I SA/Wa 869/16

Starszy Referendarz Sądowy Aneta Wirkowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 8 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego postanawia 1. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. M.S., wnioskiem z dnia [...] lipca 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych oświadczeń i dokumentów wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką dzieci. Skarżący jest osobą niepełnosprawną i schorowaną. Żona wnioskodawcy przebywa na urlopie wychowawczym. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...]. Skarżący zaznaczył, że ze względu na rozdzielność majątkową i ograniczoną komunikację z żoną nie jest w stanie określić wysokości zasiłku otrzymywanego przez żonę z tytułu urlopu wychowawczego. Nie ma on też wiedzy czy żona jest nadal zatrudniona. Wnioskodawca wskazał, że poza mieszkaniem o pow. [...], rodzina nie posiada żadnego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Oświadczył ponadto, że nie posiada papierów wartościowych i innych praw majątkowych, ani wierzytelności. Skarżący zaznaczył dodatkowo, że kwota uzyskana ze sprzedaży mieszkania ([...]) została przeznaczona na zakup nowego mieszkania ([...]) oraz jego remont, a środki uzyskane z różnicy sprzedaży i kupna przeznaczane są na wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem. Wnioskodawca oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). W myśl natomiast art. 249a powołanej ustawy, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych stało się więc zbędne i postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu, stosownie do treści art. 249a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata stwierdzić trzeba, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie. Wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka. Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym, osobom które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do niezbędnej egzystencji, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. Każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jak zaznaczył, jest on osobą schorowaną i poza zasiłkiem pielęgnacyjnym nie uzyskuje żadnego dochodu. Zauważyć jednakże trzeba, że z akt sprawy wynika, iż rodzina uzyskała środki ze sprzedaży mieszkania w wysokości [...]. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego część tych środków (kwota [...]) przeznaczona została na zakup mieszkania. Do dyspozycji skarżącego i jego rodziny pozostały zatem środki w wysokości [...], tj. różnica ze sprzedaży i kupna mieszkania. Wnioskodawca zaznaczył co prawda, że środki te przeznaczane są na wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem. Część uzyskanych środków przeznaczona też została na spłatę zadłużenia oraz na remont zakupionego lokalu. Mimo to nie można uznać, że skarżący znajduje się w sytuacji majątkowej uzasadniającej uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacji skarżącego nie można bowiem utożsamiać z sytuacją osób nieposiadających jakiegokolwiek majątku ani oszczędności. Nawet przy uwzględnieniu wydatków związanych z zakupem i remontem mieszkania oraz mimo konieczności ponoszenia kosztów utrzymania i leczenia, fakt uzyskania wskazanych wyżej środków finansowych przemawia za stwierdzeniem, że wnioskodawca jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wygospodarować środki na poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Zwłaszcza, że skarżący nie wykazał, iż całość kwoty uzyskanej ze sprzedaży mieszkania została już wydana. Przeciwnie, w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r. zaznaczył, że "żyjemy i się leczymy ze środków powstałych z różnicy w sprzedaży zamianie mieszkania". Jeszcze raz podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie w sytuacjach, gdy zdobycie przez wnioskodawcę środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Skarżący do takich osób nie należy. Dodatkowo zauważyć trzeba, że mimo stosownego wezwania skarżący nie ujawnił sytuacji majątkowej i finansowej swojej żony, z którą nadal pozostaje w związku małżeńskim, przy czym fakt pozostawania w rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie ma wpływu w świetle art. 23 w zw. z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na obowiązki wzajemnej pomocy między małżonkami. W świetle powyższego stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.