I SA/Wa 82/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [..] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania L. K. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...], odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w miejscowości K., woj. [...] – na podstawie art. 138 § 2 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu inkryminowanej decyzji Minister Skarbu Państwa podał, że Wojewoda [...], działając na podstawie art. 104 kpa oraz art. 7 ust. 2 w związku z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. odmówił potwierdzenia L. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stwierdzając, iż M. S. nie mieszkał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie repatriował się w okresie od września 1944 r. na mocy układów republikańskich a także nie był zmuszony na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ odwoławczy, rozpoznając wniesione przez L. K. odwołanie od powyższej decyzji, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 2 kpa, stwierdzając, że na podstawie całokształtu materiału dowodowego Minister podziela rozstrzygnięcie organu pierwszoinstancyjnego w przedmiotowej sprawie i akcentując, że przed rozstrzygnięciem kwestii merytorycznych, zbadał najpierw poprawność zastosowania w niniejszej sprawie procedur wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła L. K., nie zgadzając się ze stanowiskiem organu i wnosząc o jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargę należało uznać za uzasadnioną – aczkolwiek z zupełnie innych względów niż te, które zostały w niej podniesione – albowiem zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 138 § 2 kpa. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie Sąd stwierdził naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa dające podstawę do stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Stwierdzenie nieważności jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego aktów administracyjnych dotkniętych jedną z kwalifikowanych wad enumeratywnie wyliczonych w art. 156 § 1 kpa. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, iż weryfikowana decyzja jest dotknięta ciężką wadliwością od chwili jej wydania ze skutkiem ex tunc, a rozstrzygnięcie Sądu nie wymaga wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy. Jako procesową podstawą wydania zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy pierwszoinstancyjną decyzję został powołany art. 138 § 2 kpa, który przewiduje możliwość uchylenia przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Zatem organ odwoławczy, wydając w dniu [...] listopada 2009 r. decyzję utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. wskazał podstawę kasacyjną, co stanowi oczywistą niezgodność i sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem a treścią powołanego w podstawie decyzji przepisu, prowadzącą do rażącego naruszenia prawa. Skoro doszło do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 2 kpa, to należy przyjąć, że rozstrzygnięcie to jest obarczone wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Treść załatwienia sprawy wyrażona w osnowie decyzji stanowi oczywiste zaprzeczenie normie prawnej, która legła u podstaw jej podjęcia, na tyle wyraźne, że nie budzi to żadnych wątpliwości interpretacyjnych, że organ wydając decyzję uczynił to niezgodnie z treścią tej normy prawnej. A zatem zastosowanie przepisu prawa do stanu faktycznego, niezapisanego w przepisie prawa, stanowi rażące naruszenie prawa. Oparcie działalności administracji publicznej na przepisach prawa wynika z konstytucyjnej, a zarazem fundamentalnej zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a następnie przyjętej w art. 6 kpa, która jest jej powtórzeniem, w myśl której wszystkie organy państwowe działają na podstawie i w granicach prawa, a ich przestrzeganie jest podstawowym obowiązkiem każdego organu. W rozpoznawanej sprawie zestawienie treści rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji z treścią przepisu, który legł u jego podstaw, wskazuje na wyraźną, bezsporną i oczywistą sprzeczność, co niewątpliwie narusza art. 107 § 1 i 3 kpa i zasadę określoną w art. 8 kpa, bowiem sformułowanie osnowy decyzji na niewłaściwej podstawie prawnej zmusza stronę do domyślania się jej treści, co przekłada się na naruszenie zasady budowy zaufania do organów państwa. Ponadto uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogu wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, wynikającej z art. 107 § 1 i 3 kpa, albowiem Minister nie wyjaśnił dlaczego zastosował przepis art. 138 § 2 kpa. Uchybienia te mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez co poprawność rozstrzygnięcia umyka kontroli sądu. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził rażące naruszenie przepisów postępowania skutkujące stwierdzeniem nieważności inkryminowanej decyzji, bowiem cechą rażącego naruszenia prawa jest również to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21 października 1992 r., V SA 86/92 (publ. ONSA 1993/1/23 oraz Lex nr 10332); z dnia 11 maja 1994 r., III SA 1705/93 (publ. Lex nr 26013 oraz Wspólnota 1994/42/16); z dnia 26 września 2000, V SA 2998/99 (publ. Lex nr 51249); z dnia 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, (publ. ONSA 1995/2/91 oraz Lex nr 10605); z dnia 9 marca 1999 r., V SA 1970/98 (publ. Lex nr 50195); z dnia 9 lutego 2005 r., OSK 1134/04 (publ. Lex nr 165717); z dnia 2 lipca 2009 r., II FSK 217/09 (publ. Lex nr 549614). Przyczyny, dla których organ odwoławczy korzysta z możliwości przewidzianej w art. 138 § 2 kpa, winny znaleźć jednoznaczny wyraz w uzasadnieniu decyzji, stosownie do treści art. 107 § 1 i 3 kpa. Wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję pierwszoinstancyjną ze wskazaniem podstawy określonej w art. 138 § 2 kpa, stanowi rażące naruszenie wskazanego przepisu postępowania. W konsekwencji przeprowadzonego postępowania Sąd stwierdził, że organ odwoławczy wydając decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji pierwszoinstancyjnej na podstawie art. 138 § 2 kpa dopuścił się rażącego naruszenia tego przepisu, co powoduje nieważność decyzji odwoławczej na mocy art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Oznacza to, iż organ nie odzwierciedlił procesu decyzyjnego, jaki legł u podstaw rozstrzygnięcia. Zatem mimo, iż w skardze nie podniesiono, iż treść rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa nie koresponduje z treścią przepisu prawa będącego podstawą tegoż rozstrzygnięcia oraz brak związania Sądu zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, stosownie do treści art. 134 § 1 powołanej ustawy, to Sąd był obowiązany uwzględnić z urzędu wskazane wyżej oczywiste, a przez to rażące naruszenie prawa przez organ odwoławczy. Mając powyższe na uwadze decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2009 r. nie może się ostać, dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.