I SA/Wa 897/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2013 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę. I. Stan faktyczny 1. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Z. S. (dalej powoływany jako skarżący), odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w Z. z dnia [...] maja 1979 r. nr [...] orzekającej o uwzględnieniu wniosku F. S. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha, położonego we wsi G. oraz J. w zamian za rentę. Organ nadzoru wskazał, że decyzja o przejęciu na własność przedmiotowego gospodarstwa została wydana zgodnie z treścią art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140, zwanej dalej ustawą ubezpieczeniową). W związku z tym brak jest podstaw aby na wniosek spadkobiercy poprzednich właścicieli stwierdzać nieważność powołanej decyzji. 2. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. Organ wskazał, że przejęcie gospodarstwa w zamian za rentę nastąpiło na wniosek właściciela. W aktach sprawy brak jest wprawdzie takiego wniosku, jednakże całokształt okoliczności sprawy, w szczególności podpis na karcie informacyjnej w sprawie emerytury wskazuje na to, że decyzja o przejęciu nie została wydana wbrew woli właściciela gospodarstwa. Brak było też następców spełniających warunki do przekazania im gospodarstwa rolnego – art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy ubezpieczeniowej z 1977 r. Organ nadzoru wyjaśnił, że kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego należy oceniać zgodnie z treścią § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem dowodem stwierdzającym posiadanie kwalifikacji było świadectwo ukończenia szkoły rolniczej lub przysposobienia rolniczego. W dacie wydania decyzji o przejęciu żaden z następców tego warunku nie spełniał. Natomiast kwestionowanie wyłącznej własności F. S., wbrew treści aktów własności ziemi, jest nieuprawnione. 3. Skarżący złożył na powyższą decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie: art. 7 i art. 77 § 1 Kpa, art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych oraz art. 32 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (według stanu obowiązującego na dzień 4 listopada 1971 r.) poprzez nierzetelne wyjaśnienie i rozpatrzenie sprawy oraz nieuwzględnienie przy wydawaniu decyzji okoliczności faktycznego współposiadania gospodarstwa rolnego przez małżonków F. i S. S. a w konsekwencji nabycie prawa własności przez oboje małżonków na zasadzie wspólności ustawowej. 4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. II. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd po dokonaniu oceny legalności zaskarżonej decyzji w całej rozciągłości podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Ministra, co do braku podstaw do stwierdzenia nieważności powołanej decyzji o przekazaniu gospodarstwa. 2. W przedmiotowej sprawie podstawą kwestią jest to czy skarżącemu przysługuje w ogóle interes prawny, aby jako spadkobierca poprzednich właścicieli mógł skutecznie wystąpić o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. Zgodnie z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z kolei pojęcie interesu prawnego ma charakter materialnoprawny, tzn. musi wynikać z przepisu prawa materialnego, czyli z normy prawa stanowiącego podstawę ustalenia praw lub obowiązków. Musi więc istnieć norma prawa przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do konkretnego podmiotu możliwość wydania decyzji. W tym celu konieczne jest poddanie analizie konstrukcji przejęcia nieruchomości na wniosek właścicieli w zamian za rentę. Wskazać należy na szczególny charakter decyzji o przekazaniu gospodarstwa na rzecz Państwa wydawanych na podstawie art. 45 ustawy ubezpieczeniowej z 1977 r. Stosownie do treści tego przepisu przejęcie gospodarstwa rolnego przez Państwo było możliwe tylko w razie braku następców lub gdy następca nie spełniał warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przyjęcia. Decyzja taka co do skutków cywilnoprawnych była zbliżona do umowy o przekazaniu gospodarstwa, która jest w orzecznictwie uznawana za ustawowo wyodrębnioną umowę odrębną od umowy darowizny. Decyzja taka w żadnym razie nie miała charakteru przymusowego, a treść aktu administracyjnego była uzależniona od woli właściciela. Decyzja ta stanowiła element systemu ubezpieczeń społecznych rolników. W wyniku przekazania gospodarstwa przekazujący zapewniał sobie świadczenia emerytalne lub rentowe ze środków państwowych, korzystanie z działki, lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych. W istocie decyzja ta miała charakter osobisty i jej obowiązywanie oraz oddziaływanie w systemie prawnym wygasło wraz ze śmiercią uprawnionych. Unieważnienie takiej decyzji było możliwe tylko za ich życia, ale oznaczałoby to pozbawienie prawa do renty i powrót do sytuacji sprzed złożenia wniosku. 3. W związku z powyższym zdaniem Sądu po stronie spadkobiercy takiej osoby nie istnieje interes prawny do wzruszania decyzji wydanych na wniosek ich poprzedników. Pojęcie następcy prawnego na gruncie ustawy ubezpieczeniowej z 1977 r. nie jest w ogóle pojęciem tożsamym z pojęciem spadkobiercy. Szczególnie znamienne jest to w przedmiotowej sprawie, ponieważ skarżący jako spadkobierca poprzednich właścicieli wskazuje, że gospodarstwo powinno być przekazane jego siostrze. Trudno wywieść tym samym jego interes prawny w kwestionowaniu powołanej decyzji Naczelnika Gminy Z. Prawo do żądania stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w trybie art. 45 ustawy ubezpieczeniowej z 1977 r. nie wchodzi w skład spadku. Brak jest jakiegokolwiek związku pomiędzy prawami spadkobiercy a kwestią dokonanego przez jego spadkodawców przekazania gospodarstwa. Bycie spadkobiercą nie oznacza automatycznie prawa do wzruszania czynności dokonanych przez spadkodawców. Spadkobierca nie może również żądać rozwiązania umowy o przekazaniu gospodarstwa na rzecz następcy. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 września 1993 r. (III CZP 121/93, OSNCP 5/94, poz. 97) stwierdził, że roszczenie rolnika, który zmarł po wytoczeniu powództwa o rozwiązanie umowy przekazania gospodarstwa rolnego, zawartej na podstawie powołanej ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz o innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, nie przechodzi na spadkobierców, ponieważ nie weszło w skład spadku i dlatego spadkobierca nie może roszczenia tego skutecznie dochodzić po śmierci rolnika. Nie wchodzi również w skład spadku roszczenie o rozwiązanie umowy przekazania gospodarstwa rolnego, które w chwili śmierci rolnika wygasa z uwagi na osobisty charakter roszczenia (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1998 r. II CKN 891/97 niepubl.; z dnia 1 kwietnia 1998 r. II CKN 671/97, OSNC 1998, nr 11, poz, 182). Tym samym skoro spadkobierca poprzednich właścicieli wystąpił o stwierdzenie nieważności, to nie powinno być w ogóle wszczynane postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Jednakże zaskarżona decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania. 4. Brak jest w ogóle w przedmiotowej sprawie konieczności analizy treści § 3 powołanego rozporządzenia z 1964 r. Sąd jednak w pełni podziela pogląd organu nadzoru, że brak jest jakichkolwiek podstaw dla stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. W polskim systemie prawnym niedopuszczalne jest również kwestionowanie ustaleń wynikających z aktów własności ziemi, a ich treść w przedmiotowej sprawie jest jednoznaczna. Zarzuty skargi są jednak całkowicie chybione ze względu na brak interesu prawnego skarżącego do kwestionowania decyzji o przejęciu gospodarstwa, skarga podlegała oddaleniu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji