I SA/Wa 937/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2012 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] o odmowie potwierdzenia posiadania przez I. P. i M. J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 29 grudnia 2008 r. M. J., a w dniu 30 grudnia 2008 r. I. P., złożyły do Wojewody [...] wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewoda[...], działając na podstawie art. 1 ust. 1a, art. 2, art. 5 ust. 3 pkt 2 oraz art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez I. P. i M. J. prawa do rekompensaty. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła I. P.. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]z dnia [...] grudnia 2010 r. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art.1; 2) posiada obywatelstwo polskie. Organ wskazał również, że zgodnie z art. 7 ust. 2 ww. ustawy, w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Z akt sprawy wynika, że S. K. otrzymał przedmiotową nieruchomość w 1948 r. na podstawie reformy rolnej (potwierdzona za zgodność z oryginałem kopia opisu pozostawionego mienia nieruchomego przez S. K. s. X przesiedlającego się w związku z wymianą odcinków terytorium przygranicznego pomiędzy RP a ZSRR z dnia 26 (nieczytelne) 1951 r., zaświadczenie Archiwum Państwowego w L. Oddział w X. z dnia [...] grudnia 2009 r. znak: [...]). Ponadto jak wynika z poświadczenia zameldowania na pobyt stały na terenie Gminy W. z dnia [...] grudnia 2009 r. znak:[...] , S. K. od dnia urodzenia, tj. od dnia [...] listopada 1895 r. do 1948 i od dnia [...] września 1951 r. do dnia zgonu tj. [...] listopada 1964 r. zamieszkiwał we wsi P., która znajduje się na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe oznacza, że S. K. nie spełnił wymogów zawartych w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., bowiem w dniu 1 września 1939 r. nie zamieszkiwał poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i nie był w 1939 r. właścicielem pozostawionej tam nieruchomości. Jego następcy prawni nie mogli zatem nabyć prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła I. P. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi I. P. podała, że zaskarżona decyzja jest dla niej bardzie krzywdząca tym bardziej, że znajduje się w ciężkiej sytuacji życiowej. Skarżąca wskazała, że członkowie innych rodzin będący w podobnej sytuacji otrzymywali rekompensaty. Z kolei pismem z dnia 24 kwietnia 2012 r. pełnomocnik skarżącej radca prawny K. Z. wskazał na sprzeczność treści art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej w zakresie w jakim wprowadza on przesłankę "zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terenie Rzeczypospolitej Polskiej" – z art. 2, art. 32 ust 1 oraz art. 31 ust 3 Konstytucji. RP. Zdaniem pełnomocnika, Sąd powinien rozważyć możliwość rozwiązania tej kwestii poprzez skierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych przepisów skargę należy uznać za niezasadną. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty, z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich i umowy (art. 1 ust. 1). Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a), jak również dla osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2). Określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie ustawodawca nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli ją zostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie wszystkie warunki określone w art. 2 ww. ustawy. Przepis ten stanowi, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1. był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2. posiada obywatelstwo polskie. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty, stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Niespełnienie wymogów, o których mowa m.in. w art. 2, stosownie do art. 7 pkt 2 powołanej ustawy obliguje wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W niniejszej sprawie podstawą odmowy uwzględnienia przez organy orzekające wniosku następców prawnych S. K. (właściciela nieruchomości położonej we wsi L. , gmina C., pow. [...]., woj. [...] obecnie[...]) było ustalenie, że S. K. nie spełniał przesłanek z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. warunkującej przyznanie prawa do rekompensaty gdyż nie zamieszkiwał on w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. terytorium będącym w granicach ówczesnej Rzeczypospolitej Polskiej, które w następstwie zmian geopolitycznych po II wojnie światowej znalazło się poza granicami obecnego Państwa Polskiego jak również nie był w dniu 1 września 1939 r. właścicielem pozostawionej nieruchomości. W sprawie poza sporem pozostaje fakt, iż w dniu wybuchu wojny S. K. mieszkał we wsi P., a więc w miejscowości, która zarówno wówczas jak i obecnie znajduje się w granicach Państwa Polskiego. Miejsce zamieszkania właściciela przedmiotowej nieruchomości potwierdzają poświadczenia zameldowania na pobyt stały na terenie gminy W. (k. 87 akt administracyjnych) i zaświadczenie Archiwum Państwowego w L. (k. 82-84 akt administracyjnych). Ponadto jak wynika a akt administracyjnych S. K. nie był w dniu 1 września 1939 r. właścicielem przedmiotowej nieruchomości gdyż otrzymał ją w 1948 r. na podstawie reformy rolnej, co potwierdza opis mienia pozostawionego przez S. K. (k. 82 akt administracyjnych) i akt nadania (k. 77 akt administracyjnych). Skoro więc właściciel pozostawionej na kresach nieruchomości nie zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na terenie byłej Rzeczypospolitej Polskiej, to niewątpliwie nie spełniał jednej z koniecznych przesłanek a art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty. W konsekwencji nie mógł on sam, a w ślad za nim jego spadkobiercy wspomnianego prawa nabyć. Trafnie zatem Wojewoda [...] w oparciu o art. 7 ust. 2 ww. ustawy, odmówił potwierdzenia następcom prawnym S. K. prawa do rekompensaty a Minister Skarbu Państwa utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Nie można zatem postawić organom zarzutu by rozstrzygając sprawę dopuściły się one naruszenia przepisów prawa materialnego. W ocenie Sądu nie uchybiły one również przepisom postępowania administracyjnego. Organy bowiem, w sposób wyczerpujący zgromadziły i rozpoznały cały materiał dowodowy, a ustalone okoliczności faktyczne sprawy znajdują potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o rozważenie możliwości skierowania przez Sąd pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w oparciu o art. 193 Konstytucji uznając go za niezasadny. Trybunał Konstytucyjny co prawda nie badał zgodności z Konstytucją art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., jednakże w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału jak również orzecznictwie Sądu Najwyższego odnoszącego się do poszczególnych regulacji prawnych dotyczących zadośćuczynienia za tzw. mienie zabużańskie nie kwestionowano jako jednej z przesłanek nabycia tego prawa wymogu zamieszkiwania przez właściciela majątku w dniu 1 września 1939 r. na terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej. W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 r. sygn. akt III CZP 84/90 (OSNC z 8-9/1991, poz. 97) dotyczącej wykładni art. 88 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze zm.). Stwierdzono, iż przewidziane w tej ustawie prawo zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z rozpoczęta wojną w 1939 r. i zamieszkują w Polsce. Uchwała ta, jak wynika z opublikowanego na stronach sejmowych uzasadnienia do projektu ustawy z 8 lipca 2005 r. (http://orka.sejm.gov.pl) miała wpływ na ustalenie w art. 2 i 3 tej ustawy warunków jakie musza spełniać osoby, aby uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty. Warto dodać, że zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04 rekompensata za pozostawione mienie, w związku z działaniami wojennymi, poza obecnym terytorium Rzeczypospolitej nie ma charakteru czysto odszkodowawczego. W załażeniu kompensacja ta ma przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym, umożliwiającym obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza naszymi granicami państwa polskiego. Była zgodnie z postanowieniami umów republikańskich przeznaczona wyłącznie dla obywateli Rzeczypospolitej Polskiej (wg stanu prawnego z dnia 1 września 1939 r.) narodowości polskiej i żydowskiej, którzy decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej – manifestowali tym postępowaniem więź z państwem i narodem polskim. Miała ona zatem zrekompensować niedogodności związane z koniecznością szybkiego opuszczenia domu spowodowaną działaniami wojennymi, ułatwić ponowny start życiowy w nowym miejscu i okolicznościach oraz w pewien sposób "wynagrodzić" przywiązanie do państwa polskiego, ważniejsze od potrzeby zachowania własnego majątku. Dodać należy, że w kwestionowanym rozstrzygnięciu organy administracji publicznej nie rozstrzygały o własności pozostawionej na kresach nieruchomości, lecz o specyficznym prawie majątkowym o charakterze publicznoprawnym, jakim jest prawo do rekompensaty za utracone przez "zabużan" mienie, które to prawo nie ma natury i cech odszkodowania (w znaczeniu cywilnoprawnym). Nie mogły być przedmiotem rozważania Sądu zastrzeżenia skarżącej odnoszące się do własności przyjętych w ustawie z 8 lipca 2005 r. rozwiązań prawnych. W ramach bowiem sprawowanej sądowej kontroli działalności administracji publicznej, sąd administracyjny bada jedynie czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie ocenia natomiast słuszności i celowości rozwiązań prawnych zawartych w przepisach ustaw, które stanowiły materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.