnego położonego na tym gruncie. Wnioskiem z dnia 20 czerwca 2003 r. J. Z., G. G. i H. G. wystąpili o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody Katowickiego - w części odnoszącej się do byłej działki nr [...] (stanowiącej część działki nr [...]), wskazując na postępowanie o zwrot tej działki, przejętej od S. G. w 1977 r. w trybie przepisów wywłaszczeniowych. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast działając z urzędu, postanowieniem z dnia [...] listopada 2003 r., nr [...] zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1997 r. do czasu zakończenia postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości. Zawieszone postępowanie zostało podjęte postanowieniem Ministra Budownictwa z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...]. W toku postępowania organ ustalił, że działka nr [...] o pow. [...] ha została zbyta na rzecz Skarbu Państwa- K. [...] "H". - w trybie przepisów wywłaszczeniowych - przez S. G. aktem notarialnym z dnia 18 marca 1977 r. Rep. A Nr [...]. Materiały sprawy wskazują, iż działka ta została włączona w skład działki nr [...], a następnie (po podziale działki nr [...] w 1996 r.) weszła w skład działki nr [...], ujętej w decyzji uwłaszczeniowej. Działka nr [...] została następnie włączona w skład działki nr [...]. Prawa rzeczowe do działki nr [...] aktem notarialnym z dnia 15 lutego 1999 r. nabyła S. M. "K.". Organ ustalił, że następcami prawnymi S. G. są J. Z., H. G. i G. G. (postanowienie Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] września 2002 r. sygn. akt [...]). Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż dopiero po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej, tj. wnioskiem z dnia 23 października 2002 r., spadkobiercy byłego właściciela działki nr [...] wystąpili o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Skoro więc w dniu 5 grudnia 1990 r., ani w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej nie toczyło się postępowanie o zwrot nieruchomości i nie były zgłoszone roszczenia osób trzecich, nie było przeszkód do stwierdzenia uwłaszczenia ww. działką K. [...] H. i wydania stosownej decyzji uwłaszczeniowej. Organ wyjaśnił, że przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości nie mają mocy wstecznej, a postępowanie o zwrot nieruchomości wszczyna się na wniosek zainteresowanych, a nie z urzędu. Organ uznał, że brak jest więc podstaw do uznania, iż decyzja uwłaszczeniowa, w części odnoszącej się do dawnej działki nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a w świetle akt sprawy nie stwierdzono też, aby mogły zaistnieć inne przesłanki, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Dodatkowo organ wyjaśnił, że użycie w odniesieniu do podmiotu uwłaszczonego skrótowej nazwy – H., nie stanowi przesłanki do zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ powołał się na stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000 r. sygn. akt III ZP 14/99 (OSNP 2000/8/294), na którą powołała się też skarżąca. W świetle tej uchwały złożenie wniosku o zwrot po dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej nie wywołuje -w stosunku do tej decyzji - skutków z art. 156 § 1 k.p.a. W uchwale tej wskazano również na konieczność złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Skoro wniosek taki nie był złożony do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej, co wykazano wyżej, brak jest podstaw do przyjęcia tezy o wydaniu decyzji uwłaszczeniowej z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Interes prawny byłego właściciela nieruchomości (jego spadkobierców) w postępowaniu uwłaszczeniowym wynika nie z faktu zbycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, lecz z faktu podjęcia starań o zwrot nieruchomości, który to fakt ma oparcie w przepisach prawa materialnego. Jeżeli zatem zainteresowani nie złożyli wniosku o zwrot (do czasu wydania decyzji uwłaszczeniowej), nie mogli być stroną postępowania uwłaszczeniowego. Mając powyższe na uwadze Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wojewody Katowickiego, w części dotyczącej dawnej działki nr [...] położonej w obrębie Z. i stanowisko swoje utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] marca 2007 r., nr [...],w wyniku rozpoznania wniosku J. Z. o ponowne rozpatrzenie prawy. Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister wyjaśnił, że uwłaszczenia dokonano na rzecz H. w D. G. (H. to skrót nazwy K. [...] "H"., powszechnie używany), a nie jak twierdzi skarżąca na rzecz H. S.A. W ocenie organu były właściciel działki nr [...] S. G. wnioskiem z dnia 15 lipca 1981 r. skierowanym do H. w D., a następnie wnioskiem z dnia 18 stycznia 1982 r. skierowanym do Urzędu Miejskiego w D., występował jedynie o przekazanie części działki nr [...] w użytkowanie oraz wydanie decyzji w tym zakresie, a nie jak wskazuje skarżąca, wnioski te dotyczyły kwestii zwrotu nieruchomości, a zatem nie były wnioskami, z których wynikałyby roszczenia osób trzecich co do prawa własności. Odnosząc się do powołanego pisma K. [...] "H." znak [...] z dnia 9 grudnia 1981 r. skierowanego do Urzędu Miejskiego w D. dotyczącego zwrotu terenów rolnych pozyskanych przez H. pod realizację inwestycji wówczas wstrzymanej, organ wskazał, że z akt nie wynika, aby właściwy organ wydał decyzję o wygaśnięciu użytkowania całości lub części tej działki, albo na tę okoliczność został sporządzony protokół zdawczo-odbiorczy. Dodatkowo wyjaśnił, że ocena zbędności nieruchomości na cel przewidziany w wywłaszczeniu nie może dotyczyć niniejszego postępowania, gdyż jest to kwestia należąca do postępowania o zwrot nieruchomości. Skargę na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] wniosła J. Z., zarzucając jej naruszenie art. art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, ze zm.). W uzasadnieniu skargi wskazała, że brak jest prawa zarządu do spornej nieruchomości na dzień 5 grudnia 1990 r. i nie uwzględniono zdania drugiego przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. w brzmieniu: "Nie narusza to (uwłaszczenie) praw osób trzecich". Na poparcie swych zarzutów powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o unieważnienie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji, a także decyzji Wojewody Katowickiego z dnia [...] kwietnia 1997 r., nr [...] w części dotyczącej nieruchomości nr [...]. Do akt sprawy wpłynęło też pismo J. Z. wraz załączonymi odpisami ksiąg wieczystych Kw. [...] i Kw. [...], które jej zdaniem nie potwierdzają prawa zarządu H. do działki nr [...]. W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odpowiedź na skargę przekazał także uczestnik postępowania M. S. P. S.A. w K. wnosząc o oddalenie skargi i o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż podane w skardze. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę, ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Rozstrzygając sprawę w powyższym zakresie Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), co oznacza, iż winien uwzględnić z urzędu inne uchybienia, jeżeli miały wpływ na treść rozstrzygnięcia i w tym zakresie orzec. W ocenie Sądu, skarżącej J. Z. nie można przyznać przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności Wojewody Katowickiego z dnia [...] kwietnia 1997 r., nr [...] w przedmiocie uwłaszczenia H. w D. - w części dotyczącej b. działki nr [...] położonej w obrębie Z.. Spadkobiercy byłego właściciela działki nr [...] utracili ten przymiot z chwilą zakończenia postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt I OSK 989/05 oddalającego skargę kasacyjną J. Z.. Przymiot strony w postępowaniu uwłaszczeniowym przysługuje "osobom trzecim" w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). Uwłaszczenie, bowiem praw tych osób nie może naruszyć. Wyłącznie też takim osobom przysługuje przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie decyzji uwłaszczeniowej. Prawidłowo organ postąpił zawieszając postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Katowickiego z dnia [...] kwietnia 1997 r., w przedmiocie uwłaszczenia do czasu zakończenia postępowania o zwrot nieruchomości, gdyby bowiem istniały przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, to uwłaszczenie naruszałoby prawa osób trzecich. Tylko zatem skuteczne wykazanie przez spadkobierców S. G. istnienia przesłanek zwrotu dawnej działki nr [...] nabytej w 1977 r. przez Skarb Państwa (K. [...] "H.") w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, skutkowałoby naruszeniem praw osób trzecich w postępowaniu uwłaszczeniowym i dawałoby im status strony postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Dodatkowo wyjaśnić należy, że wprawdzie, w razie braku przymiotu strony, zgodnie z art. 157 § 3 k.p.a., organ odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, to jednak art. 157 § 3 k.p.a. ma zastosowanie tylko do sytuacji, gdy z żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wynika w sposób oczywisty, że jednostka wnosząca żądanie nie ma w sprawie interesu prawnego. W sytuacji, gdy ustalenie interesu prawnego wymaga podjęcia czynności ustalenia, czynności te mogą być podjęte wyłącznie w toku postępowania. W niniejszej sprawie dopiero w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygnięta została sprawa braku przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a zatem organ, prawidłowo postąpił nie odmawiając wszczęcia postępowania. Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że decyzja Ministra Budownictwa z dnia [...] marca 2007 r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] stycznia 2007 r., pomimo prawidłowego rozstrzygnięcia, zostały nieprawidłowo uzasadnione. Organ bowiem przystąpił do badania istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności, mimo, tego, że żądanie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej pochodziło od osoby nie posiadającej statusu strony tego postępowania. Prowadzenie zaś postępowania na wniosek osoby nieuprawnionej w zakresie istnienia bądź nieistnienia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji stanowi naruszenie prawa. Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję utrzymaną nią w mocy. Biorąc powyższe pod uwagę, sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.