I SA/Wa 926/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 16 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.G. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 926/17 o odmowie zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 926/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.G. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Postanowieniem z 3 sierpnia 2017 r., utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 października 2017 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił M.G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z 8 marca 2018 r. utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 kwietnia 2018 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z 3 sierpnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy. M.G. wnioskiem z 20 lipca 2018 r., uzupełnionym pismem z 1 sierpnia 2018 r. wystąpił ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z 14 września 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z 3 sierpnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący podjął kolejną próbę zmiany postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy, niezależnie od tego, że poprzednia próba okazała się nieskuteczna. W postępowaniu w sprawie zmiany postanowienia niekończącego postępowania w sprawie (art. 165 p.p.s.a.) mechanizm uchylania lub zmiany rozstrzygnięcia został oparty na stwierdzeniu zmiany okoliczności sprawy, co prowadzi do zniesienia obowiązku organu sądowego rozpoznającego wniosek o prawo pomocy dokonywania ponownej merytorycznej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. w sytuacji, gdy ustalone zostanie, że strona nie powołała nowych faktów rzutujących na jej wcześniej ustaloną możliwość partycypowania w kosztach prowadzonego postępowania. Nie sposób uznać, by wskazany wyżej warunek został przez skarżącego tym razem spełniony, jeżeli się zważy, że sytuacja materialna skarżącego, odnoszona do wysokości oraz źródła dochodów przez niego uzyskiwanych oraz deklarowanych ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie odpowiada wcześniej przedstawionej i wiążąco rozpatrzonej tak w postanowieniu odmawiającym przyznania prawa pomocy, jak i postanowieniu odmawiającym jego zmiany. W tym zakresie z nowego wniosku nie wynikają jakiekolwiek okoliczności, które w istotny sposób czyniłyby wcześniejsze ustalenia nieadekwatnymi do sytuacji materialnej skarżącego, w jakiej się on obecnie znajduje i jaka została przedstawiona przez wnioskodawcę w nowo sformułowanym wniosku. M.G. wniósł sprzeciw od postanowienia z 14 września 2018 r., w którym wniósł o jego uchylenie i zmianę, poprzez przyznanie mu prawa pomocy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił uwzględnienie przyznania mu odszkodowania w kwocie [...] zł pomimo tego, że odszkodowanie to jest mu nienależne, gdyż decyzja o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z [...] marca 2015 r. jest nieważna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), powoływanej dalej w dalej jako "p.p.s.a.", rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a. (w tym od postanowień w przedmiocie prawa pomocy wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 - 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przewidziana w przepisach instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną faktycznie nie są w stanie uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jeżeli po uprawomocnieniu się postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy złożono ponowny wniosek w tym samym przedmiocie, podlega on merytorycznemu rozpoznaniu. Wniosek należy uwzględnić, jeśli w wyniku zmiany okoliczności doszło do spełnienia przesłanek potrzebnych do przyznania prawa pomocy. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Badając przesłanki zastosowania w okolicznościach danej sprawy art. 165 p.p.s.a. Sąd jest zobowiązany do porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez wnioskodawcę w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że z konstrukcji przepisu art. 246 p.p.s.a. wynika, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2015 r., sygn. II OZ 1174/15 - dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając przedmiotowy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy uznać należy, że skarżący nie wykazał żadnych nowych okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Brak natomiast powołania się na nowe okoliczności skutkuje brakiem możliwości zmiany dotychczasowego stanowiska Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy. Jak zasadnie wskazał referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, sytuacja materialna skarżącego, odnoszona do wysokości oraz źródła dochodów przez niego uzyskiwanych oraz deklarowanych ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie odpowiada wcześniej przedstawionej i wiążąco rozpatrzonej tak w postanowieniu odmawiającym przyznania prawa pomocy, jak i postanowieniu odmawiającym jego zmiany. W tym zakresie z nowego wniosku nie wynikają jakiekolwiek okoliczności, które w istotny sposób czyniłyby wcześniejsze ustalenia nieadekwatnymi do sytuacji materialnej skarżącego, w jakiej się on obecnie znajduje i jaka została przedstawiona przez wnioskodawcę w nowo sformułowanym wniosku. Ponownie zaznaczyć wymaga, że okolicznością decydującą o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy był fakt przyznania skarżącemu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie ok. [...] zł, a oceny tej nie zmienia odmowa przyjęcia przez skarżącego tej kwoty. Skarżący nie wskazał, że jego sytuacja majątkowa zmieniła się od złożenia pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowiska przyjęte w postanowieniach z 3 sierpnia 2017 r., z 25 października 2017 r., z 8 marca 2018 r. i z 18 kwietnia 2018 r., w zakresie, w jakim w tych rozstrzygnięciach stwierdzono, że źródłem czerpania przez skarżącego środków na koszty postępowania mogą być środki z odszkodowania, nie straciło swej aktualności. Twierdzenia skarżącego, jakoby decyzja na podstawie której przyznano wskazane odszkodowania była nieważna, nie mogą zasługiwać na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał powołanej okoliczności. Zaznaczyć wymaga, że Sąd w niniejszym postępowaniu nie jest uprawniony do kontroli decyzji Wojewody [...] o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. Z tego względu Sąd nie znalazł podstaw do podważenia oceny odnoszącej się do możliwości finansowych skarżącego przyjętej w postanowieniu z 3 sierpnia 2017 r. W ocenie Sądu, przedstawione powyżej okoliczności prowadzą do wniosku, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku nastąpiła zmiana okoliczności, które uzasadniałyby zmianę wcześniejszego rozstrzygnięcia i przyznanie mu prawa pomocy. Z tego powodu należy uznać, że zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego jako prawidłowe należy utrzymać w mocy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.