I SA/Wa 801/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. W., G. N. i M. N. na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 stycznia 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 655/15 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz B. W., G. N. i M. N. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. B. W., G. N. i M. N. pismem z [...] marca 2021 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o: 1) wymierzenie Prezydentowi [...] stosownej grzywny, 2) przyznanie od organu na ich rzecz sumy pieniężnej wysokości dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów - uwzględniając podstawową funkcję tej instytucji prawnej, tj. że "Zarówno grzywna, jak i suma pieniężna przyznawana z tytułu zwłoki organu w załatwieniu sprawy ma charakter przede wszystkim represyjny, ma przymusić organ do wydania rozstrzygnięcia." "Podstawową funkcją grzywny oraz sumy pieniężnej jest zatem reakcja na niewykonanie prawomocnego wyroku. Ponieważ oba te środki mają w pierwszym rzędzie na celu wymuszenie wykonania prawomocnego wyroku, przy ich nakładaniu i określaniu należy mieć wzgląd na przewidywaną efektywność", 3) przeprowadzenie postępowania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, 4) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego - w związku z niewykonaniem przez organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 stycznia 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 655/15. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z [...]lutego 2014 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], hip. nr [...] - w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy został doręczony organowi 5 maja 2016 r. Zatem dwumiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 5 lipca 2016 r. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że pomimo upływu zakreślonego przez Sąd terminu, jak również wystosowania przez nich wezwania do niezwłocznego wykonania powołanego wyroku, organ nie wykonał tego wyroku. Dlatego też wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę - żądając wymierzenia organowi grzywny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 723/17 wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 1500 złotych, stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz oddalił skargę w pozostałym zakresie. Ponieważ Prezydent [...] w dalszym ciągu nie rozpoznał przedmiotowego wniosku - dlatego też skarżący ponownie wezwali organ do niezwłocznego wykonania ww. wyroku, a następnie złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1635/18 wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 3000 złotych, stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz oddalił skargę w pozostałym zakresie. Kolejnym pismem skarżący wezwali organ do niezwłocznego wykonania ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz wnieśli następną skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 30 października 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1642/19 wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 5000 złotych, stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznał od organu na rzecz każdego ze skarżących sumę pieniężną w wysokości 2000 złotych. Z uwagi na dalszą bezczynność organu skarżący pismem z [...] lutego 2021 r. ponownie wezwali organ do wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 stycznia 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 655/15 poprzez wydanie decyzji merytorycznej. Następnie pismem z [...] marca 2021 r. złożyli do Sądu skargę na niewykonanie przez organ ww. wyroku. W uzasadnieniu skargi podnieśli, że pomimo wydania przez tutejszy Sąd wyroków stwierdzających bezprawne blokowanie pokrzywdzonym realizacji ich słusznych praw związanych z nieruchomością oraz skierowania do organu wezwań do wykonania wyroku, w tym wezwania z [...] stycznia 2021 r. oraz z [...] lutego 2021 r. w sprawie nie została wydana decyzja. Stwierdzili także, iż poprzez brak wykonania wyroku z 15 stycznia 2016 r., a więc brak merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, ponieśli oni istotną szkodę niemajątkową. Zatem żądanie przyznania sumy pieniężnej jest uzasadnione krzywdą wynikającą z naruszenia dóbr osobistych pokrzywdzonych, w postaci prawa wolności dysponowania swoją własnością, prawa poszanowania do dziedzictwa narodowego, prawa do niezwłocznego rozpoznania swej sprawy przez właściwy organ lub sąd. Podnieśli, ze wyrazem i skutkiem takiego naruszenia jest notoryczne poczucie bezsilności i pokrzywdzenia związane z poczuciem braku możliwości korzystania z rodzinnych składników majątkowych pokrzywdzonych, w tym poczucie krzywdy i szkody, związane z brakiem możliwości zagospodarowania tych środków np. na lokacie bankowej lub jako inna lokata kapitału oraz notoryczne poczucie bezsilności i krzywdy związane z ignorowaniem prawa do niezwłocznego rozpoznania sprawy przez organ administracji, związany z tym wpływ na sferę zdrowia pokrzywdzonych poprzez rozdrażnienie i stres. Świadomość tego procederu sprawia, że skarżący czują się w pewien sposób oszukani i w ich opinii zasądzenie odpowiedniej sumy pieniężnej w określonej przepisem wysokości jest właściwą odpowiedzią na doznaną przez nich krzywdę. Poza tym istnieje obawa, że bez wymierzenia Prezydentowi [...] sankcji w postaci przyznania na rzecz skarżących sumy pieniężnej, organ w dalszym ciągu nie wykona wyroku tutejszego Sądu. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się na obszarze objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, ze zm.). Przed Prezydentem [...] prowadzone jest obecnie postępowanie administracyjne o przyznanie odszkodowania za grunt nieruchomości położonej [...] przy ul. [...], hip. nr [...]- na wniosek z [...] lutego 2014 r. Dodał, że stosownie do treści art. 10 § 1 k.p.a. zawiadomieniem z [...] lutego 2021 r. poinformował on strony postępowania o zebraniu materiału dowodowego pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawnie. Jednakże strona postępowania, po otrzymaniu ww. zawiadomienia, ponownie złożyła skargę na nie wykonanie wyroku. Następnie - z uwagi na uzupełnienie materiału dowodowego m. in. o dokumentację z Biura Geodezji i Katastru dotyczącą podziału działek ewidencyjnych, celem ustalenia w skład których działek wchodzi dawna nieruchomość - Biuro Spraw Dekretowych ponownie wysłało [...] kwietnia 2021 r. zawiadomienie z art. 10 k.p.a. oraz wyznaczyło 7 dniowy termin, aby strona miała realną możliwość zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Po upływie ww. terminu, Prezydent [...] decyzją z [...] kwietnia 2021r. nr [...] rozpoznał wniosek z [...] lutego 2014 r. - odmawiając przyznania skarżącym odszkodowania za część przedmiotowej nieruchomości, natomiast w pozostałym zakresie umorzył postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem Prezydentowi [...] grzywny. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: p.p.s.a.. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz w razie bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 stycznia 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 655/15, zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z [...] lutego 2014 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], hip. nr [...]- w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, że kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt organowi. Bezsporne jest, że akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu wpłynęły do organu w dniu 5 maja 2016 r. - zatem dwumiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 5 lipca 2016 r. Niekwestionowaną okolicznością jest również to, iż do dnia wniesienia skargi z 16 marca 2021 r. - mimo uprzedniego wezwania organu przez skarżących do wykonania prawomocnego wyroku i mimo tego, że już wcześniej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trzykrotnie wymierzał Prezydentowi [...] grzywnę - organ w dalszym ciągu nie rozstrzygnął przedmiotowej sprawy. Skoro zaś Prezydent [...] nie załatwił sprawy w terminie wyznaczonym wyrokiem Sądu z 15 stycznia 2016 r. - a wyrok ten zobowiązywał organ nie tylko do rozstrzygnięcia sprawy, ale i do dokonania tego w określonym w nim terminie - to w tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie Prezydentowi grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja wszak prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Także fakt wykonania przez Prezydenta [...] wyroku Sądu - decyzją z [...] kwietnia 2021r. nr [...] rozpoznał on wniosek z [...] lutego 2014 r. i odmówił przyznania skarżącym odszkodowania za część przedmiotowej nieruchomości zaś w pozostałym zakresie umorzył postępowanie - nie ma decydującego znaczenia w sprawie, gdyż nastąpiło to po wniesieniu skargi do Sądu pismem z [...] marca 2021 r. Poza tym termin rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania wyznaczony przez Sąd upłynął już wcześniej - z dniem 5 lipca 2016 r. Zatem okres niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 stycznia 2016 r. sygn. akt I SAB/Wa 655/15 - do czasu wydania decyzji w dniu 21 kwietnia 2021r. - wynosi ponad cztery lata. Zgodnie z art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę za niewykonanie wyroku sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ustalenie wysokości grzywny zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Skład orzekający ocenił, że w realiach niniejszej sprawy wystarczająco represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję spełni grzywna w wysokości 5000 złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy wyznaczonego przez Sąd. Określając wysokość grzywny Sąd miał na uwadze także fakt, iż Prezydent [...] rozpoznał już przedmiotowy wniosek o przyznanie odszkodowania. Uznał również, że sprawy dotyczące odszkodowań za nieruchomości warszawskie przejęte dekretem z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, cechują się znacznym stopniem skomplikowania, co w połączeniu z okolicznością, iż Prezydent [...] prowadzi jednocześnie znaczną ilość takich spraw może częściowo tłumaczyć niedochowanie terminów w sprawie. Jednocześnie Sąd uznał, że bezczynność Prezydenta [...] w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Organ - mimo wyroku Sądu stwierdzającego przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] i mimo trzech wyroków wymierzających mu grzywnę - zakończył sprawę dopiero po upływie ponad czterech lat od wyznaczonego przez Sąd terminu. Natomiast Sąd oddalił skargę w zakresie przyznania od Prezydenta [...] na rzecz skarżących - na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a - sumy pieniężnej, uznając to żądanie za nieuzasadnione. Funkcją powyższego przepisu jest niewątpliwie zwalczanie bezczynności i przewlekłości organu w wykonywaniu wyroków sądu, lecz nie jest to funkcja jedyna. Przepis ten ponadto ma kompensować doznaną przez stronę postępowania krzywdę z powodu bezczynności i przewlekłości organu. W ocenie Sądu przyznanie przedmiotowej kwoty mogą uzasadniać jedynie szczególne okoliczności sprawy, tj. rażący charakter zwłoki w rozpoznaniu sprawy, jak też obawa, iż bez przyznania tej kwoty na rzecz skarżących wyrok Sądu nadal nie zostanie wykonany. Kwota ta stanowi jednocześnie swego rodzaju zadośćuczynienie za zaniechania organu w toku prowadzonego postępowania. Jednakże taka sytuacja już nie występuje w niniejszej sprawie - bowiem Prezydent [...]rozpoznał przedmiotowy wniosek i wydał w dniu [...] kwietnia 2021 r. merytoryczną decyzję o odmowie przyznania odszkodowania i umorzeniu postępowania w pozostałym zakresie. Nie ma zatem potrzeby dyscyplinowania organu do załatwienia sprawy. Nie zachodzi też okoliczność pokrzywdzenia skarżących w związku z brakiem możliwości korzystania z rodzinnych składników majątkowych oraz z prawem do niezwłocznego rozpoznania swojej sprawy. Jeszcze raz należy podkreślić, iż zakwalifikowanie działań organu jako bezczynności w wykonaniu wyroku nie oznacza automatycznie konieczności orzeczenia na rzecz skarżących sumy pieniężnej - bowiem zasądzenie tej sumy nie jest bezpośrednią konsekwencją bezczynności. Ma ona na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Sąd zasądził też na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) - zwrot 200 złotych tytułem wpisu od skargi oraz 480 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu, gdy strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.