I SA/Wa 795/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2016 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane - świadczenia w formie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części w jakiej utrzymuje ona w mocy punkt 2, 3 i 4 decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...], oraz punkt 2, 3 i 4 powołanej decyzji Prezydenta [...]; 2. oddala skargę w pozostałym zakresie. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. Prezydent [...] (Prezydent) uznał świadczenia w formie zasiłków celowych w łącznej kwocie [...] złotych wypłacone T. P. (Skarżąca) na podstawie decyzji wymienionych w sentencji za świadczenia nienależnie pobrane, zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej wysokości [...] złotych i odroczył ich spłatę na okres jednego roku od dnia uprawomocnienia się decyzji wskazując, że nienależnie pobrane świadczenie należy wpłacić na konto Ośrodka Pomocy Społecznej w terminie 1 roku od dnia uprawomocnienia się decyzji. Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (SKO) decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów obu instancji było ustalenie, że Skarżąca nie poinformowała organów o zmianie sytuacji rodzinnej, to jest o przyznaniu przez ZUS decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. dla jej syna M. renty socjalnej w wysokości [...] złotych miesięcznie na okres od dnia 1 października 2014 r, do 31 grudnia 2017 r. a od dnia 1 marca 2015 r. w wysokości [...] złotych miesięcznie. Pierwszą wypłatę wraz z wyrównaniem M. otrzymał w grudniu 2014 r. w wysokości [...] złotych. Organy uznały, że renta ta stanowi dochód rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Po doliczeniu renty do dochodu rodziny ustalono, że dochód ten w okresie od października do listopada 2014 r. wynosił [...] zł, (renta socjalna córki K. P. w wys. [...] zł, renta socjalna syna A. M. - [...] zł, renta socjalna syna M. P. - [...] zł, zasiłek rodzinny na syna M. w wys. [...] zł, 3 zasiłki pielęgnacyjne w wys. [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wys. [...] zł), w okresie od grudnia 2014 r. do lutego 2015 r. dochód ten wynosił [...] zł., w marcu i kwietniu 2015r dochód rodziny wynosił [...] zł, w okresie od maja do sierpnia 2015 r. dochód rodziny wynosił [...] zł., w miesiącach wrzesień-październik 2015 r. dochód rodziny wynosił [...] zł, a od 1 listopada 2015 r. dochód rodziny wynosi [...] zł. Organy uznały również, że w okresie od 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r. kryterium dochodowe dla rodziny wynosiło [...] złotych zaś od października 2015 r. – [...] złotych. W ocenie organów oznaczało to, że Skarżącej nie przysługiwało prawo do zasiłków celowych. W konsekwencji, zasiłki pobrane w tym okresie były świadczeniami pobranymi nienależnie. Organy uznały również, że zaistniały podstawy do odroczenia terminu spłaty świadczeń zgodnie z wnioskiem pracownika socjalnego. Jako podstawę prawną organ pierwszej instancji wskazał art. 6 ust. 16, art. 96 ust. 1 pkt 1, art. 98 i art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm. dalej zwana "ustawą o pomocy społecznej"). Organ drugiej instancji jako podstawę swojego rozstrzygnięcia powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Skarżąca wniosła na powyższą decyzję skargę do tutejszego sądu. Podkreśliła, że o fakcie otrzymania renty socjalnej przez M. poinformowała niezwłocznie pracownika socjalnego. Zwróciła uwagę na fakt, że pracownik socjalny żądał od nich zaświadczeń z ZUS oraz zaświadczeń lekarskich męża i wszystkie te dokumenty były dostarczane. Skarżąca podkreśliła, że renta socjalna stanowi dochód jej syna a nie jej i nie powinna wpływać na otrzymywaną przez nią pomoc. W uzupełnieniu skargi Skarżąca wskazał, że pracownik socjalny przekazywał jej niewypełnione wnioski z wywiadu środowiskowego i wymuszał podpis. Jeszcze raz podkreśliła, że o fakcie uzyskania renty przez M. poinformowała niezwłocznie pracownika socjalnego. Wskazała, że stan faktyczny został przez SKO wadliwie ustalony w aktach brakuje bowiem decyzji [...], która zaginęła pracownikowi socjalnemu. Pracownik ten wymusił również na jej synu A. podpis na upoważnieniu a następnie bez jego wiedzy i zgody wystąpił do ZUS i potrącenia z renty socjalnej zasiłku stałego. Skarżąca nie zgodziła się również z poglądem organu, iż nie ma znaczenia, czy wypłata świadczenia z ZUS nastąpiła w grudniu czy w marcu następnego roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają art. 98, w związku z art. 104 ust. 4 5 ustawy o pomocy społecznej w stopniu uzasadniającym ich częściowe wyeliminowanie z obrotu. Sąd wskazuje w tym miejscu, że o uchyleniu decyzji organów obu instancji zadecydowały inne przyczyny niż argumenty podniesione w skardze, do czego upoważnia sąd treść art. 134 § 1p.p.s.a. Na wstępie sąd wskazuje, że podziela stanowisko organów obu instancji, iż świadczenie pobrane przez Skarżącą z tytułu zasiłków celowych na podstawie decyzji wydawanych w okresie od 29 października 2014 r. do 15 października 2015 r. roku, szczegółowo opisanych w decyzji organu pierwszej instancji uznać należało za świadczenie nienależnie pobrane. Sąd nie podziela bowiem argumentów Skarżącej, iż o fakcie przyznania renty socjalnej synowi M. poinformowała pracownika socjalnego. Z akt przedstawionych sądowi wynika, że Skarżąca rzeczywiście informowała organ i pracownika opieki społecznej o takich wydarzeniach jak np. zakończenie toczącej się w sądzie sprawy o przyznanie renty dla syna A. M. oraz o odroczeniu sprawy dotyczącej jej męża (oświadczenie z dnia [...] stycznia 2015 r.). W dniu [...] kwietnia 2015 r. organ poinformowany został przez syna Skarżącej, A. M. o przyznaniu mu renty socjalnej przez ZUS. Do akt składane były również dokumenty dotyczące spraw ubezpieczeniowych dotyczących męża Skarżącej, A. P. (wezwanie z dnia [...] lutego 2015 r., karta 83 akt administracyjnych, określenie wyników badania lekarskiego, kart 122 akt administracyjnych, wezwanie z dnia [...] kwietnia 2015 r., karta 125 akt administracyjnych, wezwanie z dnia [...] czerwca 2015 r., karta 143 akt administracyjnych, zawiadomienie z dnia [...] czerwca 2015 r. wraz z opinią lekarską, karta 148 akt administracyjnych, wezwanie z dnia [...] sierpnia 2015 r., karta 165 akt administracyjnych, wezwanie z dnia [...] września 2015 r., karta 166 akt administracyjnych, wezwanie z dnia [...] listopada 2015 r., karta 183 akt administracyjnych), oraz jego oświadczenia co do stanu tychże spraw (oświadczenie z dnia [...] czerwca 2015 r.). Z akt administracyjnych nie wynika natomiast, by Skarżąca poinformowała organ o fakcie przyznania renty dla syna M. W kolejnych wywiadach, począwszy od kwietnia 2015 r., jako dochody rodziny wymieniany była renta syna i córki, przy czym jak już wcześniej wskazano, w dniu [...] kwietnia 2015 r. syn Skarżącej, A. poinformował organ o przyznaniu mu renty socjalnej. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że ustawodawca uznaje za świadczenie nienależnie pobrane - świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W realiach niniejszej sprawy Skarżąca nie poinformowała organ o zmianie sytuacji materialnej rodziny polegającej na uzyskaniu renty socjalnej przez syna Mateusza. Okoliczność ta miała istotny wpływ na spełnienie kryterium dochodowego uprawniającego Skarżącą do ubiegania się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej. Sąd wyjaśnia dodatkowo, że stosownie do art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Oznacza to, że nawet jeżeli syn Skarżącej, M. uzyskał pierwszą wypłatę z tytułu renty socjalnej w grudniu 2014 r. a wypłata ta obejmowała świadczenia należne od października 2014 r. należało tę kwotę uwzględnić przy ustalaniu dochodu rodziny za okres od października 2014 r. Ten sam mechanizm znalazł zastosowanie przy rozliczeniu renty wypłaconej A. M. Zatem zarzuty Skarżącej dotyczące nieprawidłowego rozliczenia kwot uzyskanych przez A. i M. tytułem renty sąd uznaje za nieprawidłowe. Skarżąca wskazywała również w toku postępowania administracyjnego, iż nie otrzymała w całości kwot, których zwrot został orzeczony. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że część zasiłków celowych przyznanych Skarżącej wypłacona została bezpośrednio na rachunek podmiotów dostarczających prąd i gaz do mieszkania zajmowanego przez Skarżącą. Zatem sąd podziela w pełni stanowisko zawarte w punkcie I decyzji organu pierwszej instancji w którym świadczenie uznane zostało za nienależne. Sąd zwraca natomiast uwagę że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 98 w związku z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej organ zobowiązany jest do zbadania, czy zaistniały przesłanki do uznania świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 ust. 16 ustawy, to jest czy świadczenie uzyskane zostało na skutek przedstawienia nieprawdziwych danych lub też na skutek nie poinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia winno być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym w trakcie którego pracownik socjalny powinien dokonać analizy aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz rozważyć możliwość wystąpienia z wnioskiem o jakim mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (por. stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 17 października 2013 r. II SA/Sz 322/13, od którego skarga kasacyjna oddalona została wyrokiem NSA z dnia 10 lipca 2015 r. I OSK 224/14, oraz w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 14 lipca 2016 r. II SA/Po 285/16). W ocenie sądu rozpoznającego sprawę, w trakcie takiego postępowania prowadzonego w trybie art. 98 ustawy o pomocz społecznej, organ winien również powiadomić osobę zobowiązaną o możliwości złożenia jednego z wniosków, o których mowa w art. 104 ust. 4 ustawy, a więc wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu, umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części albo też o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty. Z akt niniejszej sprawy nie wynika, by organ poinformował Skarżącą o możliwości złożenia jednego z wniosków, o których mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ poprzestał na uwzględnieniu wniosku pracownika socjalnego o odroczenie terminu powyższych należności o rok. W ocenie sądu, w realiach niniejszej sprawy, zaniechanie powiadomienia Skarżącej o możliwości złożenia wniosków dalej idących niż wniosek pracownika socjalnego o odroczenie terminu spłaty uznać należało za naruszenie podstawowych zasad postępowania to jest art. 7, art. 8 i art. 10 k.p.a., zaś naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uniemożliwiało bowiem Skarżącej skorzystanie z uprawnienia o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Sąd wskazuje w tym miejscu, że z akt administracyjnych wynika, że Skarżąca nie ma żadnych innych dochód niż świadczenia z pomocy społecznej. Sądowi z urzędu znana jest okoliczność, iż na Skarżącą nałożony został również obowiązek zwrotu pobranych świadczeń z tytułu zasiłku okresowego (w kwocie [...] złotych) oraz zasiłku stałego w kwocie [...] złote, to jest łącznie kwota blisko [...] złotych. Sąd wskazuje, że decyzja wydana na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ma charakter decyzji uznaniowej. Zatem do organu należy ocena, czy występujące w sprawie okoliczności przemawiają w wystarczającym stopniu za zastosowaniem przewidzianych w powołanym przepisie rozwiązań. Nie jest to jednak równoznaczne z dowolnością w tym zakresie. Uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia winno zatem zawierać na tyle dokładne rozważania w aspekcie przesłanek świadczących o występowaniu w sprawie szczególnego przypadku bądź też jego braku, by adresat był przekonany o wyjaśnieniu wszelkich istotnych okoliczności w tym względzie. W niniejszej sprawie organ ograniczył się do wskazania, że w jego ocenie, przy uwzględnieniu sytuacji materialnej oraz zdrowotnej rodziny, w tym niepełnosprawności wszystkich jej członków zasadne jest odroczenie terminu płatności o rok. Innymi słowy organ uznał, że po upływie roku, Skarżąca będzie w stanie spłacić kwotę blisko [...]złotych. W ocenie sądu, tak ograniczone uzasadnienie uznać należy za naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Wobec powyższego, sąd uznał za uzasadnione uchylenie decyzji SKO w zakresie w jakim utrzymuje ona w mocy punkt 2, 3 i 4 decyzji Prezydenta z dnia [...] lutego 2016 r., oraz punkt 2, 3 i 4 powołanej decyzji Prezydenta, to jest w zakresie w jakim organ zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń; odroczył termin płatności, wskazał termin płatności oraz orzekł o trybie ściągnięcia nie wpłaconych należności. Sąd pozostawił natomiast w obrocie obie decyzje w zakresie w jakim uznają świadczenie pobrane przez Skarżącą z tytułu zasiłków opisanych w punkcie 1 decyzji za świadczenie nienależnie pobrane oddalając skargę w tym zakresie. Ponownie rozpoznając sprawę organy poinformują Skarżącą o możliwości złożenia wniosków o których mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej a następnie rozpoznają ponownie sprawę w tym zakresie, uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w części wskazanej w sentencji wyroku.