I SA/Wa 888/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Monika Sawa, Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 31 stycznia 2022 r. nr DO-II.7610.369.2021.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 10 listopada 2021 r. nr NWIV.752.44.1.2015; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz Polskich Kolei Państwowych S.A. w W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2022 r., nr [...] Minister Rozwoju i Technologii po rozpatrzeniu odwołania Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie, od decyzji Wojewody Śląskiego z [...] listopada 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Minister wskazał, że Wojewoda Śląski, działając na podstawie art. 34 i art. 35 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2021 r., poz. 146) oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 29), decyzją z [...] listopada 2021 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe w Warszawie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w gminie L., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] ha 1865 m2, k.m. 4, obręb [...], T., uregulowanego w księdze wieczystej nr [...], wraz z prawem własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Polskie Koleje Państwowe złożyły odwołanie od tej decyzji. Rozpoznając sprawę Minister wskazał, że decyzja Wojewody została wydana na podstawie art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Zgodnie z art. 34 tej ustawy grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. 27 października 2000 r.), z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Natomiast budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP. Minister wskazał, że z treści księgi wieczystej nr [...] wynika, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...], zarówno 5 grudnia 1990 r., jak i 27 października 2000 r. stanowiła własność Skarbu Państwa. Prawo własności ujawniono na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Zawierciu z 21 grudnia 2016 r., sygn. akt I Ns 1519/14 o nabyciu własności przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1980 r. Zatem wobec przedmiotowej działki została spełniona przesłanka własności państwowej. Kolejną przesłanką zastosowania art. 34 ust. 1 ustawy jest posiadanie przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" przedmiotowego gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. Na potwierdzenie wykazania tej przesłanki spółka przedłożyła wyciąg z ewidencji środków trwałych znajdujących się na działce nr [...], wg stanu na 5 grudnia 1990 r., obejmujących tory kolejowe - droga kolejowa 1- torowa główna zasadnicza linii nr 160 Zawiercie Dąbrowa Górnicza Ząbkowice oraz linii nr 186 Zawiercie - Dąbrowa Górnicza Ząbkowice (rok budowy 1950). Ponadto, z oświadczenia z [...] lutego 2015 r. J. M. - Dyrektora Regionalnego ds. Współpracy z Samorządami i S. K. - Naczelnika Wydziału Geodezji i Regulacji Stanów Prawnych, wynika iż działka nr [...] jest zajęta pod infrastrukturę kolejową składającą się z linii kolejowej nr 160 relacji Zawiercie - Dąbrowa Górnicza Ząbkowice w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 8 ustawy z 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 86, poz.789). Minister stwierdził, że wobec przedmiotowej działki spełnione zostały przesłanki uwłaszczenia zawarte w art. 34 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Organ ustalił w toku postępowania uwłaszczeniowego, że działka nr [...] zajęta jest w części pod linię kolejową, natomiast w części stanowi drogę publiczną. Minister zaznaczył, że z pisma Starosty Z. - wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej - z 24 sierpnia 2020 r. oraz z załączonych do niego dokumentów wynika, że 5 grudnia 1990 r. przez działkę nr [...] przebiega droga publiczna powiatowa DP 1745 S - dawny numer 14287 pn. Dąbrowa Górnicza (Bugaj) - Łazy. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Komunikacji z 14 lipca 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach: białostockim, bielskim, ciechanowskim, częstochowskim, katowickim, kieleckim, krośnieńskim, łomżyńskim, nowosądeckim, ostrołęckim, pilskim, piotrkowskim, poznańskim, przemyskim, siedleckim, sieradzkim, suwalskim, rzeszowskim, tarnowskim i zielonogórskim (Dz. U. Nr 30 poz. 151, ze zm.) droga nr 14287 pn. Dąbrowa Górnicza (Bugaj) - Łazy została zaliczona do kategorii dróg wojewódzkich (załącznik nr 5 do rozporządzenia). Na mocy uchwały Nr [...] Rady Powiatu Z. z 28 września 2000 r. w sprawie zaliczenia do kategorii dróg powiatowych oraz określenia przebiegu tych dróg (pkt 72 załącznika do uchwały), przedmiotowa droga nr 14287 pn. Chruszczobród - Trzebyczka - Łazy została zaliczona do kategorii dróg powiatowych, co świadczy, że również 27 października 2000 r. też była to droga publiczna. Natomiast z załącznika nr 16 do uchwały nr [...] Zarządu Województwa Śląskiego z 6 kwietnia 2006 r. wynika, iż droga nr 14287 zmieniła oznaczenie na numer 1745 S (pkt 49 załącznika nr 16). Minister zaznaczył, że do pisma Starosty Z. z 24 sierpnia 2020 r. załączono kopię ostatecznej decyzji Starosty Z. z [...] listopada 2019 r., nr [...] zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia dla Powiatowego Zarządu Dróg w Z. obejmującego przebudowę wiaduktu nad torami PKP w ciągu drogi powiatowej nr 145 S Trzebyczka - Głazówka w miejscowości Trzebyczka, gm. Łazy, m. in. na działce ewidencyjnej nr [...], a także załączono mapę do celów projektowych z 14 marca 2019 r. Minister podkreślił, że będący przedmiotem postępowania uwłaszczeniowego grunt oznaczony jako działka nr [...] stanowił 5 grudnia 1990 r. i 27 października 2000 r. drogę publiczną. Zdaniem organu drogę zaliczoną na podstawie ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych do jednej z kategorii tych dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych (art. 1 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 ze zm.), skutkuje uznaniem, że nie mógł on pozostawać w wyłącznym posiadaniu Polskich Kolei Państwowych i nie mógł podlegać uwłaszczeniu, jako grunt objęty prawem osób trzecich - zarządcy drogowego. Minister wskazał, że zajęcie nieruchomości pod pas drogi publicznej uniemożliwia jej uwłaszczenie z uwagi na fakt, iż drogi publiczne są wyłączone z obrotu prawnego, co wynika bezpośrednio z art. 2a ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych i znajduje swoje potwierdzenie w orzeczeniach sądowych. Jednocześnie na podstawie art. 22 ust. 1 ww. ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 5 grudnia 1990 r., zarząd gruntami zajętymi pod drogi publiczne sprawują właściwe organy drogowe. Zarząd ten powstał z mocy prawa. W ocenie organu odwoławczego ustalenie przez organ I instancji, że działka nr [...] 5 grudnia 1990 r. i 27 października 2000 r. w części była zajęta pod pas drogi publicznej, uniemożliwia wydanie przez organ decyzji uwłaszczającej PKP nieruchomością w trybie art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. Z tego względu Wojewoda Śląski pismem z 4 listopada 2020 r. poinformował, że z uwagi na fakt, iż działka nr [...] na dzień 5 grudnia 1990 r. oraz aktualnie (tj. 4 listopada 2020 r.) znajduje się częściowo w pasie drogi publicznej (powiatowa nr 1745 S), to uwłaszczenie przedmiotową nieruchomością naruszy prawa osób trzecich. Dodał, że uwłaszczeniu może podlegać jedynie geodezyjnie wyodrębniona część zajęta linią kolejową. Organ I instancji wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie do 30 stycznia 2020 r. projektu podziału geodezyjnego ww. działki w uzgodnieniu z zarządcą drogi publicznej, w celu zatwierdzenia podziału na podstawie art. 96 ust 1b w zw. z art. 95 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm). Pismem z 7 października 2021 r. PKP S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w Katowicach poinformował Wojewodę, że została wykonana koncepcja podziału działki nr [...], jednakże zarządca linii kolejowej PKP PLK S.A. nie wyraził zgody na zaproponowany podział. Odnosząc się do zarzutu, że brak wyłącznego posiadania (tzw. współposiadanie) przez PKP działek objętych wnioskiem o uwłaszczenie nie stanowi przeszkody do uwłaszczenia gruntu w trybie z art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. organ wskazał, że zarzut ten jest chybiony, a stanowisko skarżącego nie znajduje uzasadnienia ani w przepisach ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, ani w ugruntowanym stanowisku prezentowanym przez sądy administracyjne, m. in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 674/16, a także w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2004 r., sygn. akt I SA 2977/02. W ocenie Ministra Rozwoju i Technologii nie została spełniona przesłanka wyłącznego posiadania wynikająca z art. 34 ustawy o komercjalizacji. Skargę na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 31 stycznia 2022 r. złożyły Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania: - art. 7 oraz art. 8 kpa, poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, - art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa w zw. z art. 75 § 1 kpa, poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. poprzez odmowę stwierdzenie nabycia na rzecz Spółki prawa użytkowania wieczystego nieruchomości wraz z prawem własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie podczas gdy warunki nabycia zostały spełnione. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Wojewody Śląskiego oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 34 ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Zgodnie z jego treścią grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Ustalony przez organ stan prawny jest bezsporny. Z treści księgi wieczystej nr [...] wynika, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] zarówno 5 grudnia 1990 r., jak i 27 października 2000 r. stanowiła własność Skarbu Państwa. Zatem została spełniona przesłanka własności państwowej. Ponadto nie jest kwestionowane, że działka nr [...] w części była w datach istotnych w sprawie oraz jest obecnie zajęta pod linię kolejową. Natomiast w części stanowi drogę publiczną. Oznacza to, że co do części nieruchomości będącej w posiadaniu PKP spełnione zostały przesłanki uwłaszczenia zawarte w art. 34 ustawy o komercjalizacji. Sąd przy tym w pełni podziela argumentację organu, że nie ma możliwości uwłaszczenia PKP co do części nieruchomości, która stanowi drogę publiczną. Skoro w datach istotnych dla uwłaszczenia przedmiotowa działka była w posiadaniu zarówno PKP, jak również we władaniu zarządcy drogi publicznej, to koniecznym było dokładne wyjaśnienie - w jakiej części działka nr [...] była w posiadaniu PKP, a w jakiej części na działce tej była urządzona droga publiczna. W tym celu konieczne było przeprowadzenie postępowania w kierunku ustalenia tego zajęcia, w tym m.in. sporządzenia opracowania geodezyjnego przez uprawnionego geodetę, w oparciu o które zostanie w sposób niebudzący wątpliwości ustalone, w jakiej części działka była w wyłącznym posiadaniu PKP, a w jakiej części zajęta była pod drogę publiczną (por. wyrok NSA z 30 września 2022 r., sygn. akt I OSK 1416/22). Zważyć należy, że zgodnie z art. 7 kpa to na organie ciąży obowiązek dokonania wszelkich czynności niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. Wyrażona w tym przepisie zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ konieczność podejmowania wszelkich czynności, które temu służą. Organ z urzędu zobowiązany jest przeprowadzić dowody mające na celu prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy (por. NSA wyrok z 26 października 1984 r., sygn. akt II SA 1205/84). Strona postępowania administracyjnego ma prawo liczyć na to, że organ podejmie wszystkie niezbędne czynności które będą służyły prawidłowemu ustaleniu stanu faktycznego (art. 8 kpa), w sposób wyczerpujący zbierze i rozpatrzy materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), w tym dopuści dowody przyczyniające się do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego (art. 75 § 1 kpa i art. 80 kpa). W ocenie Sądu organy nie przeprowadziły postępowania dowodowego mającego na celu określenie, która część działki nr [...] była zajęta pod linię kolejową i była w posiadaniu PKP, a która część stanowiła drogę publiczną. W konsekwencji organy naruszyły art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji oraz wyżej wskazane przepisy postępowania. Mając na uwadze wszystkie wyżej podniesione okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i lit. c) ppsa oraz art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.