I SA/Wa 908/15

Starszy referendarz sądowy Justyna Wtulich Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego M.K. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi W.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia radcy prawnemu M.K. Wyrokiem z dnia 1 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...]. Postanowieniem z dnia 23 października 2015 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu, a w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych umorzył postępowanie. Na tej podstawie, po wystąpieniu Sądu do Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. na pełnomocnika skarżącego został wyznaczony radca prawny – M.K. W dniu 3 lutego 2016r. (data stempla biura podawczego) pełnomocnik skarżącego wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku, w której zawarł wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Jednocześnie pełnomocnik oświadczył, że koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. Postanowieniem z dnia 1 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną, ze względu na uchybienie przez pełnomocnika skarżącego terminowi do jej wniesienia. Pełnomocnik nie zwrócił się do Sądu o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. W zażaleniu wniesionym w dniu 25 marca 2016 r. na powyższe postanowienie, wyznaczony radca prawny zawarł wniosek o przyznanie wynagrodzenia za udzielenie pomocy prawnej jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały zapłacone w całości, ani w części. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2016 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu Sąd podtrzymał argumentację sądu pierwszej instancji, wskazując, że skoro skarga kasacyjna nie została wniesiona w ustawowym trzydziestodniowym dniowym terminie, o którym mowa w art. 177 § 1 P.p.s.a., a ustanowiony z urzędu pełnomocnik, wnosząc środek zaskarżenia z uchybieniem terminu, nie złożył wniosku o jego przywrócenie, to WSA w Warszawie miał pełne podstawy do odrzucenia skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie zważono, co następuje : Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako "P.p.s.a." wyznaczony adwokat, radcy prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Na wstępie wskazać należy, że z dniem 1 stycznia 2016 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805) i z tym dniem rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 j.t.) przestało obowiązywać. Zgodnie jednak z treścią § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Niniejsza sprawa została wszczęta w dniu 27 kwietnia 2015 r. (data wniesienia skargi do organu) i zakończona w I instancji wyrokiem Sądu z dnia 1 października 2015r. Zatem, do ustalenia wynagrodzenia pełnomocnikowi za pomoc prawną udzieloną z urzędu w II instancji, tj. w zakresie sporządzonej i wniesionej w dniu 3 lutego 2016 r. skargi kasacyjnej oraz zażalenia zastosowanie będą miały przepisy nowego Rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. W § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz lit. d ww. rozporządzenia, zostały wskazane konkretne czynności procesowe, za które przysługuje w drugiej instancji zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Z przepisów tych wynika, że zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy się pełnomocnikowi z urzędu, między innymi za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej - § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz w postępowaniu zażaleniowym - § 21 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia. Podkreślić, należy, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy, o którym mowa w art. 250 cytowanej ustawy, otrzymuje wynagrodzenie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomocy prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). W świetle powyższego, stwierdzić należy, że przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia nie może odbywać się mechaniczne, lecz poprzedzone być musi oceną okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w celu ustalenia, czy podjęte przez niego czynności stanowią faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Sąd bowiem, w tym zakresie, odpowiada za zasadność i legalność wydatkowania środków publicznych. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że czynności podjęte przez wyznaczonego radcę prawnego w ramach postępowania w drugiej instancji nie można uznać za czynności polegające na faktycznym udzieleniu skarżącemu pomocy prawnej. W niniejszej sprawie radca prawny z urzędu sporządził i wniósł w imieniu skarżącego skargę kasacyjną od wyroku Sądu z dnia 1 października 2015 r. oddalającego skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...]. Należy jednak zauważyć, że zgodnie z przepisami ustawy P.p.s.a. nie jest możliwe skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej po upływie ustawowego terminu, bez uprzedniego przywrócenia przez Sąd terminu do jej wniesienia. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącego, wnosząc skargę kasacyjną, nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia, w związku z tym postanowieniem z dnia 1 marca 2016 r. Sąd odrzucił skargę kasacyjną. Podniesione natomiast w zażaleniu na to postanowienie zarzuty nie zostały uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016 r. oddalił wniesione zażalenie. W ocenie referendarza sądowego, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie można zatem uznać, że podjęte przez wyznaczonego pełnomocnika czynności polegały na faktycznym (rzeczywistym) i profesjonalnym udzieleniu skarżącemu pomocy prawnej, a właśnie w tym celu został ustanowiony przymus radcowsko-adwokacki do sporządzenia skargi kasacyjnej. Oznacza to, że brak jest podstaw do przyznania radcy prawnemu żądanego wynagrodzenia, gdyż nie można uznać, iż skarżącemu została rzeczywiście udzielona pomoc prawna. Obowiązek poniesienia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej dotyczy bowiem pomocy faktycznie udzielonej. Ponadto strona, której zostało przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, nie może pozostawać w przeświadczeniu, że udzielona pomoc jest pomocą iluzoryczną. Powyższe stanowisko znajduje odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego (vide postanowienie SN z dnia 20 września 2007 r., sygn. akt II CZ 69/07, publ. LEX nr 325665), jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide postanowienie NSA z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 221/14, postanowienie NSA z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt II OW 7/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz lit. d ww. Rozporządzenia, orzeczono jak w sentencji.