I SA/Wa 973/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej jako "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia [...] r. M. B. wystąpiła o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem D. B. Decyzja z dnia [...] r. nr [...] Burmistrza Miasta S. odmówił przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem D. B. W uzasadnieniu organ wskazał, że do wniosku dołączono orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...]r. nr [...], z którego wynika, że mąż wnioskodawczyni został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. orzekającą o utracie przez wnioskodawczynię statusu osoby bezrobotnej od dnia [...] r. Organ wskazał, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł kwotę [...] zł, co stanowi kwotę poniżej kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazując na treść art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych organ wskazał, że mając na uwadze wykładnię celowościowa tego przepisu ustalił kwestię faktycznego sprawowania opieki nad mężem wnioskodawczyni i powody niepodejmowania lub rezygnację z zatrudnienia przez wnioskodawczynię. W tym celu przeprowadzono przesłuchanie wnioskodawczyni w charakterze strony. W ocenie organu w sprawie zaistniały negatywne przesłanki wynikające z treści art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem wnioskodawczyni nigdy nie pracowała, posiada wykształcenie podstawowe. Po ukończeniu szkoły nie podjęła nigdy zatrudnienia, nigdy nie ukończyła żadnego kursu ani szkolenia, nigdy nie pracowała dorywczo ani na umowę o pracę. Szukała zatrudnienia na własną rękę, ale ze względu na wykształcenie nie mogła jej znaleźć. W chwili obecnej nie poszukuje zatrudnienia, ponieważ opiekuje się mężem. W ocenie organu powyższe okoliczności wskazują, że nie można wnioskodawczyni zaliczyć ani do osób rezygnujących z zatrudnienia, ani też do osób nie podejmujących zatrudnienia w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie organu wnioskodawczyni nie podjęła zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie z powodu opieki nad mężem, ale z uwagi na trudności w znalezieniu zatrudnienia. Odwołanie od decyzji Burmistrza Miasta S. z dnia [...] r. wniosła M. B. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że z treści art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że przyznanie prawa do specjalnego zasiłku uzależnione jest od łącznego spełnienia trzech przesłanek, tj. sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę w związku z koniecznością sprawowania tej opieki nad osobą wymagającą tej opieki oraz spełnienia kryterium dochodowego. Kolegium wskazało, że bezspornym jest, iż mąż wnioskodawczyni został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto spełnione zostało kryterium dochodowe, albowiem średni miesięczny dochód na osobę w rodzinie za [...] r. wyniósł [...] zł. Kolegium podzieliło przy tym stanowisko organu I instancji, że w przypadku wnioskodawczyni nie została spełniona przesłanka niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę w związku z koniecznością sprawowania tej opieki nad osobą wymagającą tej opieki. Kolegium wskazało, że wnioskodawczyni nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających rezygnację z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, albowiem nie podejmuje ona zatrudnienia od ukończenia szkoły, nie musiała więc rezygnować z zatrudnienia. W ocenie Kolegium organ I instancji w sposób wyczerpujący i właściwy ustalił brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. B. Wskazała, że nie może podjąć pracy w związku z opiekowaniem się mężem oraz niepełnosprawną córką. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie podkreślenia wymaga, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod tym kątem, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114) Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.". Powyższa treść przepisu została wprowadzona przez art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567). Jak wynika z treści przepisu, wprowadzona nowelizacja wyeliminowała wątpliwości interpretacyjne co do uznania, czy norma zawarta w tym przepisie obejmuje również osoby, które zrezygnowały z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zmiana ta została dokonana na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. K 27/13 (OTK ZU nr 9/A/2013, poz. 134), który orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej z 7 grudnia 2012 r., wprowadzającej m.in. zaskarżony art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, narusza prawa słusznie nabyte oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2012 r., a jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2012 r. Trybunał podkreślił ponadto, że zaskarżone przepisy nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną otrzymywały już świadczenie pielęgnacyjne. Naruszyły tym samym bezpieczeństwo prawne uprawnionych, a w sposób pośredni również bezpieczeństwo prawne osób niepełnosprawnych, przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi. Jednocześnie dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące wykładni ww. przepisu zachowało swoją aktualność. Przyjmuje się, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest niejako rekompensatą Państwa w stosunku do osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to właśnie Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2015 r. I OSK 482/14 i inne). A skoro tak, to sam fakt nie pozostawania w zatrudnieniu, spowodowanym koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia, bez względu na przyczynę nie pozostawania w zatrudnieniu (rezygnację z zatrudnienia lub rezygnację z podjęcia zatrudnienia). W ocenie Sądu byłoby fikcją wymaganie od osób niepracujących - bowiem sprawujących faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - podjęcia przez te osoby pracy, po to, by następnie z niej zrezygnować w celu spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem jest w istocie rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powodująca w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Oceniając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, że błędnie oceniono spełnienie powyższej przesłanki wynikającej z treści art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych w skutek nieprawidłowej oceny stanu faktycznego sprawy. Z załączonych akt administracyjnych wynika, że w dniu [...] r. przesłuchano M. B. w charakterze strony. Sąd dostrzega, że sporządzony protokół został wypełniony przez pracownika uczestniczącego w czynnościach, a podpisany przez skarżącą oraz, że treść oświadczenia wskazuje, że zadawane były pytania skarżącej. Jednakże uszło uwadze organów, że w protokole tym wyraźnie zostało wpisane: "pomagam w codziennych czynnościach życiowych, przygotowuje posiłki, pomagam przy ubieraniu się, myciu i codziennej toalecie. (...) Jeżeli Powiatowy Urząd Pracy zaoferowałby mi staż lub pracę nie podjęłabym". W ocenie Sądu brak uwzględnienia całości oświadczenia skarżącej doprowadziło do uznania, że nie ma związku pomiędzy brakiem podjęcia zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad niepełnosprawnym mężem. Uwzględnienie bowiem całego oświadczenia skarżącej doprowadziłoby do przeciwnego ustalenia. Należy podkreślić, że skarżąca jest konsekwentna w swoich twierdzeniach, albowiem również w odwołaniu od decyzji organu I instancji, jak i w skardze wskazała, że nie może podjąć pracy, bo opiekuje się niepełnosprawnym mężem i niepełnosprawną córką, która posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, a także, że nie jest w stanie pracować i zajmować się mężem. Skarżąca jest również matką 3 małoletnich dzięki. Powyższe pominięcie stanowi więc naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. artykułów: 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. w zw. z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ, na wynik tej sprawy. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.