I SA/Wa 851/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Emilia Lewandowska Protokolant referent stażysta Anna Ziółkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2016 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2016 r. J. G. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie zasiłku celowego w wysokości 3.000,00 zł na pokrycie kosztów badań diagnostycznych, wizyty u lekarza specjalisty, wykup leków, kosztów podróży oraz jednodniowego pobytu w jednym z krajów Unii Europejskiej. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] Burmistrz Miasta [...] odmówił przyznania J. G. zasiłku celowego we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że J. G. ma wydane na stale orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, otrzymuje emeryturę z ZUS, której wysokość w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosiła [...] zł, a z której to opłaca alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Jednocześnie otrzymuje zasiłek stały z pomocy społecznej w wysokości [...] zł. W konsekwencji, organ stwierdził, że miesięczny dochód J. G. w kwocie [...] zł przekracza wskazane w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowe wynoszące 634,00 zł. Jednocześnie organ wskazał, że J. G. posiada majątek na który składa się budynek mieszkalny w stanie surowym o pow. [...] m2, budynek gospodarczy o pow. [...] m2, działka o pow. [...] m2, współwłasność ([...] udziału) nieruchomości w [...] składającej się z budynku mieszkalnego o pow. [...] m2, gruntu o pow. [...] m2 oraz komórki o pow. [...] m2, współudział ([...]) w nieruchomości w [...] o pow. [...] m2. Ponadto organ podkreślił, że analiza sytuacji wnioskodawcy doprowadziła organ do przekonania, że w sprawie nie zachodzi także szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający przyznanie J. G. tzw. specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. J. G. wniósł odwołanie od decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy (podzielając ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji) podkreślił, że miesięczne dochody J. G. przekraczają wskazane w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowe, a zasiłki celowe przyznawane na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej dotyczą osób, które spełniają to kryterium. W myśl natomiast art. 41 powołanej ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z orzecznictwem sądowym szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że w przypadku J. G. sytuacja taka nie występuje. Ponadto organ wskazał, że wprawdzie sytuacja materialna i zdrowotna J. G. jest trudna, jednakże nie można jej traktować jako szczególnej, a więc odbiegającej od typowej sytuacji, w jakich znajdują się inne osoby korzystające z pomocy społecznej. Tym bardziej w sytuacji, gdy wiele takich osób nie posiada jakichkolwiek dochodów i to ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie, co przy niedostatecznej ilości środków, jakimi dysponują organy pomocy społecznej także nie zawsze jest możliwe. Organ podkreślił, że konieczność ponoszenia wydatków związanych z zakupem leków, czy specjalistycznych badań przez osobę posiadającą własne dochody, tym bardziej przekraczające kryterium dochodowe i korzystającą ze stałego wsparcia organów pomocy społecznej, nie może być traktowana jako sytuacja wywołana okolicznościami, przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 pkt 1 u.p.s. Ponadto, zdaniem organu odwoławczego, zasadne jest twierdzenie organu pierwszej instancji, że w sytuacji gdy J. G. posiada nieruchomości i w sytuacji gdy oczekuje pomocy ze środków publicznych, powinien najpierw wykorzystać własne możliwości. Zgodnie z orzecznictwem sądowym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. J. G. ma bowiem możliwość rozporządzania posiadanymi nieruchomościami w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy zatem ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania swoich potrzeb. Jednocześnie, J. G. jako osoba pobierająca emeryturę podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu. Nadto jak wynika z pisma z dnia 18 marca 2016 r. NFZ [...] Oddziału Wojewódzkiego w [...] - nie ma wskazań do podpisania formularza na leczenie w jednym z krajów Unii Europejskiej i merytorycznie uzasadnionych podstaw do skierowania J. G. na badania wirusologiczne. Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. G.. Z uzasadnienia skargi wynika, że skarżący nie zgadza się z decyzją, albowiem w jego ocenie rażąco narusza ona prawo. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 8 września 2016 r. skarżący wniósł o dopuszczenie jako dowód - artykułu z gazety tygodnik "[...]" na okoliczność, że gmina biedniejsza [...] przeznacza na OPS rocznie 8 milionów złotych, a bogatsza gmina [...] przeznacza 150 tysięcy złotych. Sąd, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., oddalił wniosek dowodowy skarżącego, uznając, że artykuły prasowe, w tym wyżej wskazany nie są dokumentem urzędowymi a ponadto przeprowadzenie ww. dowodu nie jest niezbędne oraz nie ma znaczenia dla rozpoznania przedmiotowej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jt. Dz. U. z 2014, poz. 1674 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. 718 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja ta nie narusza prawa. Przedmiotowe postępowanie dotyczyło przyznania pomocy finansowej na pokrycie kosztów badań diagnostycznych, wizyty u lekarza specjalisty, wykup leków, kosztów podróży oraz jednodniowego pobytu w jednym z krajów Unii Europejskiej. Podstawę materialnoprawną decyzji organu pierwszej instancji stanowi m.in. art. 39 i 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.". Zgodnie z tym pierwszym przepisem (ust. 1 i 2) zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu uzależnione jest jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. W przypadku osób samotnie gospodarujących jest to kwota 634,00 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), która ustalona została od dnia 1 października 2015 r. na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe. W niniejszej sprawie organy obu instancji ustaliły, że J. G. przekroczył wskazane wyżej kryterium dochodowe, bowiem dochód wnioskodawcy stanowi świadczenie emerytalne ZUS w wysokości [...] zł (z którego opłacane są alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie) oraz zasiłek stały w kwocie [...] zł. Przekroczenie kryterium dochodowego przez stronę nie oznacza jednak, że nie przysługuje jej już wsparcie państwa w ramach pomocy społecznej. Możliwość taką przewiduje bowiem wprost art. 41 u.p.s. W tej sytuacji, organ prawidłowo rozpoznał wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku celowego także w oparciu o kryteria określone w ww. art. 41 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy jest jednak znajdowanie się wnioskodawcy w sytuacji szczególnej. Według zaś ugruntowanego w tym zakresie orzecznictwa "szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie." (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, z 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11). Z kolei w orzeczeniu z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Niewątpliwie długotrwałe i liczne choroby oraz związane z nimi wydatki na leki wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych, w tym na żywność i opał, jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności." Ponadto, z treści przepisu art. 41 u.p.s wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w indywidualnej sprawie wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Wydana na tej podstawie decyzja musi zostać poprzedzona zebraniem i rozpatrzeniem w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie zostać należycie uzasadniona, a organy obowiązane są dokonać oceny, czy zgłoszona potrzeba uzasadniona jest "szczególnymi okolicznościami", do których powyższy przepis nawiązuje. Kierując się tymi zasadami, po przeanalizowaniu sytuacji osobistej, zdrowotnej i finansowej skarżącego, w ocenie Sądu, organy administracji słusznie stwierdziły, że strona nie spełnia kryterium do przyznania pomocy w formie zasiłku specjalnego, o którym mowa w art. 41 u.p.s. Zdaniem Sądu, okoliczności podawane przez skarżącego nie noszą znamion szczególnie uzasadnionych przypadków, mimo że mają pewną doniosłość i niewątpliwie są trudne dla skarżącego. Wskazać także należy, że zgodnie z pismem Narodowego Funduszu Zdrowia [...] Oddziału Wojewódzkiego w [...] z dnia 18 marca 2016 r., nr [...] nie ma wskazań do podpisania formularza na leczenie w jednym z krajów Unii Europejskiej. Nie ma merytorycznie uzasadnionych podstaw do skierowania J. G. na badania wirusologiczne w kierunku zakażenia wirusami [...] . Ponadto, w trakcie postępowania administracyjnego, skarżący nie udokumentował konieczności wizyty u lekarza specjalisty, czy też wykupu leków, czyli tych zdarzeń, które umożliwiłyby organowi ich ocenę i ewentualne zakwalifikowanie do tzw. "szczególnie uzasadnionego przypadku". Nie bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy jest także okoliczność dysponowania przez skarżącego opisanym przez organy administracji majątkiem. Bez wątpienia racjonalne jego wykorzystanie (chociaż jego części) wpłynęłoby na poprawę sytuacji finansowej skarżącego. Dodatkowo, odmowę powyższej pomocy finansowej skarżącemu w formie zasiłku celowego specjalnego organy uzasadniły możliwościami finansowymi Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], podkreślając, że Ośrodek w 2016 r. dysponował na wypłatę zasiłków celowych kwotą [...] tys. zł, a z pomocy w takiej formie korzysta ok. 550 osób. Takie ograniczenie budżetowe powoduje bowiem, iż świadczenia pieniężne o charakterze specjalnym przyznawane są wnioskodawcom najbardziej potrzebującym, znajdującym się w sytuacjach nagłych, kryzysowych (np. rodzinom niepełnym, wielodzietnym, osobom niepełnosprawnym, których dochód nieznacznie przekracza kryterium dochodowe). Zaznaczenia przy tym wymaga, że skarżący nie jest pozbawiony opieki ze strony Ośrodka, bowiem otrzymuje on zasiłek stały. Jak wyżej wskazano, przyznanie zasiłku celowego specjalnego mieści się w granicach uznania administracyjnego, a nie ustawowego obowiązku organu, zaś rolą Sądu jest jedynie ocena - w oparciu o materiał dokumentacyjny sprawy - czy organ administracji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu, opisana wyżej trudna sytuacja materialna i życiowa skarżącego nie kwalifikuje go do przyznania pomocy w trybie art. 41 ww. ustawy, zaś okoliczność, że skarżący przekracza określone w ustawie kryterium dochodowe, zasadnie doprowadziła organy do odmówienia żądania w zakresie przyznania pomocy finansowej na wnioskowane cele. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.