I SA/Wa 797/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Emilia Lewandowska, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2012 r. sprawy ze skargi S. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z [...] marca 2012r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. po rozpoznaniu odwołania S. T. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. z [...] lutego 2012r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną W. T. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Burmistrz W. decyzją z [...] lutego 2012r. odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad żoną W. T. z uwagi na fakt, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Od decyzji tej złożył odwołanie S. T. podnosząc, że stan zdrowia żony stale się pogarsza. Wymaga ona całodobowej pomocy i opieki a tylko on jest w stanie taką opiekę żonie zapewnić. Żona choruje na [...], jest to choroba postępująca i nieuleczalna z niedowładami [...], atakami z utratą przytomności. Jest ona osobą leżącą i na odwołującym się ciąży obowiązek wykonania wszystkich zabiegów pielęgnacyjnych, karmienia, podawania leków, gdyż sama nie jest w stanie nic przy sobie zrobić. Opiekuje się żoną od 10 lat i nikt nie zapewni jej lepszej opieki. Ze względu na konieczność sprawowania opieki nad chorą żoną nie jest w stanie podjąć pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z [...] marca 2012r., biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej kpa, w związku z art. 3 pkt 21, 17 ust.1 i 5, 24 ust.2 i 4 ustawy z 28 listopada 2003r o świadczeniach rodzinnych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż wnioskiem z 7 lutego 2012 r. skarżący zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną W. T., która orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w O. z [...] października 1991r. została zaliczona do inwalidów [...] grupy na stałe. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad żoną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych – art. 17 ust. 5 pkt2 lit. a) wynika, iż świadczenie nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że w stosunku do osób wymagających opieki pozostających w związku małżeńskim obowiązek sprawowania opieki spoczywa na małżonku, a gdy małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługiwało będzie innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Zdaniem Kolegium Odwoławczego organ I instancji podejmując przedmiotowa decyzję nie dopuścił się naruszenia prawa a decyzja została podjęta w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, w związku z tym nie ma podstaw do jej zmiany. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S. T. podnosząc, że nie zgadza się z decyzją, gdyż jest ona krzywdząca. Powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną, zaliczoną do [...] grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, z przeciwwskazaniem do zatrudnienia w każdej pracy. Podstawą rozstrzygnięcia organów obu instancji był fakt pozostawania W. T. w związku małżeńskim, co w świetle treści art. 17 ust.5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w ocenie organów, wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Sąd nie podziela takiego stanowiska i takiej wykładni prawa. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w pierwotnym brzmieniu przewidywał, ze prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługiwało matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie obniżoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przepisem tym korespondował przepis art. 17 ust. 2 pkt 5a powołanej ustawy w myśl, którego świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Powyższa regulacja związana była z faktem, że – zgodnie z art. 133 § 1 i 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego- dalej kro – obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka istnieje do czasu, w którym dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie chyba, że pozostaje w niedostatku. Obowiązek alimentacyjny między małżonkami a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi, po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka – art. 130 kro. Z tego powodu ustawodawca przyjął, że zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagająca opieki powodowało, że rodzice dziecka tracąc – z tą chwilą – obowiązek alimentacyjny względem niego tracili jednocześnie prawo do pobierania za nie świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek opieki nad taką osobą przechodził, bowiem na rzecz małżonka, który z mocy art. 27 kro miał od tego momentu m. in. Obowiązek zaspakajania potrzeb nowopowstałej rodziny. Odczytywanie regulacji prawnej obowiązującej obecnie, przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej nie jest wystarczające, konieczne jest zastosowanie innego rodzaju wykładni uwzględniającej stanowisko Trybunału Konstytucyjnego. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skutkiem tego wyroku przepisem art. 1 pkt 8a ustawy z 17 października 2008r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 233, poz. 1456) znowelizowano przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który obecnie przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka – w tym ostatnim przypadku z zastrzeżeniami jak wyżej. Nowelą tą nie uchylono przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a cyt. ustawy. Literalna wykładnia art. 17 ust.5 pkt 2a, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011, Nr 205, poz. 1212) w związku z art. 17 ust. 1 tej ustawy nie czyni zadość wywodom zawartym w cyt. wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Brzmienie art. 17 ust.5 pkt 2a musi zatem być odczytywane zdaniem Sądu przez pryzmat przepisu art. 17 ust.1. Jeżeli bowiem prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy niweczyłoby skutki wyroku Trybunału w stosunku do osób pozostających w związku małżeńskim. Nieuprawniona jest, zatem taka wykładnia tego przepisu, w myśl której osoba sprawująca opiekę na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 kro traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim. Takie stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny opowiadając się za koniecznością wykładania tych przepisów zgodnie z Konstytucją por. wyrok NSA z 30 kwietnia 2010r. I OSK 115/10. Zauważyć należy, że świadczenie pielęgnacyjne zastąpiło od dnia 1 maja 2004r. (data wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych) zasiłek stały przewidziany w art. 27 ust.1, 2, 3 poprzednio obowiązującej ustawy z 29 listopada 1990r o pomocy społecznej (Dz. U.1989r., Nr 64, poz. 414 ze zm.), które to przepisy wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006r (sygn. akt P 23/05) zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim uniemożliwiają one nabycie prawa do zasiłku stałego osobie "zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym, pełnoletnim członkiem rodziny". W związku z powyższym powtórzenie obecnie, w obowiązującej ustawie o świadczeniach rodzinnych, normy prawnej, której niekonstytucyjność została poprzednio stwierdzona przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który na skutek wydania ww wyroku ukształtował w odpowiedni sposób stan prawny, pozwala aktualnie na dokonanie wykładni omawianych norm w taki sposób, aby umożliwić najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych. Pogląd, iż fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego uzyskał aprobatę w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010r. sygn. akt P 38/09. Wprawdzie Trybunał umorzył postępowanie dotyczące pytania prawnego jednego z sądów w tym zakresie, ale właśnie z uwagi niędzy innymi na utrwaloną i jednolitą praktykę interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu postanowienia Trybunału powołano, bowiem szereg orzeczeń sądów administracyjnych wskazując, iż wychodzi to naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym dotyczącym zadanego pytania prawnego. Trybunał wskazał przy tym, iż sądy administracyjne przyznały pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową uznając, iż pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno stanowić przesłanki odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał podzielił pogląd, iż stosowanie wykładni językowej powyższego przepisu jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi takimi, jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny – art. 17 i art. 71 Konstytucji RP oraz równości wobec prawa – art. 32 Konstytucji RP. Zatem stosując wskazany przepis należy przyznać pierwszeństwo wykładni systemowej i celowościowej nad językową. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ obowiązany będzie uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę sprawy i przyjętą wykładnię przepisów. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia.