I SA/Wa 866/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Bożena Marciniak Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2018 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wynikającej z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] marca 2018 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] grudnia 2017 r., nr [...], odmawiającą umorzenia należności wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. D.S. wnioskiem z 17 października 2017 r., uzupełniony pismem z 22 listopada 2017 r., zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o umorzenie należności wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...] odmówił umorzenia należności wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi. D.S. złożył odwołanie od decyzji z [...] grudnia 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] marca 2018r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z [...] grudnia 2017 r. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że decyzja w zakresie umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz wypłaconej zaliczki alimentacyjnej pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady, że osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna, ma obowiązek zwrócić świadczenia wypłacone uprawnionemu do alimentów. Umorzenie takich należności dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca odbywa karę pozbawienia wolności planowo do 5 listopada 2031 r. Zgodnie z jego oświadczeniem nie posiada on żadnego majątku. Kolegium zaznaczyło, że wnioskodawca odbywa karę pozbawienia wolności - długoletnią - zatem za popełnienie czynu zabronionego o znacznym ciężarze. Sam jest w związku z tym odpowiedzialny za pozbawienie się możliwości zarobkowania i wypełniania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności ma niewątpliwie wpływ na sytuację dochodową dłużnika alimentacyjnego, ale w tę sytuację wprowadził się on sam. Skoro zatem sam pozbawił się możliwości zarobkowania, to trudno nie uznać, że jego sytuacja nie jest szczególna i wyjątkowa, co uzasadniałoby umorzenie wnioskowanego zadłużenia. Ponadto odbywanie kary pozbawienia wolności jest okolicznością przemijającą, być może wymiar kary zostanie w toku jej odbywania skrócony. Żadne okoliczności nie wskazują na niezdolność dłużnika alimentacyjnego do pracy. Wnioskodawca pracuje nieodpłatnie, zatem nie można wykluczyć, że zacznie wykonywać pracę odpłatnie i jego sytuacja się zmieni. Nie uzasadnia też umorzenia należności sama tylko hipotetyczna możliwość nie znalezienia pracy po opuszczeniu zakładu karnego. Wiek, który wówczas wnioskodawca osiągnie, z punktu widzenia aktualnie ocenianego rozstrzygnięcia, nie może mieć istotnego znaczenia, a ponadto już teraz nie można wykluczyć korzystnej zmiany jego sytuacji majątkowej w przyszłości. D.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z [...] marca 2018 r. Skarżący wskazał, że w myśl art. 8 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych, administracyjne postępowania egzekucyjne w zakresie należności przypadających od dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i odsetek, wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy, podlegają umorzeniu. Z tego względu jego wniosek o umorzenie należności nie posiada charakteru uznaniowego lecz umorzenie powinno nastąpić z mocy samego prawa. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji oraz umorzenie należności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o odrzucenie skargi jako wniesionej po terminie, ewentualnie o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone orzeczenie jest zgodne z prawem. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przedmiotowa skarga została wniesiona w ustawowym terminie. Zgodnie z art. 53 § 1 w zw. z art. 54 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie jest przedmiotem skargi, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Zgodnie z art. 53 § 4 p.p.s.a. termin, o którym mowa w § 1 uważa się za zachowany także wtedy, gdy przed jego upływem strona wniosła skargę wprost do sądu administracyjnego. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja została skarżącemu doręczona w dniu 19 marca 2018 r. Następnie skarżący nadał przedmiotową skargę, która wpłynęła do sądu w dniu 12 kwietnia 2018 r. Skarżący nie uchybił zatem trzydziestodniowemu terminowi, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...], którą odmówiono umorzenia skarżącemu zaległości z funduszu alimentacyjnego, m.in. na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa z 7 września 2007 r.". Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. W pierwszej kolejności wskazać należy, że niezasadny jest zarzut skarżącego, iż jego wniosek nie ma charakteru uznaniowego, w związku z art. 8 z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302). Powołana nowelizacji wprowadzała m.in. zmianę art. 27 ust. 3 ustawy z 7 września 2007 r., poprzez rezygnację egzekwowania należności od dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w trybie egzekucji administracyjnej na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i dochodzenie tych należności wyłącznie w drodze egzekucji sądowej. Powoływany przez skarżącego przepis art. 8 ustawy z 24 lipca 2015 r. stanowi przepis przejściowy i reguluje postępowanie co do wszczętych przed wejściem w życie nowelizacji, administracyjnych postępowań egzekucyjnych należności. Powołany przepis nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a jedynie administracyjnego postępowania egzekucyjnego co do egzekucji takich należności. Decyzja wydana w trybie art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z 7 września 2007 r. ma charakter uznaniowy, na co trafnie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności, z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, implikowany jest wyłącznie wolą organu – tj. podejmowany w ramach uznania administracyjnego, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia, które winno zostać należycie i logicznie uzasadnione. Orzeczenie podjęte w ramach uznania administracyjnego musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy, w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przy czym w orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "k.p.a."), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Następnie powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia, bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania - co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Zdaniem Sądu materiał dowodowy, znajdujący się w aktach sprawy, nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej w oparciu o materiał dowodowy sprawy, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. W tym miejscu należy podnieść, że z uwagi na powołane powyżej uznanie administracyjne wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Przy czym Sąd podzielił poglądy Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wskazujące, że odbywanie przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku. Sytuacja, w której znalazł się dłużnik alimentacyjny stanowi oczywisty efekt działań podjętych przez niego i zabronionych przez prawo. Za działania te właśnie odbywa karę pozbawienia wolności. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja, będąca efektem zawinionych i zabronionych przez prawo działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (por. wyroki NSA z 7 lipca 2015 r., I OSK 1375/14, 22 czerwca 2016 r. I OSK 2429/14). Należy jednak pamiętać, że nie można pominąć w toku niniejszej analizy okoliczności, iż świadczenia, do których zobowiązany jest skarżący, zostały uprzednio wypłacone ze środków publicznych na rzecz jego dziecka – a to właśnie skarżący obciążony jest obligatoryjnym obowiązkiem alimentacji swojego potomka, co wynika z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skoro zatem przedmiotowe umorzenie należności ma charakter wyjątkowy - a jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinno być interpretowane w sposób ścisły, a w żadnym wypadku nierozszerzający - to powinno mieć ono miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Z tym zastrzeżeniem, że stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, co nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie. Z akt sprawy nie wynika, aby jakiekolwiek inne, szczególne okoliczności miały miejsce w sytuacji skarżącego nadto, że nie jest on zdolny do pracy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.