I SA/Wa 775/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M.C., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. I SA/Wa 775/13 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Prezydenta W. z [...] grudnia 2012 r. nr [...] o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Prezydent W. odmówił J. S. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł na leki i szczepionkę oraz [...] zł na obuwie. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 13 grudnia 2012 r. oraz zebranej w sprawie dokumentacji ustalono, że wnioskodawca jest emerytem z ustalonym na stałe [...] stopniem niepełnosprawności. Prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Dochód w miesiącu listopadzie 2012 r. tj. miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc stanowiła emerytura w wysokości [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Podczas wywiadu strona oświadczyła, że płaci alimenty w wysokości [...] zł na rzecz syna J. S. Wnioskodawca złożył również oświadczenie o wysokości dochodu i przedstawił dokument z ZUS o zajęciu emerytury w kwocie [...] zł przez komornika w sprawie egzekucji prowadzonej na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 8 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony bez względu na tytuł i źródło ich pozyskania pomniejszoną o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zatem odliczeniu od dochodu podlegają alimenty na rzecz syna i łączny dochód wyliczony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, wyniósł w miesiącu listopadzie 2012 r. -[...] zł. Wnioskodawca zamieszkuje z córką J. S., która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Córka studiuje zaocznie na Akademii [...], nie pracuje zawodowo, pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520,00 zł. Wnioskodawca oświadczył, że córka pomaga usługowo oraz partycypuje w opłatach za mieszkanie w wysokości [...] zł. Dwoje pozostałych dzieci zamieszkuje oddzielnie, starszy syn M. przy ul. [...], młodszy z matką na [...]. Wnioskodawca zamieszkuje w trzypokojowym mieszkaniu spółdzielczym bez tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. Organ I instancji podkreślił, że w myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego na kwotę 542 zł. Posiadany przez stronę dochód tj. [...] zł przekracza dwukrotnie obowiązujące kryterium dochodowe uprawniające do pomocy. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego może być przyznany zasiłek celowy specjalny. Przyznanie zasiłku celowego specjalnego może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, gdyż o możliwości jego przyznania decyduje nie dochód, a sytuacja życiowa. Zdaniem organu, w przypadku wnioskodawcy taka sytuacja nie występuje i nie daje podstaw do zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Posiadany dochód, który stanowi emerytura i zasiłek pielęgnacyjny a także majątek w M., którego wartość została określona na kwotę [...] zł, uzasadniają twierdzenie, że sytuacja wnioskodawcy nie jest wyjątkowa i szczególna. Córka otrzymuje z tytułu opieki nad ojcem świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520,00 zł, zatem pośrednio J. S. korzysta z funduszy publicznych oraz ma zapewnioną opiekę ze strony rodziny. Wnioskodawca posiada własny, stały systematyczny dochód, który pozwala na planowanie wydatków. Od powyższej decyzji J. S. wniósł odwołanie. Wskazał na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że podstawę materialnoprawną wydanej w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Co do zasady przyznanie świadczenia z pomocy społecznej uzależnione zostało przez ustawodawcę przede wszystkim od kryterium dochodowego wnioskodawcy określonego w art. 8 ustawy. Obecnie kryterium to wynosi 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej, natomiast w przypadku rodziny wynosi ono 456 zł na osobę w rodzinie. Organ wyjaśnił, że wnioskodawca przekracza ustawowe kryterium dochodowe dysponując własnym, stałym dochodem, na który składa się emerytura oraz zasiłek pielęgnacyjny. Kolegium podkreśliło, że przyznanie zasiłku celowego specjalnego uzależnione jest od wystąpienia szczególnych okoliczności, mających charakter nadzwyczajny. Chodzi więc o sytuacje drastyczne, dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe, które nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów, wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Szczególny przypadek o jakim mowa w art. 41 ustawy musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie tej formy pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuacje życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Kolegium wskazało, że przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej, oparty jest na uznaniu administracyjnym, gdyż pozostawia organom administracji duży zakres swobody w ocenie, czy przyznanie pomocy w danej sytuacji jest uzasadnione okolicznościami sprawy czy też zachodzą podstawy do odmowy uwzględnienia wniosku strony. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przyznanie zasiłku celowego na podstawie omawianego przepisu może nastąpić tylko "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Kolegium podniosło, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje z córką, która z tytułu opieki nad nim otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne. Na dochód stron składa się emerytura oraz zasiłek pielęgnacyjny i po odliczeniu alimentów płaconych na rzecz syna wynosi [...] zł. Dochód strony przekracza zatem określone w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowe wynoszące 542,00 zł. Przeprowadzony 13 grudnia 2012 r. wywiad środowiskowy wykazał, że sytuacja wnioskodawcy nie jest na tyle szczególna by uzasadnione było przyznanie pomocy w trybie przewidzianym w art. 41 przedmiotowej ustawy. W opinii pracownika socjalnego, szczegółowo uzasadnionej (załączona do akt sprawy) sytuacja wnioskodawcy nie jest wyjątkowa, od kilku miesięcy pozostaje niezmienna, wnioskodawca posiada własny dochód, zasoby majątkowe i rodzinę. Na powyższą decyzję skargę złożył J. S. W uzasadnieniu wskazał, że jest w krytycznej sytuacji finansowej i zdrowotnej, gdyż komornik prowadzi egzekucję z jego emerytury, wobec czego pozostaje mu do dyspozycji jedynie kwota [...] zł. Podniósł, że od dwóch lat nie zażywa leków, gdyż brakuje mu środków na ich wykupienie. Skarżący wskazał, że w poprzednich latach organ pomocy społecznej przyznawał mu środki na wykup leków oraz szczepionki. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, co stanowiło przeszkodę do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Prawidłowo także organy odmówiły skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie oraz rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczalnej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, które nie podlega zwrotowi. Z przepisów tych wynika, że specjalny zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawaną na podstawie uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy. Jeśli organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Nie ulega również wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Dlatego w przypadku decyzji uznaniowej działanie organu oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (por. wyrok NSA z 19 VI 2007 r., sygn. I OSK 1464/06, LEX nr 299415). Kontrolując decyzję uznaniową Sąd ustala, czy dopuszczalne było jej wydanie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania oraz czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze, nie budzi zastrzeżeń Sądu przekonująca argumentacja organów, uzasadniająca odmowę przyznania specjalnego zasiłku celowego. Organy prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie nie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek", o jakim mowa w art. 41 ustawy. Szczególnie uzasadniony przypadek, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że są to zdarzenia drastyczne w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania, przy dołożeniu nawet największej staranności. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Należy przyjąć, że zasiłek celowy specjalny powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Z zaskarżonej decyzji wynika, że w taki właśnie sposób organ rozumie instytucję specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, a którego przyznanie uzależnione jest od okoliczności konkretnej sprawy, biorąc pod uwagę cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Organ dokonał prawidłowej wykładni i przepisu art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zawężenie możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, iż ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych, uregulowanych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Konsekwencją powyższego było zatem oparcie przyznania świadczenia na uznaniu administracyjnym. Takiej prawidłowej oceny organy administracji dokonały w rozpoznawanej sprawie, właściwie oceniając sytuację osobistą, rodzinną i finansową skarżącego, trafnie przyjmując, że w niniejszej sprawie zasiłek celowy specjalny nie może być przyznany. Wskazywane przez skarżącego okoliczności jak: egzekucja komornicza, istniejące od wielu lat dolegliwości zdrowotne, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można zakwalifikować do zdarzeń nadzwyczajnych, wyjątkowych. Organy uwzględniły powyższe okoliczności przy wydawaniu decyzji. Sytuacja skarżącego, chociaż trudna, to jednakże nie wyczerpuje znamion przepisu art. 41 pkt 1 ustawy, a wobec tego nie mogła skutkować wydaniem korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Organy z przyczyn wyżej omówionych nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Ponadto prawidłowe jest stanowisko organów, że dla oceny zasadności wniosku o pomoc nie mogą one pomijać okoliczności, że skarżący posiada majątek o znacznej wartości, tj. nieruchomość w M. Nieruchomość ta może poprawić jego sytuację materialną i życiową. Już chociażby z tego powodu nie sposób przyjąć, że w niniejszej sprawie zachodzi ,,szczególnie uzasadniony przypadek" wskazany w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zważyć należy, że celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, oraz finansowania wszelkich potrzeb w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy i posiada własny majątek. Jak wyżej wskazano, organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe i stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego zależy w znacznym stopniu od kondycji gospodarki. Podatnicy co do zasady nie mogą pokrywać kosztów utrzymania lub wydatków osób mających własne dochody i własny majątek (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2013 r. I OSK 2029/12). Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane przez organy pomocowe. Z kolei, jak powszechnie wiadomo, ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna. Okoliczność, że skarżący w poprzednich latach otrzymywał zasiłki na zakup leków i szczepionki oraz na zakup obuwia nie oznacza, że każdy następny wniosek na powyższe cele musi być uwzględniony. Organ każdorazowo ocenia sytuację osobistą i majątkową strony, a także własne możliwości finansowe. Skarżący przez wiele lat objęty był różnymi formami pomocy społecznej, co oznacza, że w zależności od sytuacji osobistej i dochodowej skarżącego w danym okresie czasu oraz możliwości ośrodka pomocy społecznej otrzymywał konieczne wsparcie oraz że nie został pozostawiony bez pomocy. Jednakże nie każdy wniosek organ ma obowiązek załatwić zgodnie z oczekiwaniami strony. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 wyżej powołanej ustawy.