I SA/Wa 869/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maria Tarnowska po rozpoznaniu w dniu 3 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. C. i S. B. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. A. C. wnioskiem z dnia 26 maja 2008 r. (zawartym w skardze), a następnie uzupełnionym wnioskiem z dnia 20 czerwca 2008 r., wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. C. i S. B. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość gruntową położoną w P. przy ul. [...], obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że jej dochody wystarczają tylko na utrzymanie rodziny. Zgromadzone na koncie pieniądze pochodzą z wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę jej męża w wysokości [...] zł oraz dochody z umów zlecenia w kwocie [...] zł, co łącznie stanowi kwotę [...] zł. Zgodnie z oświadczeniem, skarżąca posiada dom o pow. [...] m2, budynek gospodarczy o pow. [...] m2 oraz samochód osobowy – rocznik 2001 o pojemności [...] l. Skarżąca ujawniła także, że posiada oszczędności w wysokości [...] zł. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 7 lipca 2008 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia A. C., pismem z dnia 18 lipca 2008 r., wniosła sprzeciw. W złożonym sprzeciwie skarżąca podniosła, że posiada wraz z mężem na utrzymaniu troje dzieci, a więc miesięczny dochód na osobę w jej rodzinie wynosi niewiele ponad [...] zł. Dodatkowo podniosła, że nie jest jedyną dysponentką wykazanych oszczędności w kwocie [...] zł, gdyż oszczędnościami tymi dysponuje również mąż skarżącej, który nie wyraża zgody na przeznaczenie ich na opłatę sądową w sprawie, która dotyczy majątku odrębnego skarżącej. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 lipca 2008 r. utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) od postanowienia referendarza sądowego wnosi się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw – w niniejszej sprawie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zgodnie z art. 260 powołanej ustawy, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie taka sytuacja ma miejsce. Prawo pomocy, zgodnie z art. 243 § 1 powołanej ustawy, może być przyznane osobie fizycznej na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1–3 tej ustawy). Stosownie do przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast wykładnia systemowa art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2006 r., I OZ 452/06, niepubl.). Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma za zadanie umożliwić dostęp do sądu osobom o znikomych dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionym. A. C. za osobę taką uznana być nie może. Wprawdzie z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż nie uzyskuje ona żadnych dochodów, jednakże posiada ona wykazane oszczędności w kwocie [...] zł i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i trójką dzieci, których łączny dochód wynosi [...] zł miesięcznie. Dla oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni istotne jest jednak to, że ujawniła ona, iż posiada oszczędności w kwocie [...] zł. Uwzględniając właśnie tę okoliczność stwierdzić należało, że wnioskodawczyni nie pozostaje bez środków na opłacenie nie tylko wpisu sądowego w wysokości [...] zł, ale również ewentualnych pozostałych kosztów postępowania sądowego. Skarżąca wskazała, że są to oszczędności z tytułu wypłaconego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i nie może nimi samodzielnie dysponować bez zgody męża, ale pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i to on również, z uwagi na to, że wnioskodawczyni nie pracuje, ponosi koszty jej utrzymania. Ponadto, zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek niesienia pomocy spoczywa również na innych członkach rodziny –zwłaszcza rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego); także z art. 23 i 27 kro poprzez zawarcie małżeństwa wypływa obowiązek wzajemnej pomocy, współdziałania dla dobra rodziny i przyczyniania się do zaspokajania jej potrzeb. W wielu orzeczeniach dotyczących wnioskodawców osiągających bardzo niskie dochody, bądź nie osiągających ich wcale, Naczelny Sąd Administracyjny twierdził, że sąd decydując o przyznaniu prawa pomocy, winien brać pod uwagę nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy, ale również możliwości finansowe współmałżonka oraz innych osób z rodziny zobowiązanych do alimentacji. W tej sytuacji poniesienie kosztów sądowych przy uzyskiwanych dochodach i posiadanych oszczędnościach, nie zagraża powstaniem uszczerbku w niezbędnych kosztach utrzymania dla wnioskodawczyni i jej rodziny. Wnioskodawczyni nie wykazała, że jest obecnie w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów prowadzonego postępowania sądowego, a to oznacza, że nie wykazano by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy. Przeciwnie, wykazana sytuacja materialna wnioskodawczyni wskazuje, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pozostaje w granicach jej możliwości finansowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.