I SA/Wa 852/24
WyrokWSA w Warszawie2024-06-12
Skład orzekający: Przemysław Żmich, Monika Sawa, Marek Maliński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawną matką, która jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, spełnia przesłankę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki, jeśli jednocześnie opiekuje się małoletnimi dziećmi i prowadzi gospodarstwo domowe?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy obu instancji nieprawidłowo oceniły materiał dowodowy i naruszyły art. 153 PPSA, nie uwzględniając wytycznych z poprzedniego wyroku WSA. Stwierdzono, że zakres i charakter czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą wobec matki, która jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nawet jeśli skarżąca jednocześnie opiekuje się dziećmi i prowadzi dom. Istotne jest faktyczne sprawowanie opieki, a nie potencjalna możliwość jej sprawowania przez innych członków rodziny.Stan faktyczny
Skarżąca E. C. wnioskowała o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, która legitymowała się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji (znaczny stopień niepełnosprawności). Organy obu instancji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, ponieważ jej brak aktywności zawodowej wynikał głównie z opieki nad małoletnimi dziećmi i prowadzenia gospodarstwa domowego, a nie wyłącznie z konieczności opieki nad matką. Skarżąca kwestionowała tę ocenę, wskazując na zakres faktycznie sprawowanej opieki nad matką.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] i zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz E. C. kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie Sędzia WSA Monika Sawa Asesor WSA Marek Maliński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz E. C. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją z dnia 7 lutego 2024 r. nr KO-971/4103/575/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (dalej również: "Kolegium" lub "SKO" lub "Organ"), po rozpoznaniu odwołania E. C. (dalej: "Strona" lub "Skarżąca") od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 18 lipca 2023 r. nr GOPS.5112.4.2022 odmawiającej przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 23 lutego 2022 r. E. C. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Z. K..
Decyzją z dnia 28 marca 2022 r. Wójt Gminy [...] odmówił E. C. prawa do wnioskowanego świadczenia.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Strona.
Decyzją z dnia 25 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 28 marca 2022 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ust. 1 pkt 1 i art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podniosło, że Z. K. legitymuje się orzeczeniem, o którym mowa w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 21 lit. e in fine ustawy. Stosownie zaś do orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS Placówka Terenowa w [...] z dnia [...] lipca 2014 r. Z. K. ur. [...] lutego 1955 r. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z wcześniejszym orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] lipca 2013 r. niezdolność Z. K. do samodzielnej egzystencji powstała od [...] kwietnia 2013 r., tj. w wieku [...] lat. Ponadto, w sprawie nie występuje negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.; dalej: "u.ś.r."). Z. K. pozostaje w związku małżeńskim, ale jej mąż legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ odwoławczy wskazał następnie, że nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji, że odmowę przyznania świadczenia uzasadnia niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium podniosło, że jest związane wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014r. poz.1443). Jest zatem zobowiązane uwzględnić jego prawotwórczy charakter oraz kształtujący efekt następujący od momentu wejścia tego wyroku w życie.
Zdaniem organu odwoławczego, w sprawie brak jest jednak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez E. C., a niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także rezygnacją z takich form aktywności zawodowej.
Rezygnacja z zatrudnienia w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza faktyczny brak jakiejkolwiek możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Ma to zatem miejsce w takich stanach faktycznych, gdy zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej bądź wymusza na osobie sprawującej opiekę rezygnację z wykonywanej pracy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium wskazało, że znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej musi uniemożliwiać opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Opieka powinna więc w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.
W ocenie organu odwoławczego, rezygnacja przez Skarżącą z podjęcia zatrudnienia nie jest związana z koniecznością sprawowania stałej, długotrwałej opieki nad matką, lecz z koniecznością sprawowania takiej opieki nad małoletnimi dziećmi. Skarżąca opiekuje się bowiem dziećmi w wieku 8, 4 i 3 lata, a opieka ta spoczywa tylko na niej, bowiem ojciec dzieci pracuje w Niemczech. Wprawdzie z oświadczenia złożonego w toku wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżąca bez przerwy od 7.00 do 23.00 opiekuje się matką. Jednakże, zdaniem organu, doświadczenie życiowe potwierdza, że nie jest to wiarygodna relacja. Nie uwzględnia bowiem niezwykle absorbującej czasowo opieki nad trójką małoletnich dzieci. Konieczność opiekowania się trójką dzieci wskazuje zatem z jednej strony, że Skarżąca nie może poświęcić tak wiele czasu opiece nad matką. Z drugiej zaś strony wskazuje, że ewentualne niepodejmowanie zatrudnienia jest podyktowane właśnie opieką nad dziećmi. Tymczasem opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., związana musi być wyłącznie z osobą niepełnosprawną.
Ponadto, z akt sprawy wynika, że do obowiązków Skarżącej należą przede wszystkim czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak pranie, sprzątanie, gotowanie, zakupy, odśnieżanie, palenie w piecu, prace ogrodnicze. Czynności te Skarżąca i tak musi wykonywać prowadząc gospodarstwo domowe i wspólnie zamieszkując z rodzicami. Należą one do zwykłych prac domowych, które wykonują osoby pracujące w każdej rodzinie. Skarżąca wykonywałaby je zatem również wtedy gdyby nie miała pod opieką niepełnosprawnych rodziców. Z kolei umawianie wizyt lekarskich czy uczestniczenie w tych wizytach nie może być uznane za przeszkodę w podjęciu zatrudnienia lub innej pracy i da się pogodzić z wykonywaniem pracy. Wizyty lekarskie odbywają się w określonych odstępach czasu, a każdemu pracownikowi przysługuje prawo do zasiłku opiekuńczego. Dotyczy to również podawania leków, co Skarżąca czyni 2 - 3 razy dziennie. Podjęcie pracy da się pogodzić z nadzorowaniem przyjmowania leków przez podopieczną. Z. K. nie jest osobą leżącą. Zarówno ona, jak i jej mąż, poruszają się samodzielnie, choć wyjście poza dom wymaga asysty opiekuna. Czynności opiekuńcze wykonywane przez Skarżącą, tj. pomoc w czynnościach higienicznych, ubieraniu się, spacerach, mogą być, w ocenie organu, wykonywane przed lub po pracy i nie wymagają takiego zaangażowania czasowego, które uniemożliwia podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, nie można uznać aby wykonywane przez Skarżącą czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz czynności opiekuńcze kolidowały z podjęciem zatrudnienia. Opisana pomoc jest niejednokrotnie łączona z zatrudnieniem i wykonywaniem pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne dedykowane jest natomiast osobom rzeczywiście nie mogącym podjąć żadnego zatrudnienia, które w sposób ciągły sprawują opiekę nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem Kolegium, taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Przeszkodą w podjęciu zatrudnienia jest bowiem sytuacja rodzinna, tj. konieczność sprawowania opieki nad dziećmi. Nie bez znaczenia jest także fakt, że Z. K. ma jeszcze troje dzieci. Z uwagi na obciążający je obowiązek alimentacyjny wobec matki nie mogą się one uchylać od uczestniczenia, choćby finansowego, w sprawowaniu tej opieki.
W wyniku rozpoznania skargi E. C. na decyzję Kolegium z dnia 25 lipca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie) – wyrokiem z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2453/22 - uchylił decyzję organów obu instancji
Zdaniem WSA w Warszawie za prawidłowe należało uznać stanowisko organu odwoławczego w zakresie dotyczącym uznania za wadliwe rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Rozważania Kolegium w tym zakresie znajdują bowiem w pełni oparcie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13 oraz ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych.
WSA w Warszawie nie podzielił jednak oceny organu odwoławczego, że w rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zdaniem WSA w Warszawie organ odwoławczy dokonał nieprawidłowej oceny sprawowanej przez Skarżącą opieki i braku związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy świadczonej niepełnosprawnej w stopniu znacznym matce.
Z zebranego materiału dowodowego wynika, że matka Skarżącej legitymuje się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], zgodnie z którym jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. To zaś w myśl art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. jest równoznaczne z posiadaniem znacznego stopnia niepełnosprawności. Jak z kolei wynika z art. 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zatem osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, a taką osobą jest bezspornie w rozpoznawanej sprawie Z. K., wymaga, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Treść tego przepisu koresponduje z kolei z przesłankami przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które, jak wskazano wyżej, uzależniają przyznanie tego prawa od rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jak zaznaczył WSA w Warszawie z przeprowadzonego w dniu 9 marca 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że matka Skarżącej jest osobą w wieku [...] lat, niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Choruje z powodu [...]. Jest pod stałą kontrolą lekarzy specjalistów, przyjmuje leki. Z wywiadu tego wynika również, że Z. . porusza się o kulach, ma trudności w wykonywaniem najprostszych czynności, takich jak wstawanie, toaleta, przygotowywanie posiłków. We wszystkich czynnościach dnia codziennego pomaga jej córka E.. Bez jej pomocy nie byłaby w stanie rozpalić w piecu, przygotować opału, zrobić zakupów, załatwić spraw urzędowych czy tez sprawować opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika również, że E. C. sprawuje opiekę nie tylko nad niepełnosprawną matką, ale również nad ojcem, który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, choruje na [...] i ma problemy z poruszaniem się. Z powyższego wywiadu wynika również, że Skarżąca wykonuje wobec matki wszelkie czynności higieniczne, takie jak pomoc w toalecie, kąpiel, niejednokrotnie wstaje również w nocy, aby doglądać rodziców, a w razie potrzeby zmienia pościel. Matka Skarżącej nie jest w stanie samodzielnie się ubrać, Skarżąca zapewnia jej pomoc w tym zakresie. Na Skarżącej spoczywa również robienie zakupów, przygotowanie i podawanie posiłków dla rodziców. Ponadto, przygotowuje opał i rozpala w piecu, gdyż w domu znajduje się piec węglowy, a schorowani rodzice nie są w stanie go doglądać. Pracownik socjalny ustalił również, że zarówno Z. K., jak też Z. K., wymagają całodziennej opieki osoby drugiej, często też w godzinach nocnych, a pomoc i opiekę w tym zakresie niewątpliwie zapewnia córka E..
W świetle powyższych okoliczności WSA w Warszawie uznał za nieuprawnione twierdzenie organu odwoławczego, że zakres sprawowanej opieki pozwala Skarżącej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Treść wywiadu środowiskowego wyczerpująco wskazuje bowiem jakie czynności opiekuńcze wykonuje Skarżąca w związku z opieką nad matką, a także na warunkującą zakres tych czynności kondycję zdrowotną matki Skarżącej, która z powodu poważnych i licznych schorzeń wymaga opieki i porusza się o kulach. Z okoliczności sprawy nie wynika – zdaniem WSA w Warszawie - aby jakiekolwiek potrzeby osoby niepełnosprawnej nie były zaspokojone przez jej córkę. Ustalenia poczynione w trakcie postępowania wyraźnie wskazują, że Skarżąca zakresem i charakterem swoich czynności zapewnia matce wymagane wsparcie, zaspokaja jej potrzeby, których z uwagi na liczne schorzenia i niedołężność (poruszanie się o kulach), matka Skarżącej nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić. Wykonywane przez Skarżącą czynności dotyczą w większości zasadniczych i podstawowych przejawów funkcjonowania (pomoc w toalecie, przy kąpieli, ubieraniu się, sprzątaniu, przyrządzaniu i podawaniu posiłków, podawaniu leków, dowożeniu na wizyty lekarskie, a także przygotowywaniu opału i rozpalaniu w piecu węglowym). Przy tym zasady doświadczenia życiowego wskazują, że owe czynności są rozciągnięte w czasie, a przez to wymagają praktycznie ciągłej gotowości i systematycznego działania ze strony opiekuna osoby niepełnosprawnej. Przeciwny wniosek podważyłby zresztą - zdaniem WSA w Warszawie - sens orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia 9 lipca 2014 r. W związku bowiem z wynikającą z tego dokumentu trwałą niezdolnością Z. K. do samodzielnej egzystencji, co jest równoznaczne z zaliczeniem do znacznego stopnia niepełnosprawności, matka Skarżącej wymaga, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób.
W ocenie WSA w Warszawie organ odwoławczy nie przedstawił żadnych przekonujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad matką z określonym zajęciem zarobkowym. Już tylko fakt, potwierdzony przez właściwy organ (lekarza rzeczoznawcę KRUS), trwałej niezdolności matki Skarżącej do samodzielnej egzystencji, spowodowany obciążającymi ją poważnymi i licznymi schorzeniami, wyznacza zakres niezbędnej pomocy innej osoby, którą wypełniają czynności opiekuńcze i inne czynności życia codziennego wykonywane przez Skarżącą, których niezbędności nie zdołały podważyć organy. Wszystkie wskazane czynności są - w ocenie WSA w Warszawie - konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, przygotowanie opału i rozpalanie w piecu węglowym, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje poważne ograniczenia zdrowotne.
Za zbyt daleko idącą WSA w Warszawie uznał ocenę Kolegium, że sam fakt trudności w opiece nad małoletnimi dziećmi z równoczesnym poświęceniem uwagi niepełnosprawnemu rodzicowi świadczy o drugorzędności opieki nad matką, a także, że brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą nie jest podyktowany koniecznością opieki nad matką, lecz koniecznością opieki nad dziećmi. Wnioski tego rodzaju stanowią, w ocenie Sądu, jedynie domniemanie, gdyż bezsporne pozostaje, że Z. K. jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, a Skarżąca niewątpliwie jest osobą, która ma możliwość i obowiązek taką opieką ją objąć. Argumentem przemawiającym za odmową przyznania świadczenia nie może być również przekonanie organu, że skoro Z. K. ma jeszcze troje dzieci, które również obciąża obowiązek alimentacyjny wobec matki, to nie mogą one uchylać się od uczestniczenia, choćby finansowego, w sprawowaniu tej opieki. Sąd podkreśla, że w sprawie istotne jest przede wszystkim to kto faktycznie opiekę sprawuje i w jakim zakresie, a nie kto ewentualnie mógłby się tej opieki podjąć.
Konkludując WSA w Warszawie stwierdził, że organy obu instancji nie tylko nie wykazały, aby Skarżąca była w stanie pogodzić zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, z koniecznością zapewnienia niepełnosprawnej matce stałej i długotrwałej opieki, ale również nie przeprowadziły wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia rzeczywistych potrzeb osoby wymagającej opieki i nakładu pracy oraz czasu wymaganego dla ich zaspokojenia, a tym samym ciężaru oraz zakresu obowiązków, jaki spoczywa na Skarżącej. Z powyższych względów WSA w Warszawie uznał, że w sprawie doszło do wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ponieważ nie zostały wyjaśnione i właściwie ocenione wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W konsekwencji orzeczenia WSA w Warszawie – decyzją z dnia 18 lipca 2023 r. - Wójt Gminy [...] odmówił przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu I instancji E. C. pomaga swojej matce w codziennym funkcjonowaniu i otacza ją opieką, jednakże, jak podkreślił organ, E. C. od 9 lat zajmuje się także wychowywaniem dzieci i prowadzeniem gospodarstwa domowego. Organ wskazał, że trudno zatem uznać, że przeszkodą w podjęciu zatrudnienia jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad matką, przy wychowywaniu trojga dzieci, jeżeli opieka nad Nimi spoczywa tylko na E. C. w związku z pracą męża poza granicami kraju. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być – zdaniem organu I instancji - wynagrodzeniem za opiekę, ale częściową rekompensatą za rezygnację z aktywności zawodowej. Organ wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika również, ze w razie potrzeby w opiece nad K. Z. pomagają inni członkowie rodziny.
Następnie organ I instancji wskazał, że zgodnie z informacją udzieloną telefonicznie w dniu 14 lipca 2023 r. przez C. E. w dniach od 12 do 14 lipca opiekę nad K. Z. świadczyły: wnuczka M. K., która zamieszkuje z rodzicami po sąsiedzku oraz córka Z. K., zam. [...].
W wyniku rozpoznania odwołania Skarżącej Kolegium – decyzją z dnia 7 lutego 2024 r. – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na wstępie SKO wskazało, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm. - zwanej dalej "u.ś.w."), która na mocy art. 43 znowelizowała ustawę o świadczeniach rodzinnych. Ponieważ wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Strona złożyła do organu pierwszej instancji w dniu 28 lutego 2022 r., a więc w poprzednim stanie prawnym Kolegium stwierdziło, że przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. znajdzie zastosowanie tylko w razie ustalenia, że prawo odwołującej do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. na podstawie przepisów dotychczasowych.
Następnie Organ stwierdził, że z uwagi na przedłożony akt zgonu Kolegium rozpatrywało sprawę do momentu śmierci Z. K., tj. do dnia [...] stycznia 2024 r.
W ocenie Kolegium wątpliwości budzi natomiast spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Jak wskazało Kolegium ostatnim miejscem zatrudnienia Strony był Polski Dom Weselny w [...], gdzie Strona pracowała do 30 kwietnia 2013 r. Jak podała Skarżąca w trakcie wyjaśnień, które składała przed organem odwoławczym w dniu 7 grudnia 2023 r. w charakterze strony, stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy z upływem czasu na jaki została zawarta. SKO podkreśliło, że ostatnie zatrudnienie Strony ustało z uwagi na upływ czasu, na jaki umowa została zawarta, natomiast przedłużenie umowy nie nastąpiło z uwagi na częste zwolnienia chorobowe Strony.
Zdaniem Organu w przedmiotowej sprawie nie występuje okoliczność niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie – zdaniem Organu - wynika, że Strona wykonuje wobec matki następujące czynności: pomoc w ubieraniu się, pomoc w kąpieli (co trzeci dzień), dawkowanie leków (które mama przyjmuje samodzielnie), mierzenie ciśnienia, dowożenie na wizyty kontrolne u lekarzy specjalistów, przygotowywanie posiłków, wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, prasowanie, realizacja recept, robienie zakupów), palenie w piecu. SKO zaznaczyło przy tym, że Skarżąca czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wykonuje również dla swojej rodziny (tj. siebie, trójki małoletnich dzieci i męża), bowiem zamieszkują oni wraz z osobą wymagająca opieki w jednym domu. Strona wskazała, że mama pozostaje w dobrym kontakcie logiczno-słownym, potrafi korzystać z telefonu. Mama nie trzyma moczu, korzysta z pieluchomajtek, ale stara się chodzić do łazienki. Mama ma sprawną prawą rękę, je samodzielnie i pije, porusza się o kulach. Mama Skarzącej pozostawała pod opieka [...] - wizyty w zależności od potrzeby i [...] - wizyty w razie potrzeby oraz pod opieką lekarza pierwszego kontaktu (zazwyczaj teleporady).
Jak podała Strona, ok. 6.15 rano zagląda do mamy, podaje mamie leki na czczo. Następnie Skarżąca budzi i szykuje dzieci do szkoły i przedszkola. Zimą rozpala w piecu. Następnie Strona szykuje dla wszystkich śniadanie, również śniadaniówki do szkoły i przedszkola, po czym zawozi dzieci do szkoły i przedszkola. Wracając Strona robi zakupy (drobne - po drodze, większe - w [...] lub [...]), a w tym czasie mama zostaje sama w domu i je śniadanie. Po powrocie Odwołująca sprząta po śniadaniu, pomaga mamie ubrać się. Potem sprząta, pierze, prasuje, przygotowuje obiad. W tym czasie mama Skarżącej odpoczywa, ogląda telewizję, słucha radia. Jak podała Strona, mama pomaga czasem w przygotowaniu obiadu, np. obierze warzywa, razem z mamą planują posiłki. Około godz. 12 Strona je z mamą obiad. Następnie sprząta poobiedzie, wykonuje prace domowe i przydomowe. Jak podała Strona, mama ma w ciągu dnia drzemki, kilka razy. Około godz. 13-13.15 wraca starszy syn Strony i Skarżąca podaje mu obiad. Około 15.30 Strona jedzie po młodsze dzieci do przedszkola i wówczas mama zostaje ze starszym synem Strona sama w domu. Po powrocie Strona podaje dzieciom obiad, starszy syn odrabia lekcje, a następnie Skarżąca wraz z mamą i dziećmi idą na spacer. Jak podała Strona, gdy jest ciepło, mama spędza czas na ławce przed domem, dzieci są wówczas razem z babcią na podwórku i mama Strony pilnuje wnucząt. W tym czasie Strona zajęta jest w domu. Następnie, jak podała Strona, przygotowuje kolację, kąpie młodsze dzieci i pomaga mamie w toalecie wieczornej lub kąpieli (mama się kąpie co trzeci dzień), mierzy mamie ciśnienie, podaje leki. Z wyjaśnień Strony – zdaniem SKO - wynika zatem, że mama pozostaje sama w domu. Strona wskazała, że mama jest w stanie sama przygotować sobie kanapkę, wziąć jabłko, podgrzać zupę, zagotować wodę, zrobić herbatę.
W ocenie SKO czynności, które Strona wskazała w trakcie postępowania jako wykonywane przez nią wobec matki, odpowiadały rzeczywistym potrzebom osoby wymagającej opieki. Czynności wskazane przez Skarżącą w zakresie opieki nad matką, takie jak pomoc w ubieraniu się, pomoc w kąpieli (co trzeci dzień), dawkowanie leków (które mama przyjmuje samodzielnie), mierzenie ciśnienia, dowożenie na wizyty kontrolne u lekarzy specjalistów to – w ocenie Kolegium - typowe czynności świadczone względem rodziców, którzy wymagają pomocy ze względu na podeszły wiek i pogarszający się stan zdrowia i są niejednokrotnie wykonywane przez większość dzieci względem starszych rodziców oraz łączone z wykonywaniem pracy zawodowej. Nie są to czynności tak czasochłonne, aby zajmowały czas na tyle, że osoba je wykonująca nie mogłaby podjąć zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Zdaniem SKO Strona spędzała z mamą czas, np. w trakcie wspólnych posiłków, wspólnego ich przygotowywania (w czym mama czasem pomagała) czy też na spacerach, które odbywały wraz z małoletnimi dziećmi Strony, ale opieka nad mamą nie zajmowała Skarżącej całego dnia - nie była to opieka całodobowa. Matka
Skarżącej nierzadko zostawała w domu sama, wspomagała także Stronę w opiece nad jej dziećmi (np. spędzanie z małoletnimi wnuczętami czasu na podwórku, gdy Strona wykonywała prace w domu). Organ podkreślił, że Z. K. - matka osoby wnioskującej o świadczenie, nie cierpiała na schorzenia, które wymagały szczególnej pielęgnacji i ciągłej obecności ze strony Skarżącej. Wskazać także należy, że pomoc w stosunku do Z. K. świadczyli także jej dzieci oraz synowa i wnuczka mieszkające po sąsiedzku. Zdaniem SKO nie można zatem stwierdzić, że ciężar oraz zakres obowiązków wobec matki spoczywający na Stronie był na tyle duży, aby uniemożliwiał jej podjęcie pracy.
Jak ustaliło SKO Z. K., prócz Strony ma jeszcze troje dzieci: syna P. K., syna Z. K. i córkę Z. K.. Syn P. (lat [...]) mieszka w odległości ok. 50 od matki, jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym, ale pracuje w systemie zmianowym jako ochroniarz - na dzień lub na noc. Syn Z. K. (lat [...]) mieszka w odległości ok. 4 km od mamy, pracuje zawodowo, odwiedza mamę. Córka Z. K. (lat [...]) zamieszkuje w odległości ok. 21 km od mamy, odwiedza mamę - raz na tydzień, dwa. Jak podała Strona, siostra pracuje w systemie pracy zmianowej - od rana lub po południu (6-14 lub 14-22). Jak podkreśliła Strona, rodzeństwo, gdy mają możliwość i zostaną poproszeni, to pomagają w opiece nad mamą. Nadto, jak podała Strona, w codziennych obowiązkach (np. w opiece nad dziećmi) pomagają jej czasem zamieszkała niedaleko bratowa, która nie pracuje oraz jej córka [...], co potwierdzają także notatki służbowe organu I instancji z dnia 12 lipca 2023 r. oraz z dna 13 lipca 2023 r. W notatce z dnia 12 lipca 2023 r. organ podał, że w trakcie wizyty w środowisku w domu zastano Z. K., która poinformowała, że Strona wraz z dziećmi pojechała do lekarza, natomiast z notatki z dnia 13 lipca 2023 r. sporządzonej na okoliczność rozmowy ze Stroną, wynika, że Z. K. w okresie nieobecności Strony mogła liczyć na pomoc wnuczki M. jak również pojechała do [...] do swojej córki Z.. Fakty te znajdują – zdaniem SKO - potwierdzenie w zeznaniach Strony, w których podała, że w lipcu 2023 r., gdy Strona przebywała z mężem i dziećmi na wakacjach, mama mogła liczyć na pomoc rodziny.
W dalszej kolejności Kolegium odniosło się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do stanu zdrowia Strony i jej dzieci ze szczególnym uwzględnieniem kwestii sytuacji córki M., która na mocy - orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] - została zaliczona do osób niepełnosprawnych - orzeczenie zostało wydane do dnia [...] maja 2027 r.
Zdaniem SKO nie można przyjąć, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Stronę w celu sprawowania osobistej
opieki nad niepełnosprawną matką. W przedmiotowej sprawie po analizie zebranego
materiału dowodowego Kolegium stoi na stanowisku, że opieki sprawowanej przez Stronę nie można uznać za opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie ma ona bowiem charakteru stałego i długotrwałego, wyłączającego podjęcie zatrudnienia - tym samym brak jest w tym przypadku bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką.
W ocenie Kolegium Strona nie pracuje głównie z powodu zaangażowania w czasochłonny proces edukacji i rehabilitacji niepełnosprawnej córki M. oraz w proces wychowania małoletnich synów. Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie do dnia 31 grudnia 2023 r., tj. na podstawie przepisów w brzmieniu dotychczasowym Strona nie spełniła warunków do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Strona wniosła do WSA w Warszawie skargę na decyzję SKO z dnia 7 lutego 2024 r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w przedmiotowej sprawie jest decyzja Kolegium z dnia 7 lutego 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 18 lipca 2023 r. odmawiającą przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzje te zostały wydane po ponownym rozpoznaniu sprawy w postępowaniu administracyjnym, co było wynikiem uchylenia poprzednio wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych przez WSA w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2453/22.
Kontrola sądowoadministracyjna decyzji wydanych w ponownym postępowaniu administracyjnym musi uwzględniać unormowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W świetle zacytowanej normy nie ulega wątpliwości, że skutki prawne orzeczenia sądu dotyczą nie tylko danego postępowania sądowoadministracyjnego, lecz rozciągają się także na przyszłe postępowanie administracyjne i ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w danej sprawie.
Użyte w art. 153 p.p.s.a. pojęcie "ocena prawna" oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą (W. Siedlecki [w:] B. Dobrzański, W. Lisiewski, Z. Resich. W. Siedlecki, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1, Warszawa 1975, s. 637). Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Organy są związane nie tyko oceną prawną, ale i wskazaniami co do dalszego postępowania. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (A. Kabat, Komentarz do art. 153 p.p.s.a. [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, a także wskazany tam S. Hanausek [w:] W. Siedlecki /red./, System Prawa Procesowego Cywilnego, t. 3, Ossolineum 1986, s. 319). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże ich w sprawie (T. Woś, komentarz do art. 153 p.p.s.a. [w:] H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016, a także powołane tam wyroki NSA z dnia: 21 marca 2014 r. sygn. akt I GSK 534/12 i 24 czerwca 2015 r. sygn. akt II FSK 1404/13).
Zauważyć należy, że w świetle art. 153 p.p.s.a. zwolnienie z oceny prawnej wyrażonej w wyroku wydanym poprzednio w danej sprawie jest dopuszczalne w razie zmiany przepisów prawa. W okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do zmiany stanu prawnego – co trafnie odnotowało Kolegium – zatem Organ był zobowiązany realizując wytyczne prawomocnego orzeczenia WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2453/22 uwzględnić obowiązujące i zmienione zarazem przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Organ prawidłowo na stronie trzeciej zaskarżonej decyzji w tym zakresie wskazał na konieczność uwzględnienia okoliczności, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm. - zwanej dalej "u.ś.w."), która na mocy art. 43 znowelizowała ustawę o świadczeniach rodzinnych. Jak prawidłowo stwierdziło Kolegium – biorąc pod uwagę złożenie przez Skarżącą wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 28 lutego 2022 r. - przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. znajdzie zastosowanie tylko w razie ustalenia, że prawo Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. na podstawie przepisów dotychczasowych. Zdaniem Sądu Organ był zatem związany do stosowania się do wytycznych sformułowanych w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2453/22, które były sformułowane w stanie prawnym przed 1 stycznia 2024 r.
Jak wynika z prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2453/22 organy zostały zobligowane do przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia rzeczywistych potrzeb osoby wymagającej opieki i nakładu pracy oraz czasu wymaganego dla ich zaspokojenia, a tym samym ciężaru oraz zakresu obowiązków, jaki spoczywa na Skarżącej. Co istotne, WSA w Warszawie wskazał wprost, że na tle zgromadzonego wówczas materiału dowodowego organy obu instancji nie wykazały, aby Skarżąca była w stanie pogodzić zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, z koniecznością zapewnienia niepełnosprawnej matce stałej i długotrwałej opieki.
Jak wynika z akt sprawy organy podjęły dostateczne kroki w celu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zgodnie z wytycznymi określonymi w ww. prawomocnym wyroku WSA w Warszawie. W tym celu Skarżąca złożyła wyjaśnienia przed Kolegium w dniu 7 grudnia 2023 r. w charakterze strony przy czym została prawidłowo pouczona o odpowiedzialności karnej oraz o prawie do odmowy udzielenia odpowiedzi na pytania. Dodatkowo do akt sprawy przedłożono dokumentację dotyczącą stanu zdrowia córki Skarżącej – M., w tym: orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] czerwca 2023r. nr: [...] oraz kserokopię opinii nr [...] z dnia [...] maja 2023 r. o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka wydanej przez Powiatową Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w [...]. Z kolei organ I instancji w notatkach służbowych (datowanych na dzień 12 i 13 lipca 2023 r.) wskazywał na możliwość – w razie konieczności – opieki nad matką Skarżącej przez innych niż Skarżąca członków rodziny.
W ocenie Sądu nieprawidłowe jest stanowisko organów obu instancji co do braku spełnienia przez Skarżąca przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Stanowisko organów wynika nie tylko z zarzuconej już w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie braku właściwej oceny wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, ale również pominięciu jednoznacznych wytycznych określonych w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie. W ocenie Sądu organy obu instancji pominęły następujące wytyczne wynikające z prawomocnego orzeczenia WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2453/22. Po pierwsze, WSA w Warszawie uznał za zbyt daleko idącą ocenę Kolegium, że sam fakt trudności w opiece nad małoletnimi dziećmi z równoczesnym poświęceniem uwagi niepełnosprawnemu rodzicowi świadczy o drugorzędności opieki nad matką, a także, że brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą nie jest podyktowany koniecznością opieki nad matką, lecz koniecznością opieki nad dziećmi. Po drugie, w prawomocnym orzeczeniu WSA w Warszawie wskazał wprost, że argumentem przemawiającym za odmową przyznania świadczenia nie może być również przekonanie Organu, że skoro Z. K. ma jeszcze troje dzieci, które również obciąża obowiązek alimentacyjny wobec matki, to nie mogą one uchylać się od uczestniczenia, choćby finansowego, w sprawowaniu tej opieki. WSA w Warszawie w prawomocnym wyroku jednoznaczne podkreślił, że sprawie istotne jest przede wszystkim to kto faktycznie opiekę sprawuje i w jakim zakresie, a nie kto ewentualnie mógłby się tej opieki podjąć.
Zdaniem Sądu analiza uzasadnienia zarówno zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia 18 lipca 2023 r. wskazują, że organy obu instancji nie uwzględniły w wystarczającym stopniu wytycznych wynikających z prawomocnego orzeczenia WSA w Warszawie, a tym samym naruszyły art. 153 p.p.s.a. Na stronie dziewiątej zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że Skarżąca nie pracuje głównie z powodu zaangażowania w czasochłonny proces edukacji i rehabilitacji niepełnosprawnej córki M. oraz w proces wychowania małoletnich synów. Z kolei na stronie siódmej zaskarżonej decyzji wskazano, że matka Skarżącej
w okresie nieobecności Skarżącej mogła liczyć na pomoc wnuczki M. oraz córki Z.. Na pomoc rodziny matka Skarżącej – jak wskazało Kolegium – mogła liczyć jak Skarżąca przebywała z mężem i dziećmi na wakacjach w lipcu 2023 r.
Ponownie podkreślić należy, że z uzasadnienia prawomocnego orzeczenia WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2453/22 wynika, iż w sprawie istotne jest przede wszystkim to kto faktycznie opiekę sprawuje i w jakim zakresie, a nie kto ewentualnie mógłby się tej opieki podjąć. W ocenie Sądu organy obu instancji nie oceniły zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w świetle kryteriów wynikających z prawomocnego orzeczenia sądowego.
Zdaniem Sądu prawidłowa ocena materiału dowodowego w świetle wytycznych wynikających z ww. prawomocnego orzeczenia WSA w Warszawie powinna prowadzić organy obu instancji do wniosku, że Skarżąca spełnia ustawowe kryteria do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazał WSA w Warszawie w ww. prawomocnym orzeczeniu bezsporne pozostaje, że Z. K. jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, a Skarżąca niewątpliwie jest osobą, która ma możliwość i obowiązek taką opieką ją objąć. Zdaniem Sądu – pomimo dokonanych przez organy czynności w celu uzupełnienia materiału dowodowego – za aktualne należy uznać stanowisko WSA w Warszawie, w świetle którego organy obu instancji nie wykazały, aby Skarżąca była w stanie pogodzić zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, z koniecznością zapewnienia niepełnosprawnej matce stałej i długotrwałej opieki.
W ocenie Sądu Skarżąca czynności opiekuńcze wobec matki wykonywała codziennie i pozostawała do stałej jej dyspozycji. Zebrany materiał dowodowy nie prowadzi do wniosku, by sprawowana przez Skarżącą opieka nie była zgodna z orzeczeniem stwierdzającym niezdolność matki Skarżącej do samodzielnej egzystencji. Oczywiste jest, że w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną będą współwystępowały czynności opiekuna, które zalicza się do tzw. czynności dnia codziennego, jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, itp., jak i te, które w większym lub mniejszym stopniu służą poprawie egzystencji osoby niepełnosprawnej poddanej opiece, jak np. pomoc w przemieszczaniu się, czy przy wizytach u lekarza, podawanie leków, pomiary służące ustalaniu stanu zdrowia, ale także typowe czynności pielęgnacyjne wykonywane w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną niezdolną do samodzielnej egzystencji. Zdaniem Sądu, informacjom tym Kolegium nie przyznało właściwego znaczenia, a wynika z nich, że Skarżąca nie była w stanie godzić opieki nad matką z podejmowaniem pracy zarobkowej.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, należy - w ocenie Sądu - przyjąć, że niepodejmowanie przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, miało związek ze stanem zdrowia jej matki i koniecznością sprawowania nad nią opieki. Sąd podziela stanowisko judykatury, zgodnie z którym art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 623/22). Brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 145/21 i w Szczecinie z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 130/22). Nie może być zatem przeszkodą w przyznaniu Skarżącej świadczenia. Przyjmuje się bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. Skarżąca mogłaby natomiast zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmowała go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawną matką.
Uwzględniając realia niniejszej sprawy Sąd doszedł zatem do przekonania, że Skarżąca sprawowała stałą i bezpośrednią opiekę nad matką (por. wywiad środowiskowy oraz wyjaśnienia Skarżącej złożone przed SKO), która jest osobą całkowicie i trwale niezdolną do pracy i do samodzielnej egzystencji (por. orzeczenie lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia –[...] lipca 2014 r. nr [...]) i z tego powodu nie podejmowała zatrudnienia, nawet dorywczo, czy też w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Konkludując, stwierdzić należy, że organy obu instancji nie dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego, naruszając podstawowe zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. a które to naruszenie doprowadziło do błędnego wniosku, że strona skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Organy obu instancji naruszyły również art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wytycznych wynikających z prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2453/22, co Sąd przedstawił w poprzedniej części uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia.
Ponownie rozpoznając sprawę Wójt Gminy [...] weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku ocenę prawną oraz wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i ponownie rozpozna wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uwzględniając okoliczność, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.), a w konsekwencji zastosowanie mają w sprawie regulacje u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. Zdaniem Sądu – na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką (23 lutego 2022 r.) – Skarżąca spełniła wszystkie ustawowe kryteria do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Ponownie rozpatrując sprawę Wójt Gminy [...] uwzględni przy tym, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – z związku ze wskazywanymi zmianami legislacyjnymi – możliwe jest do dnia 31 grudnia 2023 r.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 powołanej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz.1800). Na koszty sądowe składa się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 złotych. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło