I SA/Wa 840/13

Starszy referendarz sądowy Justyna Wtulich Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. K., L. W., U. T., M. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia : odmówić J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 3 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek J. B. o przyznanie prawa pomocy, jako nie pochodzący od osoby legitymowanej do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy. W wyniku rozpoznania zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 32/15 uchylił powyższe postanowienie. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia NSA wskazał, że Sąd pierwszej instancji niezasadnie oddalił wniosek J. B. o przyznanie prawa pomocy z tego powodu, że ww. nie posiada przymiotu strony w niniejszej sprawie. Po pierwsze NSA podniósł, że z zaskarżonego postanowienia nie wynika, który wniosek o przyznanie prawa pomocy został przez Sąd rozpoznany. NSA wskazał, że w niniejszej sprawie J. B. jednocześnie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożył wniosek o dopuszczenie do udziału w niniejszym postępowaniu (obydwa wnioski wpłynęły do Sądu w dniu 30 października 2013 r.). Następnie złożył wniosek o wyłączenie sędziów, który to wniosek został postanowieniem Sądu pierwszej instancji z dnia 19 listopada 2013 r. odrzucony. Na to postanowienie wnioskodawca wniósł zażalenie. W związku z prawomocnym zarządzeniem z dnia 18 grudnia 2014 r. o wezwaniu J. B. do uiszczenia wpisu od zażalenia, Przewodniczący Wydziału I zarządzeniem z dnia 5 marca 2014 r. wezwał J. B. do wykonania ww. prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie z dnia 19 grudnia 2013 r. (k. 311). Po otrzymaniu odpisu tego zarządzenia J. B. złożył pismo z dnia 31 marca 2014 r., wyrażając swoje niezadowolenie z treści zarządzenia z dnia 5 marca 2014 r. Jednocześnie w piśmie tym J. B. zawarł także wniosek o przyznanie prawa pomocy (k. 349). Po drugie skoro J. B. złożył wniosek o dopuszczenie do udziału w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, to Sąd powinien w pierwszej kolejności rozpoznać ten wniosek, a dopiero później wniosek o przyznanie prawa pomocy. NSA zaznaczył, że skoro rozpoznano wniosek J. B. o wyłączenie sędziów, wydając stosowne orzeczenie, od którego to postanowienia ww. wniósł zażalenie, w stosunku do którego nie zapadło jeszcze żadne rozstrzygnięcie, to nie ulega wątpliwości, że na tym etapie postępowania J. B. ma przymiot strony tego postępowania wpadkowego, jakim jest postępowanie toczące się w przedmiocie wyłączenia sędziów. Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2015 r. wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopuścił do udziału w sprawie J. B., odmówił natomiast dopuszczenia do udziału w sprawie E. O. i D. P. Postanowieniem z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt I OZ 726/15 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2013 r., którym odrzucono wniosek J. B. o wyłączenie sędziów i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. W dniu 5 października 2015 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły wnioski K. B. i M. B. o dopuszczenie do udziału w sprawie. Zarządzeniem z dnia 19 października 2015 r., z uwagi na treść wypisu aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 2015 r. rep. [...] nr [...], przedłożonego do niniejszej sprawy, uznano, że K. B. oraz M. B. są stronami niniejszego postępowania. Przy piśmie z dnia 18 listopada 2015 r. w związku z wytycznymi zawartymi w postanowieniu NSA z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 32/15 przesłano r.pr. A. R., będącej pełnomocnikiem J. B., formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na nadesłane do Sądu w dniu (6 listopada 2015 r.) pismo w którym radca prawny poinformował, że udzielone mu pełnomocnictwo do występowania w imieniu J. B. wygasło, zarządzeniem z dnia 10 grudnia 2015 r. przesłano J. B. formularz wniosku PPF, celem jego wypełnienia, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wobec nadesłania przez J. B. w dniu 15 grudnia 2015 r. (data stempla biura podawczego) formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy zarządzenia z dnia 10 grudnia 2015 r. nie wykonywano. Z uzasadnienia nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy jak również nadesłanych do Sądu wniosków : z dnia 29 października 2013 r. (k-94),z dnia 31 marca 2014 r. (k-337) wynika, że wnioskodawca nie jest w stanie ponosić kosztów licznych postępowań, które prowadzi oraz nie jest w stanie sam ich prowadzić. Z tego względu uznano, że wnioskodawca wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje żona. Wnioskodawca wraz z żoną utrzymuje się z emerytur o łącznej wysokości [...] złotych netto miesięcznie. Wnioskodawca podał, że posiada dwa własnościowe spółdzielcze mieszkania o powierzchni [...]² oraz o powierzchni [...]² oraz samochód osobowy marki [...] rok produkcji[...]. Innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, papierów wartościowych oraz wierzytelności wnioskodawca oświadczył, że nie posiada. Jako stałe zobowiązania miesięczne podał opłaty za telefon komórkowy w wysokości [...] zł oraz za telefon stacjonarny w wysokości [...] zł, opłaty za internet w wysokości [...] zł, telewizje kablową UPC –[...] zł, tytułem spłaty kredytu w [...] Banku kwotę [...] zł, za parking – [...] zł, opłat za gaz [...] zł, za energię elektryczną –[...] zł, tytułem spłaty kredytu w[...]– kwotę [...] zł, tytułem płatności czynszu za mieszkanie przy ul. [...] –[...] zł, płatności czynszu za mieszkanie przy ul. [...] zł, tytułem płatności za usługi lekarskie –[...] zł, na zakup lekarstwa –[...] zł, na zakup żywności [...] zł, zakup chemii gospodarczej –[...] zł, oraz na zakup odzieży i obuwia –[...] zł. Łącznie miesięczne wydatki wnioskodawcy wynoszą [...] zł. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka –Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy oraz wytyczne zawarte w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 32/15 stwierdzić należy, iż zostały spełnione przesłanki do merytorycznego rozpoznania wniosku wnioskodawcy o przyznanie prawa pomocy. Wniosek J. B. o dopuszczenie do udziału w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, został rozpoznany na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2015 r., podczas której Sąd wydał postanowienie o dopuszczeniu J. B. do udziału w sprawie. Ponadto, jak wskazał NSA ww. postanowieniu, skoro rozpoznano wniosek J. B. o wyłączenie sędziów, wydając stosowne orzeczenie, od którego to postanowienia ww. wniósł zażalenie, to na tym etapie postępowania J. B. ma przymiot strony tego postępowania wpadkowego, jakim jest postępowanie toczące się w przedmiocie wyłączenia sędziów. Przystępując zatem do merytorycznego rozpoznania wniosku w zakresie przyznania prawa pomocy wskazać należy, że niniejszym postanowieniem objęto wszystkie dotychczas złożone przez J. B. wnioski o przyznanie prawa pomocy złożone w niniejszej sprawie, tj. wniosek o przyznanie prawa pomocy zawarty w piśmie z dnia 29 października 2013 r. (k- 94), wniosek zawarty w piśmie z dnia 31 marca 2014 r. (k- 337), który podpisany został przez pełnomocnika wnioskodawcy – K. B. na karcie akt sądowych (k- 349), oraz wniosek który wpłynął na urzędowym formularzu w dniu 15 grudnia 2015 r. ( k- 546). Oceniając dane dotyczące stanu majątkowego, dochodów oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy zawarte w nadesłanym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy uznano, że wnioskodawca nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zaznaczyć należy, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i posiada stały, nieniski dochód z tytułu emerytur o łącznej wysokości [...] zł netto miesięcznie. Ponadto, wnioskodawca posiada dwa mieszkania własnościowe spółdzielcze: jedno o powierzchni [...]² oraz drugie o powierzchni[...], jak również samochód osobowy marki[...], wyprodukowany w [...] r. Stwierdzić zatem należy, że przy takiej wysokości uzyskiwanych dochodów i posiadanym majątku nie można uznać wnioskodawcę za osobę ubogą, znajdującą się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, bądź pozbawioną środków do życia, co kwalifikowałoby go do przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W szczególności prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawca zaś do grona takich osób nie należy. Oceniono zatem, że wnioskodawca posiadając stały, wykazany dochód miesięczny oraz ww. majątek nie znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Uznano, że przy wysokości uzyskiwanych wspólnie z żoną dochodów wnioskodawca będzie w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie, jak również koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Zaznaczyć należy, że jeżeli strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód, to powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego, w tym również w kosztach ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Instytucja prawa pomocy nie może być natomiast nadużywana w sytuacji, gdy wnioskodawca ma zapewnione podstawowe potrzeby bytowe, a ponadto z uzyskiwanych dochodów wystarcza mu także na pokrycie innych, dodatkowych kosztów takich jak, np. związanych z utrzymaniem samochodu, spłatą rat dwóch kredytów, czy posiadaniem i utrzymaniem dwóch mieszkań. Wskazać należy, że o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych o tyle w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Nie jest to bowiem wydatek niezbędny do utrzymania koniecznego rodziny. Zaznaczyć należy, że także okoliczność dotyczącą posiadania dwóch kredytów w [...] i [...] nie może być traktowana wyjątkowo, bądź jako przesłanka uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, gdyż znaczna część polskich rodzin posiada zadłużenia w bankach. Zauważyć należy, że bank udzielając wnioskodawcy kredytu ocenił jego sytuację finansową jako odpowiednią do przyznania kredytu, umożliwiającą ponoszenie obciążeń z nim związanych. Wnioskodawca natomiast nie wskazał, by miał jakiekolwiek problemy ze spłatą rat kredytów z uzyskiwanych dochodów. Dodać należy, iż zgodnie z orzecznictwem sądowym spłata zaciągniętych kredytów nie stanowi wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r., II CZ 113/90, OSNC 1991/8-9/111).Nadto, zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu i inne zobowiązania) nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe. Zauważyć przy tym należy, że wnioskodawca dysponuje nieruchomościami (2 mieszkania), którym to majątkiem może tak zadysponować, aby uzyskiwać dodatkowy dochód. Ponadto podnieść należy, że wnioskodawca od dnia 1 kwietnia 2015 r. do dnia 5 listopada 2015 r. był reprezentowany przez ustanowionego przez siebie z wyboru pełnomocnika - radcę prawnego A. R., co potwierdza, że jest w stanie ponosić koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Reasumując stwierdzić należy, że przedstawione powyżej okoliczności nie wskazują, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest na tyle trudna, by nie był on w stanie z uzyskiwanego wraz z żoną dochodu ponieść ewentualnych kosztów sądowych samodzielnie, jak również kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Z powyższych względów, odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.