I SA/Wa 924/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Trochym Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.) Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2023 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa własności gruntu oraz stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego oddala skargę. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 28 lutego 2023 r. nr DO-II.7610.19.2023.BK Minister Rozwoju i Technologii, działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 27 grudnia 2022 r. nr NWIV.752.160.2014, odmawiającą stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 0,0322 ha oraz odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu wraz z prawem własności fragmentu linii kolejowej nr [...] wraz z urządzeniami znajdującymi się na tym gruncie. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że decyzja Wojewody Śląskiego z dnia 27 grudnia 2022 r. została wydana m.in. na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. z 2021 r., poz. 146 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa z dnia 8 września 2000 r.). Zgodnie z tym przepisem, grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A., stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 i przedmiotem użytkowania wieczystego [...], a budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach - własnością [...] S.A. Dla spełnienia przesłanek wynikających z tego przepisu wystarczy zatem stwierdzenie, że na gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, a [...] S.A. miała nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz, że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. Minister podniósł, że w sprawie nie jest sporna okoliczność, że w dniu 28 lutego 2003 r. działka nr [...] stanowiła własność osoby fizycznej, a więc nie stanowiła własności Skarbu Państwa, ani jednostki samorządu terytorialnego. Kwestią sporną jest natomiast fakt zajęcia działki nr [...] pod czynną linię kolejową i władania nią przez [...] S.A. w dniu 28 lutego 2003 r. W tym zakresie organ powołał się na związanie oceną prawną zawartą w wydanym uprzednio w tej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2019 r. sygn. akt. I SA/Wa 1026/19. W uzasadnieniu powyższego wyroku sąd wskazał, że organy błędnie przyjęły, iż zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że działka nr [...] w dniu 28 lutego 2003 r. była zajęta pod czynną linię kolejową oraz pozostawała we władaniu [...] S.A. Oświadczenie osób upoważnionych do reprezentowania [...] S.A. z dnia [...] września 2014 r. dotyczy działki nr [...], a zatem nie sposób uznać, że potwierdza ono zakres terenu faktycznie zajętego pod linię kolejową. Zdaniem Sądu, powołana przez organy mapa załączona do pisma [...] S.A. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nie potwierdza spełnienia przesłanek z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. bowiem nie uwzględnia stanu na dzień 28 lutego 2003 r. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że organy w toku postępowania nie odniosły się do wszystkich zgromadzonych dowodów, w tym m.in. do fotomapy z dnia 2014 r. na której widoczne są na działce nr [...] w części od strony południowej zaparkowane samochody oraz do okoliczności zasądzenia przez Sąd Rejonowy w [...] na rzecz M. H. wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania przez [...] S.A. z części działki nr [...]. Sąd wskazał również, iż podział nieruchomości oznaczonej pierwotnie jako działka nr [...] nastąpił dla potrzeb postępowania zakończonego decyzją Wojewody Śląskiego z dnia 8 czerwca 2017 r. nr [...], co nie musi oznaczać, że działka nr [...] była w całości i w tych samych granicach w dniu 28 lutego 2003 r. zajęta pod czynną linię kolejową. Minister wyjaśnił następnie, że w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy Wojewoda Śląski wystąpił do wnioskodawcy pismem z dnia [...] września 2022 r. o uzupełnienie materiału dowodowego o mapę sytuacyjną potwierdzającą istnienie czynnej linii kolejowej w dniu 28 lutego 2003 r. z oznaczeniem jej obustronnych granic i powierzchni przedmiotowej działki, oraz o złożenie wyjaśnień w formie oświadczenia zawierającego kompleksowe informacje, dotyczące infrastruktury kolejowej wraz z wyjaśnieniami, czy w świetle przepisów prawa jest to infrastruktura nieczynna lub infrastruktura prywatna. Powyższe pismo pozostało bez odpowiedzi. Wobec powyższego organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem strony, że Wojewoda naruszył art. 7 k.p.a., poprzez niedopełnienie obowiązku dokonania wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy. Zasada oficjalności postępowania dowodowego nie oznacza bowiem, że strona może zachowywać się biernie w jego toku, dlatego też to na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współdziałania w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Biorąc powyższe pod uwagę Minister uznał, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości, iż na działce nr [...] według stanu na dzień 28 lutego 2003 r. nie znajdowały się elementy linii kolejowej w rozumieniu art. 37a ustawy z dnia 28 marca 2003 r. [...] S.A. wniosły na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości. Skarżąca spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, tj.: a. art. 7 oraz art. 8 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, b. art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Skarżąca postawiła również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r., poprzez odmowę stwierdzenie nabycia na rzecz [...] S.A. z dniem 1 czerwca 2003 r. ex lege prawa własności oraz prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji oraz o rozpatrzenie sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącej, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż na spornym gruncie według stanu na dzień 28 lutego 2003 r. znajdowały się elementy linii kolejowej będące we władaniu [...] S.A. w rozumieniu art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. Potwierdzeniem tej okoliczności są przedłożone do akt postępowania dokumenty, w tym m.in. powołana w decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 13 marca 2019 r. oraz w decyzji Wojewody Śląskiego z dnia 10 września 2018 r., mapa załączona do pisma [...] S.A. z dnia [...] sierpnia 2018 r. W ocenie skarżącej, to na organie ciążył obowiązek dokonania wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy, w tym zbadania spełnienia wszystkich przesłanek uwłaszczenia. Organ jest zatem zobowiązany do zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, tak by na jego podstawie możliwym było ustalenie, czy w niniejszej sprawie realizują się wszystkie przesłanki pozytywne uwłaszczenia. Powyższe obejmuje ustalenie chociażby kwestii tego, czy na przedmiotowym gruncie według stanu na dzień 28 lutego 2003 r. znajdowały się elementy linii kolejowej będące we władaniu [...] S.A., jak też ewentualnego wystąpienia sytuacji obalającej nabycie prawa w trybie art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. Zgodnie z powołanymi przepisami, grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. Do gruntów, o których mowa w ust. 1, [...] S.A. przysługuje z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach. W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że będąca przedmiotem postępowania działka nr [...] nie była w dniu 28 lutego 2003 r. własnością Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. Przyczyną wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności, zaś przez [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu był fakt, że w toku postępowania nie zostało w sposób jednoznaczny wykazane, by na działce nr [...], znajdowała się linia kolejowa. Należy zwrócić uwagę, że organy rozpatrujące tę sprawę były, na podstawie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), związane oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1026/19. W uzasadnieniu tego wyroku sąd wskazał, że "w aktach sprawy brak jest mapy sytuacyjnej potwierdzającej istnienie linii kolejowej w dniu 28 lutego 2003 r. z oznaczeniem granic i powierzchni działki skarżącej zajętej pod tą linię. Jest to dowód konieczny w sprawie." Zasadnie zatem, realizując te wskazania sądu, organ I instancji pismem z dnia [...] września 2022 r. zwrócił się do strony skarżącej o mapę sytuacyjną potwierdzającą istnienie czynnej linii kolejowej w dniu 28 lutego 2003 r. z oznaczeniem jej obustronnych granic i powierzchni przedmiotowej działki, oraz o złożenie wyjaśnień w formie oświadczenia zawierającego kompleksowe informacje, dotyczące infrastruktury kolejowej wraz z wyjaśnieniami, czy w świetle przepisów prawa jest to infrastruktura nieczynna lub infrastruktura prywatna. Brak żądanych dokumentów, zgodnie ze stanowiskiem sądu wyrażonym w wyroku z dnia 3 grudnia 2019 r. uniemożliwiał bowiem wydanie decyzji uwzględniającej wniosek [...] S.A. Jak wynika z akt sprawy, pismo organu z dnia 16 września 2022 r. pozostało bez odpowiedzi. Skarżąca nie nadesłała do organu (również na etapie postępowania odwoławczego), żądanych dokumentów, w tym w szczególności mapy potwierdzającej istnienie w dniu 28 lutego 2003 r. na działce nr [...] linii kolejowej. W rozpoznawanej sprawie to [...] S.A. były inicjatorem postępowania w trybie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r., a jednocześnie posiadały najpełniejszą wiedzę, co do istniejącej na przestrzeni lat infrastruktury kolejowej, w tym w szczególności w zakresie jej dokładnego położenia i wykorzystywania. Powinny zatem przedstawić wszystkie niezbędne dokumenty, które potwierdzałyby spełnienie przesłanek wymienionych w tym przepisie. W świetle powołanego wyżej uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 grudnia 2019 r., takim niezbędnym dokumentem była mapa sytuacyjna z oznaczeniem granic i powierzchni działki, potwierdzająca zajęcie części spornej działki w dniu 28 lutego 2003 r. pod linię kolejową. Skarżąca mimo wezwania organu dokumentu takiego nie przedłożyła, oczekując niejako, że organ wyręczy ją w jego uzyskaniu. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, że potwierdzeniem spełnienia przesłanek z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. jest m.in. mapa załączona do pisma [...] S.A. z dnia [...] sierpnia 2018 r., należy zwrócić uwagę, że w wyroku z dnia 3 grudnia 2019 r. WSA w Warszawie stwierdził, że powołana przez organy mapa załączona do pisma [...] S.A. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nie potwierdza spełnienia przesłanek z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. bowiem nie uwzględnia stanu na dzień 28 lutego 2003 r. Tym stanowiskiem sądu są związane zarówno organy administracji, jak i Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w całości podziela stanowisko organu, że wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej oraz wyrażona w art. 77 k.p.a. zasada oficjalności, które obligują organ do zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, nie mogą prowadzić do nakładania na organ nieograniczonego obowiązku poszukiwania faktów, które podnosi strona. Jak podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, to, że na organie administracji publicznej prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że ma on obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie (por. wyrok NSA z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18, LEX nr 2690500). Z przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można zatem wywodzić, że organy zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy strona, pomimo wezwania - a taka sytuacja wystąpiła w tej sprawie - środków takich nie przedstawia. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. wyrok NSA z 20 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 3719/17, LEX nr 3031035). Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę w całości podziela powyższe poglądy orzecznictwa. W konsekwencji nie sposób uznać, że organ naruszył powoływane w skardze przepisy regulujące prowadzenie postępowania dowodowego, podobnie, jak nie można zgodzić się ze skarżącą, że organ naruszył wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadę zaufania do władzy publicznej. Wojewoda wezwał wszak skarżącą do uzupełnienia materiału dowodowego, szczegółowo wskazując, jakie dokumenty są niezbędne do rozpatrzenia sprawy zgodnie z wnioskiem. Skoro organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, to nie można również uznać by zasadny był postawiony w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. W toku postępowania nie zostało bowiem bezsprzecznie wykazane, by na działce nr [...] w dniu 28 lutego 2003 r. znajdowała się linia kolejowa. Organ nie mógł zatem zastosować tego przepisu i wydać decyzję uwzględniającą wniosek skarżącej w tym zakresie. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.