I SA/Wa 965/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie NSA Anna Lech (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant asystent sędziego Marta Ways po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2005 r. sprawy ze skargi R.G., J.G. i Z.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia prawa wieczystego użytkowania na nieruchomości [...] oddala skargę. Prezydent W. decyzją z dnia [...] października 2003 r., nr [...], działając na podstawie art. 1 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 15 marca 2003 r. o ustroju m. st. Warszawy /Dz. U. z 2002 r. Nr 41, poz. 361 – ze zm./,art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym(Dz. U. z 2002 r. Nr 142, poz.1591 ze zm.), art. 7 ust. 1, 2 i 3 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz. U. Nr 50, poz. 279/ oraz art.104 kpa odmówił uwzględnienia wniosku złożonego w dniu 15.12.1948 r. przez byłego właściciela S.G. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu położonego w W. przy ul. [...], pochodzącego z hip. Nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Prezydent W. przedstawił następujący stan sprawy: nieruchomość położona w W. przy ul. [...] objęta jest działaniem dekretu z dnia 26.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem 21.11.1945 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu nieruchomości [...], w tym grunt przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 1 tego dekretu przeszły na własność gminy W., od 1950 roku z chwilą likwidacji gmin na własność Skarbu Państwa. Następnie powyższy grunt stał się z dniem 27.05.1990 r. własnością Dzielnicy – Gminy W., co potwierdził Wojewoda [...] decyzjami: nr [...] z dnia [...].11.1991 r., nr [...] z dnia [...].11.1991 r. i nr [...] z dnia [...].11.1993 r. Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m. st. Warszawy (Dz. U. z 2002 r. nr 41, poz. 361- ze zm.) grunt przedmiotowej nieruchomości stał się własnością Miasta W.. Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące - uprawnieni byli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę do złożenia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego (dawniej prawa własności czasowej) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Gmina miała obowiązek uwzględniania wniosków, jeżeli korzystanie z gruntów przez dotychczasowych właścicieli dało się pogodzić z przeznaczeniem tych gruntów określonym w planie zabudowania. W sposób odmienny została potraktowana sprawa własności budynków znajdujących się na gruntach [...]. Zgodnie z przepisami powołanego dekretu budynki przechodziły na własność gminy tylko wówczas, gdy dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni nie złożyli w terminie wniosków o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste lub gdy wnioski zostały załatwione odmownie. Objęcie gruntu położonego w W. przy ul. [...] w posiadanie przez gminę W. nastąpiło na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 roku wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43). Zgodnie z §3 tego rozporządzenia, grunty uważano za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie. Objęcie niniejszego gruntu przez gminę nastąpiło w dniu 19.04.1948r. tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W., a więc termin na złożenie wniosku upływał w dniu 19.10.1948r. Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu położonego w W. przy ul. [...] (ozn. nr hip. [...]) złożył w dniu 15,12.1948r. S.G.. Powyższy wniosek rozpatrzony został odmownie orzeczeniem administracyjnym z dnia [...].03.1950r. Prezydenta W. [...]. Zgodnie z treścią świadectwa Sądu Okręgowego w W. nr [...] z dnia [...].05.1946 r. nieruchomość ozn. nr hip. [...] o powierzchni [...] łokci kw. położona przy ul. [...] stanowiła własność S.G.. Dawny właściciel S.G. zmarł, a jego spadkobierców ustalono na podstawie następujących dokumentów." * postanowienia Sądu Rejonowego dla W. Wydział II Cywilny sygn. akt [...] z dnia [...].12.1999r., mocą którego stwierdzono, że spadek po S.G. zmarłym dnia 14.04.1949r. nabyli: żona G.G. w 1/4 części, synowie R.G., Z.G. i J.G. w częściach równych po 1/4 części każdy z nich, * postanowienia Sądu Rejonowego dla W. [...]Wydział I Cywilny sygn. akt [...] z dnia [...].02.2003r., mocą którego stwierdzono, że spadek po G.G. zmarłej dnia 13.12.2003r. nabyli synowie R.G., Z.G. i J.G. po 1/3 części każdy z nich. W wyniku rozpatrzenia wniosku spadkobiercy byłego właściciela Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją nr [...] z dnia [...].03.2002r. stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. [...] z dnia [...].03.1950r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu. W tej sytuacji do ponownego rozpatrzenia pozostaje wniosek z dnia 15.12.1948r. właściciela o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu (dawniej własności czasowej) położonego przy ul. [...], w oparciu o art. 7 ust. 1 i 2 powołanego dekretu. Wniosek z dnia 15.12.1948r. S.G. został złożony po terminie przewidzianym w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26.10.1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, bowiem termin na jego złożenie upłynął w dniu 19.10.1948r. W zamkniętym okresie od dnia 19.04.1948r. do dnia 19.10.1948r. będącym terminem zawitym stosowny wniosek nie został złożony przez dotychczasowego właściciela gruntu ani następców prawnych właściciela. Oznacza to, że poprzedni właściciel nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia określonego w art. 7 ust. 1 powołanego dekretu. Zgodnie z doktryną prawną oraz utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego wszystkie terminy wynikające z prawa materialnego dotyczące nieruchomości [...] mają charakter terminów zawitych(prekluzyjnych). Upływ każdego z tych terminów jest nieodwracalny, a zatem uprawnienia przewidziane w nich można było wykonać w ciągu oznaczonego w tych przepisach czasu. Ten charakter terminu przesądza w sensie negatywnym możliwość stosowania przepisów prawa procesowego o przywróceniu terminu, nie dopuszcza możliwości ich przedłużenia czy też przywracania. Z upływem takiego terminu przepisy prawa materialnego wiążą ujemne skutki dla strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania spadkobierców byłego właściciela, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję podzielając argumenty organu pierwszej instancji. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. złożyli skargę R.G., Z.G. i J.G., wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2003 r. nr [...] i zarzucili naruszenie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. nr 50, poz. 273 ze zm.), art. 77 kpa oraz 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm.). W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu położonego w W. przy ulicy [...] złożony został w dniu 18 października 1948 r., gdyż taka widnieje data na tym wniosku, a nie w dniu 15 grudnia 1948 r. jak wskazuje prezentata Zarządu Miejskiego W., a więc złożony został w terminie, o którym mowa w art. 7 powołanego dekretu. Nadto wniosek ten został rozpoznany w dniu [...] marca 1950 r. orzeczeniem administracyjnym bez powołania się na to, że został złożony po terminie. Jednakże nawet gdyby przyjąć, iż S.G. w istocie nie dochował terminu z art. 7 kpa, to złożony przez niego wniosek o ustanowienie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] być rozpoznany w niniejszym postępowaniu jako wniosek złożony do dnia 31 grudnia 1988 r. w trybie art. 82 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. nr 30, poz. 127 ze zm.), a obecnie w trybie art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm.).Niezasadny jest argument Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., iż wnioskodawcy, jeżeli wnoszą o rozpoznanie sprawy na postawie ustawy o gospodarce nieruchomościami, winni złożyć odrębny wniosek. Zauważyć bowiem wypada , że wnioskodawcy we wniosku z dnia 26 sierpnia 2002 r. nie określili na jakiej podstawie prawnej ma zostać rozstrzygnięte ich żądanie. Gdyby zaś prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż wniosek o ustanowienie prawa własności czasowej złożony został po upływie sześciu miesięcy, organ winien z urzędu zastosować przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie mogła być uwzględniona. Sąd podzielił stanowisko organów obu instancji, iż wniosek S.G. złożony został po terminie określonym w art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. w własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Wniosek wprawdzie nosi datę 18 października 1948 r., lecz na tym wniosku znajduje się prezentata wskazująca, że złożony został w dniu 15 grudnia 1948 r., a nadto prezentata wskazuje również, że pobrano opłatę w kwocie 3 000zł. w dniu 15 grudnia 1948 r. W aktach jest też załączone pokwitowanie przyjęcia tej opłaty z pieczęcią i dokładnie widoczną datę 15 grudnia 1948 r. W tej sytuacji należy przyjąć, że wniosek złożony został po terminie, który upływał w dniu 19 października 1948 r., co wyjaśnione zostało w postępowaniu przed organami administracji. W związku z tym, że decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2002 r., nr [...] stwierdzona została nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1950 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej to pozostał do rozpoznania wniosek S.G. z dnia 15 grudnia 1948 r. Dopiero w tym postępowaniu podniesiona została okoliczności złożenia wniosku po terminie, co świadczy o wadliwości poprzednio wydanych decyzji zwłaszcza decyzji z dnia [...] marca 2002 r., która posiada jeszcze inne istotne wady prawne, ale nie jest to przedmiotem oceny w niniejszej sprawie. Skarżący uważają, iż jeżeli nawet wniosek złożony został po terminie przewidzianym dekretem z dnia 26 października 1945 r. to winien być rozpoznany na podstawie później wydanych przepisów określających możliwość dochodzenia zwrotu gruntów [...], w szczególności art. 82 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tej kwestii podnieść należy, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji obowiązywała ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami(Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), która w art. 214 i 215 odnosi się również do roszczeń byłych właścicieli gruntów [...] przejętych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. Przepisy te przewidują wyjątki od zasady , iż z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 22, poz. 99), to jest z dniem 1 sierpnia 1985 r. wygasają prawa do odszkodowania za przejęte przez Państwo grunty i budynki na podstawie powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. Kryteria przyznawania prawa użytkowania wieczystego lub odszkodowania przewidziane tymi przepisami znacznie zawężają możliwość zaspokojenia roszczeń przewidzianych w przepisach powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. Przesłanką do nabycia uprawnień przewidzianych w przepisach art. 214 i 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest to, że były właściciel lub jego następcy prawni nie uzyskali i nie mogą już uzyskać prawa użytkowania wieczystego gruntu na podstawie art. 7 powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. Jest to zatem zupełnie inne uprawnienie, które miało złagodzić skutki działania dekretu. Ten różny charakter uprawnień byłych właścicieli gruntów [...] przesądza o tym, że sprawa o przyznanie użytkowania wieczystego gruntu w trybie dekretu jak odrębną sprawę administracyjną od sprawy o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a zatem sprawy te winny być rozpatrywane w odrębnym postępowaniu. W takim wypadku sprawa o przyznanie prawa użytkowania wieczystego gruntu [...] na podstawie dekretu wyprzedza sprawę o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste na podstawie powołanych wyżej przepisów ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami. (vide: uchwała składu pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 1998 r. OPKM/98;ONSA z 1999, Nr poz.14). Wskazać także należy, że przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie nie był wniosek następców prawnych byłego właściciela złożony w dniu 26 sierpnia 2002 r., lecz wniosek byłego właściciela z 1948 r. o ustanowienie prawa własności czasowej, oparty na art. 7 powołanego dekretu, który pozostał do rozpatrzenia po stwierdzeniu nieważności orzeczenia z dnia 31 marca 1950 r. o odmowie przyznania własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.