I SA/Wa 888/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. S. na działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. w przedmiocie stwierdzenia nabycia uprawnień do emerytury pomostowej postanawia: odrzucić skargę. J. S. (dalej jako "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismo zatytułowane "Pozew", wnosząc o "stwierdzenie nabycia uprawnień do emerytury pomostowej w związku z wykonywaniem przez okres 15 lat pracy na stanowisku kierowcy samochodów ciężarowych o masie przekraczającej 3,5 tony czyli zatrudnienia w szczególnie trudnych warunkach pracy zgodnie z ustawą emerytalną". Skarżący w uzasadnieniu skargi wskazał, że pracownik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyjmujący wnioski emerytalne, po dokonaniu kontroli dokumentów dotyczących zatrudnienia skarżącego stwierdził, że złożone przez skarżącego świadectwa pracy z kilku miejsc, w tym firm państwowych, nie spełniają warunków do uzyskania ww. uprawnień. Skarżący z kolei u swojego pracodawcy ustalił, że kwestionowane wyżej świadectwo pracy w pełni kwalifikuje go do uzyskania uprawnień do emerytury pomostowej. W konsekwencji skarżący wystąpił do Sądu o "stwierdzenie uprawnień do przejścia na emeryturę pomostową", co umożliwi mu prawo do złożenia wniosku o powyższe bez odmowy jego przyjęcia przez pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie (dalej jako organ" lub "ZUS") wniósł o jej odrzucenie i wskazał, że sprawy z zakresu ubezpieczeń wymienione zostały w art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.c.", jako sprawy cywilne. Jak wynika z art. 476 § 3 K.p.c. przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się m.in. sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie. Do rozpoznawania spraw cywilnych powołano w art. 2 § 1 K.p.c. sądy powszechne. W świetle powyższego organ wskazał, że kwestie będące przedmiotem skargi nie należą do właściwości sądu administracyjnego, a zatem skarga powinna ulec odrzuceniu. Organ zauważył na koniec, że do chwili obecnej do Wydziału Świadczeń Emerytalno-Rentowych nie wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie emerytury pomostowej. Jedyne postępowanie z wniosku skarżącego, jakie toczyło się w ZUS, dotyczyło ustalenia kapitału początkowego. Niemniej jednak w sytuacji, gdy wniosek o przyznanie emerytury pomostowej wpłynie do ZUS, zaś organ nie wyda decyzji w terminie, skarżący będzie mógł skorzystać z trybu odwoławczego, o którym mowa w art. 4779 § 4 K.p.c., tj. wnieść odwołanie do sądu powszechnego. Skarżący w piśmie procesowym z [...] października 2022 r. wskazał, że przedmiotem skargi jest "niedopełnienie obowiązków służbowych przez pracowników firmy i wywodzenie korzyści materialnych osiągniętych z tego zaniedbania i braku kontroli własnej działalności przez Urząd ZUS w postaci odmowy wydania zaświadczenia o nabyciu prawa do emerytury pomostowej (...)". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Obowiązkiem Sądu, do którego wpłynęła skarga, jest w pierwszej kolejności zbadanie jej dopuszczalności. Badanie to polega w szczególności na ustaleniu, czy sprawa przedstawiona pod rozstrzygnięcie Sądu mieści się w zakresie jego właściwości. Zgodnie z art. 3 § 2, § 2a i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2022 r. poz. 813 ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; a także w sprawach, w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. Skarżący we wniesionej skardze wniósł o stwierdzenie przez Sąd nabycia przez niego uprawnień do emerytury pomostowej, a to z uwagi na wskazywaną przez niego odmowę wydania przez ZUS zaświadczenia o takiej treści. Odnosząc się do powyższego, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że w aktach brak jest wniosku skarżącego skierowanego do ZUS o wydanie zaświadczenia o ww. treści, zaś organ w odpowiedzi na skargę wskazał, że wniosku takiego nie otrzymał (przed ZUS toczyło się jedynie postępowanie z wniosku skarżącego o ustalenie kapitału początkowego). Po drugie, jak już zauważono powyżej, sądy administracyjne zajmują się jedynie kontrolą działalności administracji publicznej, która to kontrola polega m.in. na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje, wskazane postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej lub na bezczynność i przewlekłość tych organów w ww. sprawach. Nie są natomiast powołane do rozpoznawania innych spraw niż sprawy sądowoadministracyjne, w szczególności do rozpoznawania spraw, które należą do właściwości sądów powszechnych. Do właściwości zaś sądów powszechnych należą, stosownie do treści art. 1 i art. 2 § 1 K.p.c., sprawy cywilne, o ile przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości sądów szczególnych. Sprawami cywilnymi natomiast są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy (sprawa cywilna w znaczeniu materialnym), jak również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych i inne sprawy, do których przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne w znaczeniu formalnym). Ze wskazanego przepisu wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych przekazane z mocy ustaw szczególnych do kompetencji sądu powszechnego, mające ze swej istoty więcej elementów administracyjnoprawych niż cywilnoprawnych, Kodeks postępowania cywilnego traktuje jako sprawy cywilne, z tym że w odróżnieniu od spraw cywilnych w znaczeniu materialnym, nie ustanawia on w przypadku tych spraw domniemania dopuszczalności drogi sądowej. Musi więc istnieć przepis szczególny przekazujący tego typu sprawy do właściwości sądu powszechnego, aby ten sąd mógł taką sprawę rozpoznać. Takim przepisem jest zaś art. 476 § 2 pkt 2 K.p.c., który wskazuje, że sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczących emerytur i rent. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, od których przysługuje odwołanie do sądu powszechnego określa natomiast art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa". W myśl art. 83 ust. 1 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; ustalania płatnika składek; przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (a więc i świadczeń emerytalnych); oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ustawy). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 ustawy). Zgodnie natomiast z art. 4778 § 1 K.p.c. sprawy odwołań od rozstrzygnięć organów rentowych z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do właściwości sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych do właściwości sądów rejonowych, o których mowa w § 2 tego artykułu. Z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że w sprawach określonych w art. 83 ustawy nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, lecz odwołanie do sądu powszechnego. Wyjątkowo na mocy art. 83 ust. 4 ustawy odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje od decyzji wydanych w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń w drodze wyjątku oraz w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W powyższych sprawach strona może wystąpić do Prezesa ZUS z żądaniem ponownego rozpatrzenia wniosku, zaś na decyzję tego organu przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie, a dotycząca stwierdzenia nabycia przez skarżącego uprawnień do emerytury pomostowej, jak też zaniedbań ZUS w kwestii prawidłowego wykonywania swoich obowiązków w tym zakresie nie jest objęta kognicją sądu administracyjnego, ale sądu powszechnego. Ponadto należy zauważyć, jak to wyżej wskazano, kognicją sądów administracyjnych objęte są sprawy wskazane w art. 3 § 2 p.p.s.a., z treści natomiast skargi nie wynika, aby skarga obejmowała konkretny akt lub bezczynność organu administracji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.