I SA/Wa 849/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun – Kulik Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz Protokolant Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2012 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister w uzasadnieniu decyzji podał, że Wojewoda [...] wyżej wymienioną decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez Z. J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. N. oraz spadkobierców A. N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w dawnej gromadzie J., powiat[...], województwo[...] . Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Z. J. podnosząc, iż jest ona dla niej krzywdząca. Minister Skarbu Państwa rozstrzygając niniejszą sprawę ustalił, że w dniu 31 grudnia 1990 r. Z. J. złożyła do Urzędu Rejonowego w G. wniosek o rekompensatę za mienie pozostawione na wschodzie. W dniu 17 października 2005 r. skarżąca złożyła do Wojewody [...] wniosek o ujawnienie wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty. Organ II instancji ustalił, że jedyną spadkobierczynią A. N. i K. N. jest ich córka Z. J. Z wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lutego 1994 r. sygn. akt [...] wynika, że K. N. i spadkobiercy A. N. pozostawili w związku z wojną rozpoczęta w 1939 r. na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa w dawnej gromadzie J. gmina [...] województwo[...] , majątek nieruchomy w postaci: domu mieszkalnego oraz sadu o pow. [...]m2. Z wypisu aktu notarialnego umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 1998 r. (rep. A nr[...]) wynika, że Z. J. i R. J. nabyli od Skarbu Państwa lokal mieszkalny nr [...] położony w G. przy ul. [...] za cenę [...] zł na poczet, której została nabywcom zaliczona wartość mienia nieruchomego pozostawionego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z odpisu karty repatriacyjnej nr [...] wydanej w P. [...] września 1956 r. wynika, że K. N. przybyła do Polski z[...]. Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii karty ewakuacyjnej z 1946 r. wynika, że Z. J. ewakuowała się do Polski w 1946 r. Z decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] października 2001 r. nr [...] wynika, że Z. J. z d. N. jest uprawniona do realizacji roszczeń wynikających z art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami jako spadkobierca właściciela mienia nieruchomego pozostawionego poza granicami kraju w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. Wojewoda [...] stwierdził nieważność wyżej wymienionej decyzji, a Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. utrzymał ją w mocy. Wyrokiem z dnia 10 października 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 610/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. J. na powyższą decyzję. Organ odwoławczy ustalił, że właściciel pozostawionej nieruchomości (poprzednik prawny skarżącej) A. N. nie opuścił byłego terytorium Rzeczypospolitej i zmarł w [...] w 1952 r. W związku z powyższym Minister stwierdził, że Z. J. w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie była współwłaścicielką pozostawionego mienia, co uzasadnia odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty, gdyż nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. – Z. J. nie była właścicielką przedmiotowej nieruchomości w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast K. N. opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1956 r., a więc już po śmierci właściciela pozostawionej nieruchomości, co oznacza, że w chwili repatriacji była jej współwłaścicielem. Minister uznał, że istotną w niniejszej sprawie kwestią jest ustalenie przyczyn i okoliczności opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę skarżącej – K. N. Organ odwoławczy wskazał, że z oświadczeń Z. J. z dnia [...] lipca 2000 r. i z dnia [...] sierpnia 2011 r. wynika, że jej rodzice zostali po wojnie wyrzuceni z domu i dokwaterowani do przepełnionego mieszkania, zmuszeni byli żyć w trudnych warunkach, co przyczyniło się do pogorszenia stanu zdrowia K. N. Po śmierci A. N. jego żona K. N. trafiła do szpitala, skąd skarżąca w 1956 r. sprowadziła ją do Polski. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dotycząca tego, czy właściciel mienia pozostawionego był zmuszony opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności, niż wskazane w art. 1 ust. 1 i 1a wyżej wymienionej ustawy, związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Minister stwierdził, że K. N. opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1956 r., czyli nie na podstawie umów wskazanych w art. 1 ustawy. Organ II instancji uznał po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że K. N. nie była zmuszona do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną. Organ zaznaczył, że należy odróżnić zdarzenia będące bezpośrednimi skutkami wojny (deportacje ludności polskiej, zsyłka na Syberię, czy pobór do wojska) od tych, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. Przymus pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczając byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej może mieć różny charakter (przymus bezpośredni, obawa o własne życie, zdrowie), niemniej jednak musi posiadać związek z wojną rozpoczętą w 1939 r., a nie wynikać z istoty rozwiązań ustrojowych na terenie ZSRR. Fakt dyskryminacji właściciela nieruchomości oraz jego rodziny jako osób narodowości polskiej zamieszkałych na terytorium ZSRR, trudności administracyjne ze strony ówczesnych władz radzieckich uniemożliwiające wyjazd na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej , czy przejęcie na rzecz państwa gospodarstwa rolnego, również zdaniem organu nie daje podstaw do przyjęcia, że opuszczenie nastąpiło z przyczyn bezpośrednio wynikających z wojny rozpoczętej w 1939 r. W ocenie Ministra z dokumentów przedłożonych przez stronę postępowania nie wynika, aby K,. N. zmuszona była opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w bezpośrednim związku z wybuchem wojny. Powodem jej wyjazdu była bowiem trudna sytuacja materialna oraz choroba, czyli okoliczności nie wynikające bezpośrednio z działań wojennych. W związku z powyższym organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji i uznał, że zasadnie odmówiono skarżącej prawa do rekompensaty. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Z. J. zarzucając jej naruszenie art. 35 k.p.a. poprzez nie wydanie decyzji w terminie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrole nad działalnością administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 1270). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Z analizy akt sprawy wynika, że ojciec skarżącej A. N. – właściciel mienia pozostawionego, nigdy nie opuścił byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i zmarł w [...] w 1952 r. Natomiast jego córka Z. J., która stała się współwłaścicielką mienia pozostawionego w wyniku spadkobrania opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1946 r., a więc w dacie, w której nie była współwłaścicielką przedmiotowego mienia. Skoro więc A. N. nie nabył prawa do rekompensaty, gdyż nie opuścił byłego terytorium państwa polskiego, nie mogła go również nabyć jego spadkobierczyni. Jak słusznie zauważył organ II instancji prawo do rekompensaty jest prawem dziedzicznym, ale żeby spadkobiercy mogli je odziedziczyć, spadkodawca także musi spełniać wszystkie przesłanki do nabycia prawa do rekompensaty. Zgodnie z art., 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 169, poz. 1418 ze zm.) dopiero śmierć spadkodawcy uprawnia spadkobierców do uzyskania prawa, które służyłoby jemu samemu. Jeśli chodzi o K. N. - współwłaścicielkę pozostawionej nieruchomości i matkę skarżącej, która jest jej jedyną spadkobierczynią, to opuściła ona byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1956 r., co jest w sprawie bezsporne. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 wyżej wymienionej ustawy określa ona zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów w nim wymienionych (ust. 1 i 1a). Przepisy ust. 1 tego artykułu stosuje się również do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Z analizy akt sprawy wynika, że K. N. nie opuściła byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie żadnej z umów wymienionych w art. 1 ust. 1 i 1 a ustawy. W związku z powyższym należy dokonać analizy istnienia przesłanek wynikających z treści art. 1 ust. 2 tej ustawy i wyjaśnić, że przepis ten nie precyzuje, co należy rozumieć przez termin w nim wymieniony "zmuszanie". Trzeba uznać, że przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej może mieć różny charakter, np. przymus bezpośredni, ekonomiczny, uzasadniona obawa o własne lub najbliższych zdrowie i życie itp. Przy czym przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowo – skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. Należy podkreślić, że konkretna przyczyna, skutkująca przymusowym opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej przez właściciela nieruchomości powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących, np. deportacje ludności polskiej, aresztowania, zsyłka na Syberię, czy pobór do wojska. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że nie wszystkie repatriacje w tym mające miejsce po zakończeniu II wojny światowej, zgodnie z wolą ustawodawcy mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przyjęcie innej koncepcji czyniłoby obecność przepisu o takiej treści całkowicie zbędnym. Należy więc odróżnić zdarzenia będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy od tych zdarzeń, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. Z akt sprawy w żaden sposób nie wynika, aby taka przymusowa sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Wręcz przeciwnie. Sama skarżąca w oświadczeniu z dnia [...] lipca 2000 r. wskazała, że "właścicielami nieruchomości pozostawionej byli moi rodzice A. N. i K. N. . Ja jako jedynaczka w 1946 r. repatriowałam się – ponieważ ukrywałam się pod cudzym nazwiskiem – gdyż należałam do AK. Przybyłam do K. w 1946 r. i przebywałam tam do 1951 r. Rodzice nie zostali repatriowani, ponieważ moja matka była chora, a ojciec pracował i był już za stary na takie zmiany – dlatego zostali. Ojciec mój zmarł w L.w 1952 r. Matka natomiast po śmierci ojca znalazła się w szpitalu przebywała tam do 1956 r. W 1956 r. zabrałam matkę do Polski". Z oświadczenia zaś skarżącej z dnia [...] sierpnia 2011 r. wynika, że rodzice skarżącej "zostali wyrzuceni z domu i zostali dokwaterowani do dwóch rodzin, które mieszkały w trzypokojowym mieszkaniu. Byli na progu śmierci głodowej, że względu na minimalne emerytury". W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie fakt opuszczenia przez matkę skarżącej byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1956 r. nie pozostaje w związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. Właśnie z tego powodu zasadnie organy orzekające w niniejszej sprawie odmówiły potwierdzenia prawa do rekompensaty, ponieważ nie została spełniona podstawowa przesłanka prawa do rekompensaty tj. opuszczenie byłego terytorium Polski na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Odnosząc się do jednego zarzutu skargi dotyczącego naruszenia prawa przez organ II instancji art. 35 k.p.a. , to należy uznać go za całkowicie chybiony. W niniejszej sprawie bowiem kontroli Sądu poddana została skarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] odmawiająca potwierdzenia prawa do rekompensaty, pod względem jej zgodności z prawem. Kwestia naruszenia przez organ terminów ustawowych przewidzianych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego do zakończenia sprawy nie może skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, która pod względem merytorycznym jest zgodna z prawem. Dodać należy, że w przypadku nie załatwienia sprawy przez organ administracyjny w terminach określonych ustawowo stronie przysługiwała skarga na bezczynność organu lub skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.