I SA/Wa 796/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2016 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane - świadczenia w formie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. Prezydent [...] (Prezydent) uchylił decyzję nr [...] ze zmianami i od dnia [...] grudnia 2015 r. orzekł utratę przez T. P. prawa do świadczenia w formie zasiłku stałego, uznał świadczenia w formie zasiłku stałego w łącznej wysokości [...] złote wypłacone w okresie od 1 listopada 2014 r. do 30 listopada 2015 r. za świadczenia nienależnie pobrane, zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej wysokości [...] złote i odroczył ich spłatę na okres jednego roku od dnia uprawomocnienia się decyzji wskazując, że nienależnie pobrane świadczenie należy wpłacić na konto Ośrodka Pomocy Społecznej w terminie 1 roku od dnia uprawomocnienia się decyzji. Po rozpoznaniu odwołania T. P. (Skarżąca) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (SKO) decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów obu instancji było ustalenie, że Skarżąca nie poinformowała organów o zmianie sytuacji rodzinnej, to jest o przyznaniu przez ZUS decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. dla jej syna M. renty socjalnej w wysokości [...] złotych miesięcznie na okres od dnia 1 października 2014 r, do 31 grudnia 2017 r. a od dnia 1 marca 2015 r. w wysokości [...] złotych miesięcznie. Pierwszą wypłatę wraz z wyrównaniem M. otrzymał w grudniu 2014 r. w wysokości [...] złotych. Organy uznały, że renta ta stanowi dochód rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Po doliczeniu renty do dochodu rodziny ustalono, że dochód ten w okresie od października do listopada 2014 r. wynosił [...] zł, tj. [...] zł na osobę w rodzinie (renta socjalna córki K. P. w wys. [...] zł, renta socjalna syna A. M. - [...]zł, renta socjalna syna M. P. - [...] zł, zasiłek rodzinny na syna M. w wys. [...] zł, 3 zasiłki pielęgnacyjne w wys. [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wys. [...]zł), w okresie od grudnia 2014 r. do lutego 2015 r. dochód ten wynosił [...] zł, tj. [...] zł na osobę w rodzinie, w marcu i kwietniu 2015r dochód rodziny wynosił [...] zł, tj. [...] zł na osobę w rodzinie, w okresie od maja do sierpnia 2015 r. dochód rodziny wynosił [...] zł, tj. [...]zł na osobę w rodzinie, w miesiącach wrzesień-październik 2015 r. dochód rodziny wynosił [...] zł, tj. [...]zł na osobę w rodzinie, a od 1 listopada 2015 r. dochód rodziny wynosi [...] zł, tj. [...]zł na osobę w rodzinie. W okresie od października 2014r do września 2015r kryterium dochodowe na osobę w rodzinie stanowiła kwota [...] zł, natomiast od października 2015r wynosi[...]zł. W związku z tym, że w okresie od 01.10.2014r do 30.09.2015r dochód na osobę w rodzinie przekraczał kryterium dochodowe na osobę rodzinie, tj. [...] zł, organ uznał, że Skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia w formie zasiłku stałego od 01.11.2014 r. do 30.09.2015 r., natomiast od 01.10.2015 r. do 30.11.2015 r. przysługiwał jej zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie. Od grudnia 2015 r. zasiłek stały nie przysługuje Skarżącej. W ocenie organów oznaczało to, że świadczenia pobrane w tym okresie były świadczeniami pobranymi nienależnie. Organy uznały również, że zaistniały podstawy do odroczenia terminu spłaty świadczeń zgodnie z wnioskiem pracownika socjalnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał art. 6 ust. 16, art. 96 ust. 1 pkt 1, art. 98 i art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm. dalej zwana "ustawą o pomocy społecznej"). Organ drugiej instancji jako podstawę swojego rozstrzygnięcia powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Skarżąca wniosła na powyższą decyzję skargę do tutejszego sądu. Podkreśliła, że o fakcie otrzymania renty socjalnej przez M. poinformowała niezwłocznie pracownika socjalnego. Zwróciła uwagę na fakt, że pracownik socjalny żądał od nich zaświadczeń z ZUS oraz zaświadczeń lekarskich męża i wszystkie te dokumenty były dostarczane. Skarżąca podkreśliła, że renta socjalna stanowi dochód jej syna a nie jej i nie powinna wpływać na otrzymywaną przez nią pomoc. W uzupełnieniu skargi Skarżąca wskazał, że pracownik socjalny przekazywał jej niewypełnione wnioski z wywiadu środowiskowego i wymuszał podpis. Jeszcze raz podkreśliła, że o fakcie uzyskania renty przez M. poinformowała niezwłocznie pracownika socjalnego. Wskazała, że stan faktyczny został przez SKO wadliwie ustalony w aktach brakuje bowiem decyzji [...], która zaginęła pracownikowi socjalnemu. Pracownik ten wymusił również na jej synu A. podpis na upoważnieniu a następnie bez jego wiedzy i zgody wystąpił do ZUS i potrącenia z renty socjalnej zasiłku stałego. Skarżąca nie zgodziła się również z poglądem organu, iż nie ma znaczenia, czy wypłata świadczenia z ZUS nastąpiła w grudniu czy w marcu następnego roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają art. 98, w związku z art. 104 ust. 4 i art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu. Sąd wskazuje w tym miejscu, że o uchyleniu decyzji organów obu instancji zadecydowały inne przyczyny niż argumenty podniesione w skardze, do czego upoważnia sąd treść art. 134 § 1p.p.s.a. Jak wskazano w części historycznej uzasadnienia, organ pierwszej instancji w jednej decyzji orzekł o zmianie decyzji przyznającej świadczenie w formie zasiłku stałego oraz uznał świadczenie pobrane z tego tytułu za nienależne, nakazał jego zwrot i ustalił warunki zwrotu. W ocenie sądu działanie takie było nieprawidłowe. Na wstępie należy zwrócić uwagę na fakt, że uchylając decyzję z dnia [...] stycznia 2012 r. organ nie wskazał podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia w zakresie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały. W ocenie sądu, podstawy takiej nie stanowi ani art. 98 ani też art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Ewentualną podstawą do uchylenia lub zmiany decyzji na niekorzyść strony (a z taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie ) jest na gruncie przepisów ustawy o pomocy społecznej wyłącznie art. 106 ust. 5 ustawy, nie powołany w podstawie prawnej rozstrzygnięcia organu. Sąd wskazuje w tym miejscu, że decyzja wydana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy, zmieniająca lub uchylająca pierwotną decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej, ma charakter decyzji konstytutywnej. Przed jej wydaniem organ zobowiązany jest do zbadania, czy zaistniały okoliczności uprawniające organ do uchylenia lub zmiany decyzji pierwotnej enumeratywnie wyliczone w tym przepisie, to jest czy doszło do zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia czy też zaistniały okoliczności o których mowa w art. 11, art. 12, art. 107 ust. 5 ustawy. Sąd podkreśla w tym miejscu, że decyzja wydana w trybie art. 106 ust. 5 ustawy może wywołać skutek jedynie na przyszłość. Natomiast w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 98 w związku z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej organ zobowiązany jest do zbadania, czy zaistniały przesłanki do uznania świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 ust. 16 ustawy, to jest czy świadczenie uzyskane zostało na skutek przedstawienia nieprawdziwych danych lub też na skutek nie poinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia winno być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym w trakcie którego pracownik socjalny powinien dokonać analizy aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz rozważyć możliwość wystąpienia z wnioskiem o jakim mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W trakcie takiego postępowania organ winien również powiadomić osobę zobowiązaną o możliwości złożenia jednego z wniosków, o których mowa w art. 104 ust. 4 ustawy, a więc wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu, umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części albo też o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty. Rzeczywiście w przypadku obu postępować organ bada, czy zaistniały okoliczności pozwalające na uznanie określonego świadczenia za nienależnie pobrane. Jednak w pozostałym zakresie oba postępowania są postępowaniami odrębnymi i mają odrębny cel. Sąd rozpoznający sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt. II SA/Sz 322/13 zgodnie z którym postępowanie prowadzone na podstawie art. 98 w związku z art. 104 ust 4 ustawy o pomocy społecznej, czyli postępowanie w sprawie uznania świadczenia za nienależnie pobrane i nakazania jego zwrotu jest postępowaniem odrębnym od postępowania prowadzonego na podstawie art. 106 ust. 5 tejże ustawy a więc postępowania dotyczącego weryfikacji decyzji ostatecznej. Wobec powyższego działanie organu polegające na rozstrzygnięciu dwóch różnych spraw jedną decyzją uznać należało za nieprawidłowe. Zatem rozpoznając ponownie sprawę organ przeprowadzi odrębne postępowanie w zakresie ewentualnej zmiany decyzji o przyznaniu zasiłku stałego oraz odrębne postępowanie w zakresie świadczeń nienależnie pobranych w trybie art. 98 w związku z art. 104 ust. 4 ustawy. Z uwagi na powyższe, na obecnym etapie postępowania ustosunkowanie się do zarzutów skargi sąd uznał za przedwczesne. Sąd wyjaśnia końcowo, że uznał przepisy art. 98 w związku z art. 104 ust. 4 oraz art. 106 ust. 5 za przepisy prawa materialnego, bowiem wyznaczają one zakres dwóch odmiennych spraw administracyjnych w ujęciu materialnym. W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.