I SA/Wa 926/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M.G. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2017 r. [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 sierpnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2017 r., utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 października 2017 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. odmówił M.G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozstrzygnięcia te zapadły w oparciu o dane zawarte we wniosku o prawo pomocy, w którym skarżący wskazał, że swoje jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymuje ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...], ponosząc stałe wydatki na utrzymanie w kwocie równej uzyskiwanym dochodom, jak również po ustaleniu, że w związku z prawomocnym zakończeniem postępowania w sprawie decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2015 r. w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości oraz ustalenia odszkodowania, skarżący zobowiązany jest wskazać numer rachunku bankowego, na który organ mógłby przelać odszkodowanie w kwocie [...], a w sytuacji odmowy jego przyjęcia odszkodowanie zostanie wpłacone do depozytu sądowego zgodnie z art. 133 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 214 ze zm.). W tych warunkach w ww. postanowieniach stwierdzono, że sam odbiór ustalonego odszkodowania i jego forma uzależniona jest od woli strony, niemniej w niniejszym postępowaniu fakt dysponowania przez skarżącego powyższymi środkami nie mógł zostać pominięty. W orzecznictwie sądowym wskazuje się bowiem, że sytuacja, w której wnioskodawcy przysługują określone należności, a wnioskodawca z własnego wyboru rezygnuje z ich pobierania nie może być traktowana na równi z sytuacją osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu (postanowienia NSA z dnia 11 grudnia 2015 r. sygn. I OZ 1643/15 oraz z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. I OZ 1503/15). Wobec powyższego brak wypłaty odszkodowania nie dowodzi, iż skarżący nie posiada środków wystarczających do pokrycia we własnym zakresie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. W związku z tym, że od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2017 r. środek zaskarżenia nie przysługiwał, wezwaniem z dnia 27 listopada 2017 r., doręczonym stronie 30 listopada 2017 r., skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. W terminie do uiszczenia wpisu skarżący wniósł zażalenie na zarządzenie przewodniczącego wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu, a także, ponownie, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. We wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu tego wniosku M.G. podał następnie, że posiada wyłącznie jedno źródło dochodów – emeryturę w wysokości [...], które w całości służy wydatkom na utrzymanie konieczne. Wysokość stałych wydatków skarżący oszacował bowiem ponownie na kwotę [...]. Wskazał, że nie posiada żadnych oszczędności, a w skład jego majątku wchodzi dom o pow. [...] oraz nieruchomość rolna obejmującą [...] łąk oraz [...] gruntów rolnych. W związku z pożarem nieruchomości skarżący nie prowadzi obecnie gospodarstwa rolnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na prowadzenie licznych postępowań sądowych, przedstawił zawiadomienie o wyznaczonym na dzień [...] marca 2018 r. posiedzeniu w sprawie jego wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a także przedstawił dokumentację medyczną (m.in. skierowania do laboratorium, wyniki badań, kartę informacyjną izby przyjęć, skierowania do poradni specjalistycznej). Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określa art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w świetle którego przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedmiotem niniejszego postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest wniosek skarżącego o prawo pomocy złożony po prawomocnym rozpoznaniu uprzednio złożonego przez stronę wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania. Powyższe sprawia, że wniosek taki podlega ocenie przez pryzmat kryteriów wskazanych w art. 165 p.p.s.a., tj. przepisu uzależniającego uchylenie bądź zmianę postanowień niekończących postępowania w sprawie od stwierdzenia zmiany okoliczności sprawy. Ustanowiony w art. 165 p.p.s.a. mechanizm uchylania lub zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie wskazuje na przyjęcie przez ustawodawcę odmiennych, w stosunku do pierwotnie złożonego wniosku o prawo pomocy, złożeń odnoszących się do trybu procedowania uruchomionego przez stronę na skutek kolejnego wniosku o prawo pomocy. Przyjmowany jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych kierunek wykładni art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 p.p.s.a. wskazuje na zniesienie obowiązku sądu lub organu sądowego rozpoznającego wniosek o prawo pomocy dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. w sytuacji, gdy ustalone zostanie, że strona nie powołała nowych (zmienionych) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2016 r., II FZ 285/16). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. Za zmianę okoliczności sprawy uważa się zaś zmianę w sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy wskazującą na to, że przyjęta wcześniej w odniesieniu do tej sytuacji ocena organu sądowego lub sądu powinna być uznana za nieaktualną. W przypadku wcześniejszej prawomocnej odmowy przyznania prawa pomocy, zmiana w sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy powinna być tego rodzaju, żeby w świetle przesłanek przyznania prawa pomocy żądanie stało się uzasadnione, co dowodzi, że zasadniczo należy mieć na wglądzie zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Odnosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, że rozpoznawany wniosek oparty jest na identycznej argumentacji, jak podnoszona w postępowaniu w sprawie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowym zakończonym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2017 r. utrzymującym w mocy postanowienie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy z dnia 3 sierpnia 2017 r. W postanowieniu tym Sąd stwierdził, że deklarowany przez stronę brak oszczędności oraz bilansowanie się dochodów z emerytury z wydatkami stałymi nie ma kluczowego znaczenia w sprawie, bowiem okolicznością decydującą o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy jest fakt przyznania mu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie ok. [...]. Oceny tej nie zmienia odmowa przyjęcia przez skarżącego tej kwoty. Sąd zaznaczył, że udzielenie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie jedynie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, zaś sytuacji skarżącego – uprawnionego do odebrania odszkodowania w tak znacznej wysokości - nie można utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania skarżący nie wskazał, że jego sytuacja majątkowa zmieniła się od złożenia poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sposób wskazujący na konieczność postrzegania go obecnie jak osoby niemogącej samodzielnie wywiązać się z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Okoliczność, że w rozpoznawanym wniosku skarżący nie próbuje wykazać zmiany swojej sytuacji majątkowej, a ponadto przy jej charakteryzowaniu pomija odszkodowanie przyznane mu ostateczną, podlegającą wykonaniu decyzją administracyjną świadczy o tym, że w istocie nie podejmuje on próby wykazania nowych okoliczności, świadczących o zdezaktualizowaniu się oceny wyrażonej przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 3 sierpnia 2017 r. oraz Sądu z 25 października 2017 r., lecz zmierza do podważenia wyrażonego w tym postanowieniu stanowiska Sądu o kondycji majątkowej skarżącego. Analiza wniosku, który zainicjował drugie postępowanie w przedmiocie przyznania M.G. prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie wskazuje zatem, że zostały spełnione warunki z art. 165 p.p.s.a., od których istnienia uzależnione jest skuteczne żądanie merytorycznego rozpoznania tego wniosku i jego uwzględnienie. Stanowisko przyjęte w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 3 sierpnia 2017 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy, podzielone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z 25 października 2017 r. w zakresie, w jakim w tych rozstrzygnięciach stwierdzono, że źródłem czerpania przez M.G. środków na koszty postępowania mogą być środki z odszkodowania, nie straciło swej aktualności. Pomimo, że w rozpoznawanym wniosku skarżący fakt ten ignoruje, to stwierdzić należy istnienie podstaw do przyjęcia, że tak jak poprzednio, również i obecnie środki z przyznanego skarżącego odszkodowania pozostają kluczowym elementem stanu faktycznego sprawy, determinującym jej wynik. W związku z powyższym, niestwierdzając podstaw do zmiany postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, na podstawie art. 165 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a postanowiono jak w sentencji.