I SA/Wa 966/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Asesor WSA Anna Fyda-Kawula Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2021 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2020 r. Prezydent [...] orzekł o odmowie przyznania I. B. świadczenia pielęgnacyjnego na M. L., z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W toku dalszego postępowania strona przedłożyła zaświadczenie Sądu Rejonowego dla [...] sygn. akt [...] z dnia [...] września 2020 r., z którego wynika, że I. B. dnia [...] sierpnia 2020 r. została ustanowiona opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionej M. L. (ur. [...] 1994 r.). I. B. złożyła pisemne oświadczenie, że nigdzie nie pracuje, nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, cały czas opiekuje się M. L. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2020 r. Prezydent [...] orzekł o odmowie przyznania I. B. świadczenia pielęgnacyjnego na M. L., z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W uzasadnieniu wyjaśniono faktyczne i prawne podstawy rozstrzygnięcia. Podano, że wnioskodawczym nie spełnia wymogu art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych - nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła I. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując sprawę przywołało treść art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.) i uznało, że organ I instancji dokonał prawidłowej jego wykładni. Oznacza to, że skarżąca nie spełnia wymagań do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego: a/ na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy, gdyż nie jest rodzicem M. L., ani nie zostało wydane orzeczenie o przysposobieniu M. L. przez skarżącą, b/ na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, gdyż na I. B. nie ciąży wobec M. L. obowiązek alimentacyjny. c/ na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy, gdyż rodzice M. L. nie żyją, natomiast posiada ona czworo rodzeństwa. W świetle obowiązujących przepisów M. L. może ubiegać się jedynie o zasiłek pielęgnacyjny. Kolegium podniosło, że jego orzeczenie znajduje odzwierciedlenie w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych, w których także wskazuje się, że osobie której nie obciąża obowiązek alimentacyjny, względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podst. art. 17 ust. 1 i ust 1a usr. (tak NSA w wyroku I OSK 2091/20 z dnia 25.01.2021 r. LEX nr 3117866). Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła I. B. podnosząc, że jest ciocią całkowicie ubezwłasnowolnionej M. L. i jej opiekunem prawnym. Rodzice M. L. nie żyją, a czworo rodzeństwa nie jest w stanie zapewnić jej opieki. Jednocześnie M. wymaga stałej opieki, co uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r.o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.). W myśl art. 2 wskazanej ustawy świadczeniami rodzinnymi są m.in. świadczenia opiekuńcze w postaci zasiłku pielęgnacyjnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1a ww. ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawa zawiera także katalog przesłanek negatywnych, których wystąpienie skutkuje odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, opisanych w art. 17 ust. 5 powołanej ustawy. Podkreślenia wymaga, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Okolicznością niesporną w niniejszej sprawie jest to, że M. L. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym Należy wskazać, że przepisy art. 17 ust. 1 i 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez odesłanie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 128 i n. k.r.o.) jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Treść ww. przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego niż to wynikające z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 9 grudnia 2013 r., I OPS 5/13, ONSAiWSA 2014/3/36). Na powyższe wskazuje także orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z dnia 15 lipca 2006 r. sygn. akt P 23/05, OTK-A 2006 r., nr 10, poz. 151; wyrok z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07; wyrok z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07), w którym wyrażono pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem bowiem tych uregulowań jest to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonywaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny powołując się na ww. pogląd Trybunału Konstytucyjnego wskazał ponadto, że nie można, powołując się na ogólne zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 9 grudnia 2013r., I OPS 5/13, ONSAiWSA 2014/3/36). Przekładając powyższe rozważania prawne na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że prawidłowa jest ocena organów, iż I. B. nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na to, że nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie ma przy tym znaczenia, że skarżąca będąc opiekunem prawnym, sprawuje nad ww. faktyczną pieczę, albowiem jak już wskazano nie jest ona członkiem rodziny ww. osoby, na której ciążyłby obowiązek alimentacyjny. W przypadku osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad osobami pełnoletnimi, ustawodawca konsekwentnie posłużył się zatem kryterium obowiązku alimentacyjnego, który uzasadnia wyróżnienie kategorii podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i nie wprowadzał w tym zakresie żadnych wyjątków. Kryterium to nie jest aksjologicznie i normatywnie nieuzasadnione. Istnienie obowiązku alimentacyjnego względem osoby, wymagającej ponadstandardowej opieki ze względu na stan zdrowia, oznacza sytuację, w której z jednej strony - zobowiązany do alimentacji winien dostarczać uprawnionemu środków na zaspokojenie potrzeb, zaś z drugiej - konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej, osobistej opieki nad taką osobą pozbawia zobowiązanego możliwości zarobkowania. Taką sytuację ustawodawca uznał za uzasadniającą udzielenie pomocy ze środków publicznych i - w przekonaniu Sądu - zastosowane kryterium nie jest arbitralne i aksjologicznie wątpliwe. Podkreślić trzeba, że wyjątku od respektowania powyższej zasady nie wprowadza art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., który należy interpretować w powiązaniu z art. 3 pkt 14 u.ś.r. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, opiekunem faktycznym dziecka jest osoba faktycznie nim się opiekująca i to o tyle, o ile wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Określony w tym przepisie przypadek nie dotyczy więc osoby pełnoletniej, a tylko małoletniego a dodatkowo zakłada konieczność by opiekun był w przyszłości powiązany z podopiecznym stosunkiem alimentacyjnym. Cały czas chodzi bowiem o to, by pomiędzy opiekunem a podopiecznym wytworzył się stan prawny taki, jaki występuje pomiędzy osobami w pierwszym stopniu spokrewnionymi. Brak jest zatem podstaw do doszukiwania się nierównego traktowania przez ustawodawcę na omawianej płaszczyźnie przypadku skarżącej, skoro jej sytuacja i sytuacja faktycznego opiekuna dziecka są różne. W konsekwencji, w ocenie Sądu należało uznać, że rozumienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. przyjęte przez organy obu instancji nie naruszało żadnych dyrektyw interpretacyjnych, w tym w szczególności dyrektyw wynikających z wykładni systemowej, a nakazujących uwzględniać kontekst konstytucyjny. Wyłączenie z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osób nie zobowiązanych do alimentacji pełnoletniej osoby wymagającej opieki nie narusza bowiem zasady równości, gdyż nie oznacza pozbawienia takich osób świadczeń z innych tytułów i udzielanych na podstawie innych przepisów. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.