I SA/Wa 939/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. H. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia postanawia 1) przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z [...] stycznia 2014 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a także o ustanowienie adwokata, o ile jest to niezbędne w toku postępowania (k. 13-14). Skarżąca oświadczyła, że jest nieosiągającą dodatkowych dochodów emerytką, która pracę etatową utraciła 5 lat przed przejściem na emeryturę. Strona podała, że nie posiada oszczędności ani innego majątku, zajmuje jednopokojowy lokal socjalny o pow. [...] m2, a także, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie z wymagającą stałej opieki lekarskiej siostrą w wieku przedemerytalnym, osiągającą dochody z renty [...] w wysokości [...] zł (netto). Z dochodów z emerytury skarżącej w wysokości [...] zł wypłacane jest stronie [...] zł, gdyż w pozostałej części dochody skarżącej podlegają obciążeniu [...]. Skarżąca wyjaśniła w tym zakresie, że dzięki środkom pozyskanym z pożyczki bankowej uregulowała swoje zobowiązania z tytułu nieopłaconego czynszu za lokal wynajmowany przez nią i siostrę do 2009 r. w wysokości [...] zł oraz [...] zł odsetek i obecnie spłaca dług siostry w wysokości [...] zł. Po uregulowaniu raty pożyczki ([...] zł) oraz zaliczek płatnych w ZUS (podatek [...] zł oraz ubezpieczenie zdrowotne [...] zł, w sumie ok. [...] zł) skarżącej na pozostałe wydatki pozostaje kwota ok. [...] zł. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy skarżąca wskazała też, że koszty utrzymania mieszkania ponosi z własnych środków, gdyż niskie dochody siostry nie pozwalają jej partycypować w jakimkolwiek zakresie w kosztach generowanych we wspólnie prowadzonym gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Rozpoznawany wniosek częściowo zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje zaś wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Okoliczności przedstawione w rozpoznawanym wniosku uzasadniają przyjęcie, że skarżąca spełnia powyżej wskazany warunek udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż wykazała w sposób dostateczny, iż poniesienie kosztów sądowych we własnym zakresie wiąże się z zagrożeniem, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wysokość kosztów sądowych w sprawie, której dotyczy wniosek o prawo pomocy nie jest znaczna (wpis od skargi wynosi 100 zł, wysokość innych opłat każdorazowo również nie przekroczy tej kwoty), jednakże skarżąca dowiodła, że obciążenie jej tymi kosztami prowadziłoby do konieczności ograniczenia wydatków koniecznych. Z oświadczeń złożonych przez skarżącą oraz przedłożonych przez nią dokumentów wynika, że aczkolwiek dochody osiągane przez skarżącą są znaczne ([...] zł), to środki pieniężne z tytułu otrzymywanej emerytury są w znaczącej części zajmowane w trybie egzekucyjnym, zaś po spłacie zobowiązań finansowych ciążących na skarżącej oraz pozostającej pod jej opieką siostry do dyspozycji skarżącej pozostaje kwota ok. [...] zł. Uzasadnione jest zatem stwierdzenie, że środki w tej wysokości, jak również środki pozyskiwane przez siostrę wnioskodawczyni ([...] zł netto) nie mogą być uznane za realne źródło pokrycia wydatków na koszty sądowe, gdyż służyć one muszą w pierwszej kolejności pokryciu wydatków na utrzymanie konieczne, w tym wydatków na leczenie. Okoliczność, że skarżąca wraz ze swoim domownikiem mieszkają w lokalu socjalnym o pow. [...] m2 dodatkowo wskazuje na trudną sytuację finansową i osobistą skarżącej. Odnosząc się do wniosku skarżącej w zakresie zawartego w nim żądania ustanowienia pełnomocnika procesowego (adwokata), o ile jest to niezbędne w toku postępowania, należało stwierdzić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zapewnienia stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, oprócz analizy bieżącej sytuacji finansowej wnioskodawcy, uwzględniać musi procesową konieczność powołania adwokata lub radcy prawnego. W tym aspekcie należy wziąć pod uwagę w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem czy konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (postanowienie NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r., I FZ 70/13, CBOiS). Oceniając przez pryzmat powyżej wskazanych kryteriów potrzebę uwzględnienia wniosku skarżącej o ustanowienie pełnomocnika należało zauważyć, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział adwokata nie jest niezbędny. Wynika to z tego, że sporządzenie skargi oraz pism procesowych, których adresatem jest Sąd I instancji, nie jest obciążone tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. Skarga sporządzona osobiście przez skarżącą podlegać będzie merytorycznemu rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który rozpozna sprawę w jej granicach, niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Ponadto skarżącej, występującej w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, Sąd z urzędu udzieli potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). W tych warunkach należało stwierdzić, że odmowa ustanowienia pełnomocnika nie ograniczy prawa skarżącej do sądu, zaś w razie zmiany okoliczności sprawy postanowienie w tym przedmiocie może być zmienione (por. postanowienie NSA z 4 marca 2014 r., I OZ 135/14). Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.