I SA/Wa 811/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2010 r. sprawy ze skargi K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków oddala skargę. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, decyzją z [...] lutego 2010 r. w [...], utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W. z [...] lipca 2009 r. nr [...] wpisującą do rejestru zabytków pozostałości zespołu budowlanego [...] tj. [...], położone w K. przy ul [...] (dawnej nr [...]), powiat [...]. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że pozostałości zespołu budowlanego [...] tj. [...], przy ul. [...] (dawnej nr [...]) K. są elementem zabytkowego układu urbanistycznego i zespołu budowlanego miasta K., które zostały wpisane do rejestru zabytków pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W. z dnia [...].02.1990 r., [...]. Stosownie do art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wpis do w/w rejestru historycznego układu urbanistycznego, ruralistycznego lub historycznego zespołu budowlanego nie wyłącza możliwości wydania decyzji o wpisie do rejestru wchodzących w skład tych układów lub zespołów zabytków nieruchomych. Kordegarda zwana też "[...]", a także [...] przy ul. [...] (dawnej nr [...]) w K., wraz z willą "[...]" zostały zaprojektowane w latach 30 XX wieku przez znanego polskiego architekta – X.X. Wzniesione w 1934 r., stanowiły przemyślany kompozycyjnie i architektonicznie element założenia rezydencjonalnego. Zespół ten został wzniesiony dla G.W., [...] w W.. Reprezentował doskonały przykład polskiego modernizmu, którego niezatarte cechy stylowe noszą jego zachowane elementy, tj. [...]. Omawiana decyzja została wydana na podstawie materiału dowodowego w postaci protokołu oględzin nieruchomości, stosownego fragmentu karty ewidencyjnej, założonej dla całego zespołu willowego, opracowanej w 2006 r. oraz na podstawie materiałów zawartych w dostępnych publikacjach naukowych i popularnych z zakresu historii architektury polskiej. Zgromadzone materiały pozwoliły organowi konserwatorskiemu na ocenę wartości zabytkowych przedmiotowych obiektów. Uzasadniając zaskarżoną decyzję, [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków wskazał proweniencję omawianych zabytków, wskazując na historię i znaczenie całości zespołu willi "[...]". Następnie po opisie charakterystycznych cech stylowych i architektonicznych budynku [...] oraz [...], wskazał na zachowane pierwotne elementy tych obiektów. Organ odwoławczy wskazał, że omawiany budynek [...], jakkolwiek projektowane jako części składowe założenia rezydencjonalnego willi "[...]", posiadają także samoistne wartości zabytkowe, pozwalające na ich ocenę poza kontekstem funkcji pełnionej w zespole willowym. Wzniesione są według oryginalnego, nietypowego, projektu architekta – X.X., którego twórczość stanowi niepodważalną wartość dla historii sztuki i architektury polskiej, a tym samym dziedzictwa narodowego. Projekt ten stanowi wyraz manifestacji poglądów artystycznych projektanta, który w swojej twórczości początkowo nawiązywał do spuścizny historycznej, przy uwzględnieniu zasad funkcjonalności i nowoczesności konstrukcji, stopniowo dążąc do coraz prostszych, minimalistycznych form modernizmu. Budynek [...] na przestrzeni lat nie uległy znaczącym przekształceniom. Tym samym, jako pełnowartościowe realizacje architekta, należą do oeuvre X.X., a co za tym idzie zasługują na zachowanie dla przyszłych pokoleń jako posiadające wartość artystyczną, historyczną i naukową, co wyczerpuje ustawowe przesłanki do wpisania tych obiektów do rejestru zabytków. Organ odwoławczy podkreślił, iż organ pierwszej instancji w poszanowaniu wartości historycznej i naukowej budynku [...], wpisał je do rejestru zabytków jako pozostałości zespołu budowlanego willi "[...]", określając w ten sposób ich kontekst historyczno-artystyczny. Z tego punktu widzenia stanowią one relikt zespołu willi "[...]", będąc nośnikiem istotnych treści historycznych i architektonicznych. Chociaż ich kontekst jest obecnie niekompletny, to znawca może docenić jego rolę w nieistniejącej już całościzespołu budowlanego. Pozostałości zespołu budowlanego willi "[...]" tj. [...], odpowiadają definicji zabytku nieruchomego zawartej w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, który wyraźnie określa, że jest to dzieło człowieka lub jest związany z jego działalnością i stanowi świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Nadmienić jedynie należy, iż występowanie wszystkich w/w przesłanek łącznie nie jest konieczne, choć w niniejszej sprawie zostało to spełnione. Nadto, zgodnie z przepisem art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b w/w ustawy zabytki nieruchome stanowiące zespoły budowlane, podlegają ochronie i opiece bez względu na stan zachowania. W przedmiotowej sprawie zespołem budowlanym są: budynek [...] we wzajemnej relacji przestrzennej, które zostały wyodrębnione z układu urbanistycznego i zespołu budowlanego miasta K., ze względu na spójną formę architektoniczną, styl, funkcję, zastosowane materiały oraz czas powstania, stosownie do definicji historycznego zespołu budowlanego z art. 3 pkt 13 w/w ustawy. Wobec powyższych ustaleń organ odwoławczy, podzielając stanowisko organu I instancji, uznał za zasadną i potrzebną ochronę prawną pozostałości zespołu budowlanego willi "[...]" tj. [...], które w pełni zachowały wartości zabytkowe. Skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniosła K. sp. z o. o. w K. wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie obu decyzji oraz zwrot kosztów postępowania sądowego według norm przepisowych. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: I. naruszenie przepisów prawa procesowego tj. 1) art. 6, 7, 8, 77, § 1, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 poz. 1071), dalej jako "k.p.a.", w szczególności poprzez brak wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego przyjęcia, iż [...] mają w sposób oczywisty i niepodważalny charakter zabytkowy, 2) art. 107 § 1 i 2 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, 3) art. 10 ust. 1 oraz art. 61 k.p.a. – poprzez nie poinformowanie skarżącego, iż postępowanie zostało wszczęte nie tylko w sprawie wpisania do rejestru zabytków [...] ale także w sprawie wpisania do rejestru otoczenia zabytku, II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: 1) art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.), zwanej dalej "Konstytucją" – poprzez wpisanie do rejestru zabytków [...] w sytuacji, gdy wyżej wymienione obiekty nie są zabytkami w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. nr 162, poz. 1568 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o ochronie zabytków", a więc bez podstawy prawnej, 2) art. 2 Konstytucji poprzez nieuzasadniony wpis do rejestru zabytków obiektów, w odniesieniu do których zostały wydane prawomocne decyzje o pozwoleniu na budowę, które to decyzje ze względu na zmianę statusu prawnego obiektów (z obiektów położonych na obszarze wpisanym do rejestru zabytków na obiekty wpisane do rejestru zabytków) nie będą mogły być wykonane, co narusza zasadę praw nabytych, 3) art. 3 pkt. 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 b) oraz art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków poprzez ich błędną interpretację oraz niewłaściwe zastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego przyjęcia, że [...] są zabytkami w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Wbrew zarzutom skargi organ nie naruszył powołanych w skardze przepisów tak prawa procesowego jak i materialnego a zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji są zgodne z prawem, co skutkuje oddaleniem skargi. Organ wykazał, że objęte wpisem do rejestru zabytków, zaskarżoną decyzją, pozostałości zespołu budowlanego willi "[...]" tj. [...], położone w K. są zabytkiem. Należy przypomnieć, że definicję ustawową zabytku zawiera art. 3 pkt 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.), zgodnie z którą zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. W odniesieniu do przedmiotowej pozostałości zespołu budowlanego zostało uzasadnione, iż posiada ona zarówno wartość historyczną, artystyczną jak i naukową, chociaż do uznania nieruchomości za zabytek wystarczy by posiadała ona tylko jedną z tych wartości. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że objęte tą decyzją pozostałości zespołu budowlanego wraz z willą "[...]" zostały zaprojektowane w latach 30 XX wieku przez znanego polskiego architekta X.X.. Wzniesione w 1934 r. stanowiły przemyślany kompozycyjnie i architektonicznie element założenia rezydencjonalnego. Zespół został wzniesiony dla G.W. – [...] w W.. Reprezentował doskonały przykład polskiego modernizmu. Objęte wpisem, budynek [...] posiadają także samoistne wartości zabytkowe. Wzniesione zostały według nietypowego projektu architekta X.X., którego twórczość, zdaniem organu, stanowi niepodważalną wartość dla historii, sztuki i architektury polskiej, a tym samym dziedzictwa narodowego., W kontekście historyczno-artystycznym stanowią relikt zespołu willi "[...]". Ustalenia te organy poczyniły na podstawie przeprowadzonych oględzin obiektu i sporządzonego z tych oględzin protokołu, fragmentu karty ewidencyjnej, założonej dla całego zespołu willowego, opracowanej w 2006 r. oraz materiałów dostępnych w publikacjach z zakresu historii architektury polskiej, które zostały przywołane w uzasadnieniach decyzji. Należy podkreślić, że organy ochrony konserwatorskiej posiadają wiedzę pozwalającą na samodzielne dokonywanie oceny obiektów pod względem ich wartości zabytkowej. Nie jest więc konieczne, by w każdej sprawie powoływały opinie ekspertów , jeżeli są w stanie dokonać samodzielnej oceny. W rozpoznawanej sprawie organy ochrony konserwatorskiej nie uznały za konieczne sięgać do opinii ekspertów, gdyż materiały jakimi dysponowały, pozwoliły na samodzielną ocenę wartości zabytkowych pozostałości zespołu budowlanego willi "[...]" Jest okolicznością bezsporną, że przedmiotowy zabytek jest elementem zabytkowego układu urbanistycznego i zespołu budowlanego miasta K., które już wcześniej zostały wpisane do rejestru zabytków – decyzją z [...] lutego 1990 r. Jednakże ten fakt nie uchronił samej willi "[...]", która została przez aktualnego właściciela rozebrana w 2008 r., co jest również okolicznością bezsporną w sprawie. Dlatego decyzja organów ochrony konserwatorskiej o wpisie do rejestru pozostałości zespołu budowlanego willi "[...]", dopiero obecnie, nie może być zarzutem przemawiającym przeciwko decyzji orzekającej o wpisie do rejestru zabytków. Organ ochrony konserwatorskiej podejmuje decyzję o wpisie do rejestru kiedy uzna, że ochrona zabytku w tej formie jest konieczna. Przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nade zabytkami nie przewidują w tym przedmiocie żadnych terminów. Ustawa ta nie wprowadza żadnych ograniczeń dla wpisania obiektu do rejestru zabytków, jeżeli tylko właściwy organ uzna obiekt za zabytek oraz uzna konieczność ochrony takiego zabytku w formie wpisu do rejestru. Dlatego też fakt uzyskania przez właściciela nieruchomości, na której posadowiony jest zabytek objęty zaskarżoną decyzją, decyzji zezwalających na daleko idącą ingerencję budowlaną w budynku [...], zanim obiekt został objęty wpisem do rejestru zabytków, również nie może być przeszkodą do tego wpisu. Pozwolenia budowlane zostały wydane odnośnie obiektu, który nie był wpisany do rejestru zabytków a więc nie przewidywały one ograniczeń jakie mogą się pojawić w związku z wpisem. Natomiast z chwilą wpisu do rejestru zabytków, właściciel musi się stosować do obowiązków jakie wynikają z ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Nie zostały naruszone również powoływane w skardze przepisy Konstytucji, a to art. 64 i art. 2. Zgodnie z art. 64 ust. 3 Konstytucji, własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. W rozpoznawanej sprawie własność została ograniczona poprzez wpis do rejestru zabytków ale takie ograniczenie jest dopuszczone przez Konstytucję, gdyż nastąpiło na podstawie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Natomiast art. 2 Konstytucji stanowi, że Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasadę sprawiedliwości społecznej. Naruszenie tego przepisu skarżący upatruje w tym, że wpis do rejestru zabytków [...] oznaczałby naruszenie praw nabytych przez niego, gdyż skarżący zaplanował swoje działania będąc w przekonaniu, że nabywa obiekt nie wpisany do rejestru zabytków. Nie można zasady praw nabytych sprowadzać do zakazu zmiany sytuacji prawnej dokonanej w oparciu o obowiązujący porządek prawny. Konstytucja dopuszcza bowiem ograniczenie prawa własności w sposób przewidziany w jej art. 64 ust. 3 a w taki właśnie sposób ograniczone zostało prawo własności skarżącego zaskarżoną decyzją. Niezasadnie skarga zarzuca naruszenie przepisów prawa procesowego. Organ zebrał i wszechstronnie rozpatrzył materiał dowodowy a rozstrzygając o wpisie do rejestru zabytków nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów. Uzasadnienie decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 1 i 2 k.p.a. Wprawdzie w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania organ nie poinformował stron, że postępowanie zostało wszczęte nie tylko w sprawie wpisania do rejestru zabytków [...] ale także gruntu w obrysie murów zewnętrznych tych obiektów, co zostało rozstrzygnięte zaskarżoną decyzją, to należy uznać, że to uchybienie art. 10 § 1 i art. 61 § 4 k.p.a. jest nieistotne i nie ma wpływu na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie nie zostało wykazane przez skarżącego, że brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania w kwestionowanej w skardze treści, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.