I SA/Wa 781/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie Sędzia WSA Emilia Lewandowska /spr./ Asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2007 r. sprawy ze skargi W.L.K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] marca 2007 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] orzekającą o odmowie potwierdzenia posiadania przez W. L. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. S. nieruchomości poza obecnym granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej w miejscowości C.. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa wskazał, że Wojewoda Wielkopolski, działając na podstawie art. 7 ust. 2 w związku z art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnym granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. orzekł o odmowie potwierdzenia posiadania przez W. L. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. S. nieruchomości poza obecnym granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej w miejscowości C. Organ pierwszej instancji stwierdził bowiem, że C. nie wchodziły przed wybuchem II wojny światowej w skład Rzeczypospolitej Polskiej, stąd L. S. nie spełnia wymogu zamieszkiwania w dacie 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 2 pkt 1 ustawy). Odwołanie od powyższej decyzji wniosła W. L. K. podnosząc, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest dla niej krzywdzące. Minister Skarbu Państwa rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2006 r. nie narusza prawa. Organ odwoławczy zaznaczył, że z akt sprawy wynika, iż pozostawiona nieruchomość położona była w miejscowości C., która w dniu 1 września 1939 r. leżała na terenie Rumunii, a więc nie na terytorium należącym przed wybuchem II wojny światowej do Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o potwierdzenie posiadania prawa do rekompensaty za przedmiotową nieruchomość. Odnosząc się zaś do zarzutów podniesionych w odwołaniu Minister Skarbu Państwa stwierdził, że nie znajdują one potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie doszło do naruszenia zasady określonej w art. 8 kpa. Minister Skarbu Państwa podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie zapadło rozstrzygnięcie przyznające stronie jakiekolwiek uprawnienia z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Prawa do rekompensaty nie przyznała decyzja Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] maja 1970 r., nr [...] uchylająca decyzję Prezydium Rady Narodowej P. z dnia [...] grudnia 1969 r., nr [...], mocą której odmówiono S. S. prawa do rekompensaty, ani też decyzja Zarządu Geodezji i Gospodarki Terenami P. z dnia [...] maja 1971 r., nr [...] odmawiająca S. S. odstąpienia w użytkowanie wieczyste działki budowlanej, będącej własnością Skarbu Państwa. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04 tzw. układy republikańskie, zawarte przez Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego z władzami Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, Ukraińskiej SRR oraz Litewskiej SRR nie stanowiły wprost podstawy prawnej dla roszczeń kompensacyjnych z tytułu utraty mienia pozostawionego poza granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Kreowały natomiast zobowiązanie władz państwa polskiego do uregulowania w prawie wewnętrznym Rzeczypospolitej Polskiej rozliczeń z obywatelami polskimi, którzy utracili mienie nieruchome w związku ze zmianą granic na skutek wojny, o ile zostali przemieszczeni (repatriowani) na terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach, ustalonych w 1945 r. Analogiczne stanowisko przyjął Sąd Najwyższy w orzeczeniach z dnia z 17 października 1991 r., sygn. akt III CZP 99/91, z 21 listopada 2003 r., sygn. akt I CK 323/02 oraz z 19 listopada 2004 r., sygn. akt V CK 245/04. Tym samym zdaniem Ministra Skarbu Państwa w sprawie nie doszło do naruszenia powołanej przez skarżącą konstytucyjnej zasady ochrony praw nabytych. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła W. L. K., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 2 i art. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 8 i art. 12 § 1 kpa oraz art. 1 i art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła szereg argumentów na poparcie podniesionych zarzutów. W. L. K. wskazała między innymi, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji prawo do rekompensaty za mienie pozostawione przez L. S. w C. nie było w żaden sposób kwestionowane. Zdaniem skarżącej organy Państwa wielokrotnie utwierdzały stronę, iż spełnia ona wszystkie warunki do uzyskania rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności, co do tego, że fakt, iż miasto C. nie należało przed wybuchem II wojny światowej do Polski, nie stanowi przeszkody dla przyznania jej ekwiwalentu za mienie nieruchome. Świadczy o tym między innymi decyzja Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] maja 1970 r., mocą której uchylono decyzję Prezydium Rady Narodowej P. z dnia [...] grudnia 1969 r. odmawiającą przyznania S. S. (poprzednikowi prawnemu wnioskodawczyni) prawa do rekompensaty w zamian za nieruchomość pozostawioną przez L. S. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w C., czy też decyzja Zarządu Geodezji i Gospodarki Terenami P. z dnia [...] maja 1971 r. odmawiająca S. S. odstąpienia w użytkowanie wieczyste działki budowlanej, będącej własnością Skarbu Państwa. W. L. K. zaznaczyła, że wydane w sprawie decyzje naruszają konstytucyjną zasadę ochrony praw słusznie nabytych. W ocenie skarżącej - wbrew twierdzeniom Ministra Skarbu Państwa - gwarancja zapewnienia przesiedlanym obywatelom polskim rekompensaty za pozostawione mienie nieruchome udzielona została zarówno w tzw. "układach republikańskich", między innymi w układzie z Rządem Ukraińskiej SRR z dnia 9 września 1944 r., jak i w późniejszym ustawodawstwie wewnętrznym Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy prawa obowiązujące w momencie składania wniosku o rekompensatę przez L. S., S. S., jak i wnioskodawczynię - ich spadkobierczynię nie wyłączały prawa do rekompensaty ze względu na fakt, że C. nie należały przed wojną do Polski. Istotne dla otrzymania rekompensaty było jedynie to, że L. S. została przesiedlona jako obywatelka polska, w związku z zakończeniem II wojny światowej, na podstawie umowy międzynarodowej z USRR oraz że w związku repatriacją pozostawiła tam nieruchomość. Skarżąca podkreśliła ponadto, że w jej ocenie art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. znajduje zastosowanie jedynie w kwestiach proceduralnych, nie zaś materialnoprawnych. Zdaniem W. L. K. nie może ona ponosić negatywnych konsekwencji prowadzenie postępowania administracyjnego przez organy państwa i nie wydania przez nie ostatecznej decyzji przez blisko 50 lat. W tej sytuacji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skarga jest niezasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2007 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2006 r. nie naruszają prawa. Na wstępie podkreślić należy, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie tzw. układów republikańskich, w tym układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski. Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. W myśl zaś art. 3 ust. 2 powołanej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje jego spadkobiercom, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy (posiadanie obywatelstwa polskiego). Zaznaczyć trzeba, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie wskazane wyżej przesłanki. Innymi słowy niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje odmową potwierdzenia posiadania prawa do rekompensaty. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W rozpoznawanej sprawie podstawą odmowy uwzględnienia wniosku złożonego przez Wiktorię Lidię Kuźniak, było ustalenie przez organy obu instancji orzekające w sprawie, że L. S. - poprzedniczka prawna skarżącej, ewakuowana jako obywatelka polska, zamieszkiwała w mieście C., które przed wybuchem II wojny światowej nie wchodziło w skład Rzeczypospolitej Polskiej. Miasto to w okresie od 1918 r. do 1940 r. należało do Rumunii, następnie latem 1940 r. zostało przyłączone do ZSRR. W latach 1941- 1944 ponownie należało do Rumunii. Zaznaczyć trzeba, że faktu powyższego skarżąca nie kwestionuje. Skoro zatem C. nie wchodziły przed wybuchem II wojny światowej w skład Rzeczypospolitej Polskiej, to L. S. nie spełniała wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, określonego w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a tym samym nie mogła nabyć prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Prawa do rekompensaty nie mogła więc również nabyć jej następczyni prawna. W tej sytuacji stwierdzić należy, że organy obu instancji prawidłowo przyjęły, iż prawo do rekompensaty skarżącej nie przysługuje. Dodatkowo, odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów dotyczących naruszenia zasady ochrony praw słusznie nabytych, wskazać trzeba, że są one bezzasadne. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, co słusznie zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie zapadło rozstrzygniecie przyznające czy to skarżącej, czy też jej poprzednikom prawnym jakiekolwiek uprawnienie z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] maja 1970 r., na która powołuje się skarżąca, uchyliła co prawda decyzję Prezydium Rady Narodowej P. z dnia [...] grudnia 1969 r., mocą której odmówiono S. S. prawa do rekompensaty, jednakże nie przyznała wnioskodawcy przedmiotowego uprawnienia. Prawa do rekompensaty nie przyznała również powoływana decyzja Zarządu Geodezji i Gospodarki Terenami P. z dnia [...] maja 1971 r., odmawiająca S. S. odstąpienia w użytkowanie wieczyste działki budowlanej, będącej własnością Skarbu Państwa. Nie można tym samym uznać, że strona nabyła prawo do rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a organy rozpoznające przedmiotową sprawę, odmawiając przyznania tego prawa naruszyły konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych. Nie ulega również wątpliwości, że powoływany przez skarżącą układ z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad nie mógł być bezpośrednim źródłem praw dla repatriantów powracających do Polski z terenu Ukrainy, co zostało potwierdzone zarówno przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, jak i w stosownych orzeczeniach Sądu Najwyższego (np. wyrok z dnia z 6 października 2004 r., sygn. akt I CK 447/03.) Zaznaczyć także trzeba, że w dacie wydania zaskarżonych decyzji obowiązywała ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. Obowiązkiem organów orzekających w sprawie było więc wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy wskazanej ustawy. Zwłaszcza, że stosownie do treści art. 27 tej ustawy postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. W ocenie Sądu ponadto organy orzekające w sprawie przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2007 r., jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2006 r. nie naruszają prawa. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.