I SA/Wa 806/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2017 r. sprawy ze skargi A. C. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 311/15 oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 311/15, oddalił skargę A.C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1969 r. nr [...] w części dotyczącej przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa oraz odmowy stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji w pozostałej części. Pismem z dnia [...] lipca 2015 r., uzupełnionym pismami z dnia [...] maja 2016 r. i z dnia [...] sierpnia 2016 r., A.C., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wystąpiła do Sądu ze skargą w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego powyższym prawomocnym wyrokiem. Strona podniosła, że podstawę wznowienia postępowania sądowego stanowi art. 271 pkt 2 i art. 277 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 781, ze zm.). Wskazała, że w sprawie zakończonej powołanym wyrokiem pismem z dnia [...] maja 2015 r. wniosła m.in. o uwzględnienie skargi oraz wskazała, że z uwagi na odległość, a także stan zdrowia nie będzie mogła uczestniczyć w rozprawie w dniu [...] maja 2015 r., a zatem zasygnalizowała, iż nie będzie brać udziału w rozprawie z przyczyn od niej niezależnych. Jednocześnie skarżąca nie wniosła o rozpoznanie sprawy w jej nieobecności. Ponadto w skardze o wznowienie postępowania sądowego strona wskazała, że nie zgadza się z wyjaśnieniami Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawartymi w piśmie z dnia [...] maja 2014 r., gdyż ojciec jej złożył nieprawdziwe oświadczenia dotyczące wyjazdu skarżącej po wyjściu za mąż. Dodatkowo ojciec skarżącej nie poinformował nikogo, że przekazuje gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa, a skarżąca o fakcie tym dowiedziała się ponad pół roku od przyznania ojcu renty z tytułu przekazania gospodarstwa. Jednocześnie skarżąca nie będąc świadomą, że gospodarstwo zostało przekazane na rzecz Skarbu Państwa przez ojca, nadal je uprawiała i ani ojciec, ani żaden organ do tego uprawniony nie poinformował jej o okoliczności przekazania gospodarstwa aż do 1992 r., kiedy grunty Państwowego Funduszu Ziemi zostały przekazane do Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Przy czym skarżąca podejmowała próby nabycia i odzyskania gospodarstwa, ale w wyniku choroby zrezygnowała z dalszej uciążliwej i długotrwałej procedury. W 2013 r. dowiedziała się, że istnieją możliwości odzyskania bezprawnie przekazanych na rzecz Skarbu Państwa gospodarstw rolnych i postanowiła zwrócić się o zwrot ziemi, którą ojciec przekazał. Wskazała, że ojciec przekazał ziemię bez jej wiedzy jako spadkobiercy gospodarstwa, tym bardziej, że w tym czasie gospodarstwo stanowiło jedyne źródło utrzymania skarżącej i jej będącej na rencie matki. Dodatkowo, odnosząc się okoliczności sprawy zakończonej opisanym wyrokiem z dnia [...] maja 2015 r., skarżąca podkreśliła, że nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, pomimo że w jej ocenie istniały przesłanki do jego ustanowienia, takie jak stan zdrowia i stan majątkowy skarżącej a także zakres trudności powyższej sprawy. Jednocześnie strona podkreśliła, że w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 311/15 złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, lecz uzasadnienie nie zostało sporządzone, a wniesiona przez nią opłata została zwrócona. W tej sytuacji, zdaniem skarżącej, podstawą wznowienia postępowania sądowego jest pozbawienie jej możności działania. Skarżąca wyjaśniła, że o wyroku i braku jego uzasadnienia dowiedziała się w dniu [...] lipca 2015 r., będąc w Banku [...] , gdzie poinformowano ją o zwrocie na konto kwoty [...] złotych. Zdaniem skarżącej Sąd po uzyskaniu od skarżącej informacji o niemożności udziału w rozprawie w dniu [...] maja 2015 r. był obowiązany podjąć próbę przezwyciężenia znanej mu przeszkody do przeprowadzenia rozprawy i stosownie do art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi udzielić stronie informacji, w jaki sposób może przedstawić swoje stanowisko w sprawie, skoro stan zdrowia nie pozwala jej uczestniczyć w rozprawie. Wówczas bowiem strona mogłaby ustanowić sobie fachowego pełnomocnika, a także mogłaby wystąpić o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu, ponadto mogłaby przedstawić swoje stanowisko w sprawie w osobnym piśmie procesowym. W ocenie skarżącej Sąd nie tylko nie podjął próby przezwyciężenia znanej mu przeszkody, ale także nie udzielił jej takiego pouczenia, a pełnomocnik z urzędu został jej przyznany dopiero po wydaniu wyroku z dnia [...] maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 311/15. W ocenie skarżącej w analogicznych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że sąd jest obowiązany podjąć próbę przezwyciężenia znanej mu przeszkody do przeprowadzenia rozprawy i stosownie do art. 6 powołanej ustawy udzielić skarżącemu informacji, w jaki sposób może bronić swoich praw, skoro stan zdrowia czy inne nadzwyczajne przeszkody nie pozwalają mu uczestniczyć w rozprawie (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt I OSK 1367/05, z dnia 9 lipca 2010 r., sygn. akt I FSK 550/08, z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt ll FSK 2080/08, czy z dnia 29 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1006/10). Zdaniem skarżącej w tych okolicznościach decyzja Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przeprowadzeniu rozprawy w dniu [...] maja 2015 r. naruszała przepis art. 109 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) i pozbawiała skarżącą możliwości obrony swych praw. Wobec powyższego skarżąca wniosła o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 311/15 i ponowne rozpatrzenie skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 311/15 oddalił skargę A.C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] kwietnia 1969 r. nr [...] w części dotyczącej przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa oraz odmowy stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji w pozostałej części. Pismem z dnia [...] lipca 2015 r., uzupełnionym pismami z dnia [...] maja 2016 r. i z dnia [...] sierpnia 2016 r., A.C., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wystąpiła do Sądu ze skargą w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego powyższym prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W tej sytuacji przypomnieć należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada niewzruszalności prawomocnych orzeczeń sądowych (art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przepisy określające warunki, w których może nastąpić uchylenie lub zmiana takich orzeczeń, muszą być zatem, jako wyjątek od wspomnianej reguły, interpretowane ściśle. Obalenie prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego możliwe jest między innymi w wyniku wznowienia postępowania sądowego. Instytucja wznowienia postępowania sądowego nie zawsze daje jednak stronom prawo do pełnej kontroli kwestionowanego orzeczenia. Postępowania ze skargi o wznowienie postępowania ogranicza się bowiem do ponownego rozpatrzenia sprawy, ale wyłącznie w granicach wskazanych przez stronę przesłanek, które muszą mieścić się w ściśle określonych prawem podstawach wznowienia postępowania (art. 271, art. 272 § 1 i 3 oraz art. 273 powołanej ustawy). W rozpatrywanej sprawie skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w ustawowym terminie i opiera się, jak wyjaśnił to pełnomocnik strony z urzędu w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r., na ustawowych podstawach wznowienia przewidzianych w art. 271 pkt 2 i art. 277 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z tym, zgodnie z art. 280 § 1 powołanej ustawy została ona skierowana na rozprawę. W ocenie Sądu, wniesiona skarga o wznowienie postępowania sądowego nie ma jednak uzasadnionych podstaw. Przy czym wyjaśnić należy, że samo sformułowanie podstawy wznowienia postępowania w sposób odpowiadający przepisom art. 271-274 powołanej wyżej ustawy nie oznacza, że taka skarga w istocie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Strona skarżąca jako podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego wskazała przesłankę przewidzianą w art. 271 pkt 2 powołanej ustawy, twierdząc, że wskutek naruszenia prawa (art. 109 powołanej ustawy) była pozbawiona możliwości działania w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 311/15. Zgodnie z powołanym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu jego nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie powołanego art. 271 pkt 2 muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: a) w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, b) strona została pozbawiona możności działania oraz c) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2011 r., sygn. akt II FSK 1699/09, pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z treści powołanego przepisu wynika, że wskazana tam przyczyna nieważności postępowania skutkuje uchyleniem prawomocnego orzeczenia bez względu na to, czy miała ona wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zawsze konieczne jest natomiast wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem możliwości działania. O pozbawieniu możności działania można mówić, gdy stronie nie dano w ogóle możliwości działania lub z przyczyny leżącej poza nią nie mogła ona w ogóle wziąć udziału w sprawie. W innych przypadkach ewentualnie zachodzić może tylko utrudnienie działania, co nie uzasadnia już wznowienia postępowania sądowego. Jeżeli w sprawie w ogóle nie doszło do uchybień procesowych, które pozbawiłyby osobę zainteresowaną możliwości podejmowania wszelkich dozwolonych w przepisach procedury sądowoadministracyjnej czynności procesowych, to zainteresowana strona nie może domagać się skutecznie wznowienia postępowania sądowego, gdyż w takiej sytuacji nie może być w ogóle mowy o pozbawieniu strony możności działania w omawianym znaczeniu. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła podstawa wznowienia postępowania przewidziana w powołanym art. 271 pkt 2. Skarżąca wiąże pozbawienie jej możności obrony swych praw z naruszeniem przez Sąd art. 109 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Jak wynika z akt sprawy o rozprawie mającej się odbyć w dniu 20 maja 2015 r. skarżąca została prawidłowo powiadomiona w dniu [...] kwietnia 2015 r. (o czym świadczy własnoręczny podpis skarżącej znajdujący się na zwrotnym poświadczeniu odbioru zawiadomienia o terminie rozprawy, k-37 akt sądowych sprawy o sygn. I SA/Wa 311/15). W zawiadomieniu tym znajdują się pouczenia m.in. o tym, że niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy, że w przypadku oddalenia przez Sąd skargi, sentencji wyroku oddalającego skargę, ogłoszonego na rozprawie, Sąd nie doręcza stronom z urzędu oraz że w sprawach, w których Sąd oddalił skargę, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. W punkcie 3 omawianego pouczenia zawarta jest również informacja, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie tego terminu, jak również zgłoszenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznymi. W dniu [...] maja 2015 r. do Sądu wpłynęło "Pismo procesowe skarżącej", w którym poinformowała Sąd, że "z uwagi na odległość nie będzie uczestniczyła w posiedzeniu" i w związku z tym ponownie przedstawiła swoje stanowisko w sprawie i odniosła się do treści odpowiedzi na skargę udzielnej przez organ. W piśmie tym skarżąca wniosła "o rozpatrzenie mojej sprawy z uwzględnieniem złożonych wcześniej do sprawy dokumentów, bez mojej obecności". Tym samym całkowicie bezpodstawne są zawarte w skardze o wznowienie postępowania sądowego zarzuty, jakoby skarżąca została pozbawiona możliwości przedstawienia Sądowi swojego stanowiska, a także że z przyczyn od niej niezależnych nie mogła wziąć udziału w rozprawie, nie była przez Sąd należycie pouczona lub też istniały przeszkody w prawidłowym przeprowadzeniu przez Sąd w wyznaczonym terminie rozprawy. Strona brała aktywny udział w postępowaniu sądowym. W szczególności, zwłaszcza wobec treści pisma skarżącej z dnia [...] maja 2015 r., nie może być mowy o wystąpieniu sytuacji, w której nieobecność strony byłaby wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć. Ze względu na zawarte w piśmie pełnomocnika z urzędu zarzuty dotyczące kwestii przyznania stronie tzw. prawa pomocy w postaci profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, wyjaśnić należy, że kwestę tę regulują przepisy Rozdziału 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 tej ustawy prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Oznacza to, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest jedynie na wniosek strony i jedynie od jej woli zależy skorzystanie z tej możliwości. Zdaniem Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia art. 109 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co oznacza, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące uznanie zaistnienia podstawy wznowienia określonej w art. 271 pkt 2 powołanej ustawy. W ocenie Sądu z analizy akta sprawy wynika, że jedynym problemem, który w rzeczywistości napotkała skarżąca jest fakt, że nie złożyła ona skutecznie w ustawowym terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wydanego przez Sąd wyroku z dnia 20 maja 2015 r. oddalającego jej skargę. Zwrócić należy uwagę, że pouczenie zawarte w zawiadomieniu o terminie rozprawy, które otrzymała skarżąca, było w tej kwestii jasne i wyczerpujące, a wbrew późniejszym twierdzeniom skarżącej jej pismo procesowe z dnia [...] maja 2015 r. nie zawierało wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia (pomijając już kwestię, że i tak wniosek taki uznać by należało za przedwczesny). Kwestia braku uzasadnienia wydanego przez Sąd orzeczenia mogła być podniesiona ewentualnie we wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia zapadłego orzeczenia, który nie był w tej sprawie złożony. Kwestia ta nie ma jednak prawnej doniosłości w sprawie o wznowienie postępowania sądowego i rozpatrywany obecnie wniosek nie może przynieść oczekiwanego przez skarżącą skutku. Jeżeli bowiem w sprawie w ogóle nie doszło do uchybień procesowych, które pozbawiłyby stronę skarżącą możliwości podejmowania wszelkich dozwolonych w przepisach procedury sądowoadministracyjnej czynności procesowych, to nie może ona domagać się skutecznie wznowienia postępowania sądowego, gdyż w takiej sytuacji nie może być w ogóle mowy o pozbawieniu jej możności działania w omówionym wyżej znaczeniu. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 282 § 2 w związku z art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) orzekł jak w sentencji.