I SA/Wa 990/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. T., D. J. i B. W. na postanowienie Ministra Rozwoju z dnia [...] lutego 2020, r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. ze skargi T. T. i D. J. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2019 r., nr [...]; 2. odrzuca skargę B. W.; 3. zasądza od Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii na rzecz skarżących T. T. i D. J. solidarnie kwotę 714 (siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rozwoju postanowieniem z [...] lutego 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku T. T., D. J. oraz B. W., o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] września 2019 r., nr [...], odmawiające wznowienia postępowania administracyjnego. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie sprawy. Decyzją z [...] stycznia 2015 r., nr [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1961 r., nr [...], w części dotyczącej przyznania spadkobiercom J. i W. małż. W., odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] (pkt 4 orzeczenia), wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] stycznia 1959 r., nr [...], utrzymanym w mocy decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z [...] listopada 1959 r. nr [...]. Pismem z [...] stycznia 2015 r. radca prawny A. W. złożył w imieniu T.T., D. J. i B. W., wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] stycznia 2015 r. Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] listopada 2018 r., nr [...], umorzył postępowanie z wniosku złożonego przez radcę prawnego A. W., z uwagi na nienadesłanie przez niego pełnomocnictw procesowych upoważniających go do reprezentowania T. T., D. J. i B. W.. Pismem z [...] sierpnia 2019 r. radca prawny A. M., działająca w imieniu T. T., D. J. i B. W. złożyła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] listopada 2018 r., nr [...]. Jako podstawę prawną wznowienia postępowania wskazano art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa), podkreślając, że przedmiotowa decyzja z [...] listopada 2018r., nie została doręczona właściwemu pełnomocnikowi stron czyli radcy prawnemu A. M.. Minister Inwestycji i Rozwoju postanowieniem z [...] września 2019 r., nr [...], odmówił wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] listopada 2018 r. Uzasadniając swoje stanowisko Minister wskazał, że stosownie do art. 145 § 1 pkt 4 kpa, wznowienia postępowania można żądać w przypadku, gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. W przedmiotowej sprawie podmiotem, który złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] stycznia 2015 r., był radca prawny A. W.. Oznacza to, że decyzja ta nie dotyczyła w żaden sposób praw niedoszłych mocodawczyń radcy prawnego A. W.. Jedynym podmiotem mającym interes prawny w kwestionowaniu ww. decyzji jest A. W., którego wniosek organ uznał za nieprawidłowy. Wnioskiem z [...] września 2019 r. radca prawny A. M. złożyła w imieniu T. T., D. J. i B. W., wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister Rozwoju postanowieniem z [...] lutego 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] września 2019 r., podtrzymując zawartą w nim argumentację. Na powyższe postanowienie skargę złożyły T. T., D. J. i B. W., reprezentowane przez radcę prawnego A. M.. Strony wniosły o uchylenie zaskarżonego postanowienia z [...] lutego 2020 r., zarzucając mu naruszenie: 1. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 28, 32, a także 105 § 1 kpa poprzez bezpodstawne uznanie, że stroną wnoszącą wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy z [...] stycznia 2016 r., bądź pełnomocnikiem tej strony, jest r. pr. A. W. oraz przyjęcie, że skarżące nie mają interesu prawnego do żądania wznowienia postępowania; 2. art. 145 § 1 pkt 4 kpa poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania, podczas gdy skarżące bez własnej winy nie brały udziału w postępowaniu; 3. art. 7 i 9 kpa poprzez brak wezwania faktycznego pełnomocnika wnoszących wniosek, bądź samych wnioskodawczyń, do uzupełnienia jego braków lub potwierdzenia dokonanych przez substytuta czynności; 4. naruszenie art. 6, 7, 8 kpa, tj. zasady praworządności, prawy obiektywnej i pogłębiania zaufania do władzy publicznej, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Skarżące wskazały, że A. W. nigdy nie był wnioskodawcą, ani pełnomocnikiem wnioskodawczyń w sprawie. Czynności organu, w postaci uznania go za osobę, która złożyła wniosek oraz na której adres należy doręczać korespondencję, z pominięciem umocowanego w sprawie pełnomocnika, dotknięte są wadą. Naruszenia te doprowadziły bowiem do sytuacji, w której wnioskodawczynie oraz ich faktyczny pełnomocnik bez własnej winy nie brali udziału w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Pismem z [...] lipca 2020 r., radca prawny A. M. uzupełniła braki formalne skargi, podając nr PESEL T. T. i D. J.. Jednocześnie pełnomocnik stron poinformowała Sąd, że B. W. w chwili składania skargi już nie żyła, w związku z czym wnosi o odrzucenie w stosunku do niej złożonej w niniejszej sprawie skargi. W związku z powyższym, do akt niniejszej sprawy dołączono ze sprawy o sygn. akt I SA/Wa 2507/19 (te same strony skarżące) odpis pisma Urzędu Stanu Cywilnego z [...] listopada 2020 r. wraz z załączonym do niego odpisem skróconego aktu zgonu nr [...], wystawionego na nazwisko B. W.. Z jego treści wynika, że B. W. zmarła w [...][...] listopada 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Oceniając niniejszą sprawę, w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii dopuszczalności skargi złożonej przez radcę prawnego A. M. w imieniu B. W.. Zgodnie z przepisami ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "Ppsa"), merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedzone jest badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Sąd ustala, czy nie zachodzi jedna z przesłanek odrzucenia skargi, jakie zostały enumeratywnie wymienione w art. 58 § 1 Ppsa. Stosownie do art. 58 § 1 Ppsa sąd odrzuca skargę: jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (pkt 1); wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia (pkt 2); gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi (pkt 3); jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona (pkt 4); jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie (pkt 5); jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego (pkt 5a); jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne (pkt 6). Zgodnie z art. 25 § 1 Ppsa, osoba fizyczna ma zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa). Osoba nieżyjąca takiej zdolności nie posiada i nie może być stroną postępowania przed sądem. W przedmiotowej sprawie jak wynika z odpisu skróconego aktu zgonu Urzędu Stanu Cywilnego w [...], nr [...], skarżąca B. W. zmarła w [...][...] listopada 2018 r. Oznacza, to że skarżąca B. W. zmarła, nie tylko przed wniesieniem skargi w jej imieniu przez radcę prawnego A. M., ale także przed wydaniem zaskarżonego postanowienia z [...] lutego 2020 r. oraz poprzedzającego go postanowienia z [...] września 2019 r. Nie żyła również w dacie składania w jej imieniu wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] listopada 2018 r., nr [...]. A zatem jeżeli z chwilą śmierci, tj. z dniem [...] listopada 2018 r. B. W. utraciła zdolność zdolności sądowej, nie mogła zatem skutecznie wnieść skargi do sądu administracyjnego. Wprawdzie art. 43 Ppsa, zobowiązuje pełnomocnika procesowego do działania aż do czasu zawieszenia postępowania w razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej, to odnosi się do sytuacji, w której pełnomocnictwo wygasło na skutek śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej już po wszczęciu postępowania sądowoadministracyjnego, a nie przed jego wszczęciem. W rozpatrywanej sprawie nie można zatem uznać, że radca prawny A. M., mogła skutecznie wnieść do sądu skargę w imieniu nieżyjącej od [...] listopada 2018 r. B. W.. Zgodnie z art. 101 § 2 Kodeksu cywilnego umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. W znajdującym się w aktach sprawy pełnomocnictwie B. W. z [...] stycznia 2013 r., zapisu takiego jednak brak. Tym samym skarga w niniejszej sprawie została wniesiona w imieniu podmiotu niemającego przymiotu strony i nieposiadającego legitymacji do jej wniesienia, co czyni skargę niedopuszczalną. Z powyższych względów, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 w zw. z art. 25 § 1 i art. 31 § 3 Ppsa., Sąd orzekł o odrzuceniu skargi B. W.. Przechodząc do oceny skargi T. T. i D. J., wskazać należy, że jest ona uzasadniona, choć z innych względów, niż w niej podniesione, mających jednak bezpośredni związek ze śmiercią jednej ze stron postępowania. Przypomnieć należy, że z rozdzielnika zaskarżonych postanowień organu z [...] lutego 2020 r. i [...] września 2019 r., wynika, iż postanowienia te zostały skierowane m.in. do B. W. i doręczone za pośrednictwem radcy prawnego A. M.. Nie budzi także wątpliwości Sądu to, że organ ponownie rozpoznając sprawę, prowadził z udziałem B. W. postępowanie administracyjne. Tymczasem, o czym już wspomniano, zgromadzony w sprawie materiał jasno wskazuje, że B. W. zmarła w [...][...] listopada 2018 r. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że zaskarżone postanowienie Ministra Rozwoju z [...] lutego 2020 r. oraz utrzymane przez niego postanowienie z [...] września 2019 r., zostały skierowane m.in. do B. W., tj. do osoby, która zmarła jeszcze przed wszczęciem postępowania o wznowienie postępowania administracyjnego, a tym samym nie miała status strony tego postępowania w rozumieniu art. 28 Kpa Sąd zwraca uwagę, że Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy prawnej, która wprost reguluje kwestię skutków prawnych skierowania decyzji/postanowienia organu do osoby zmarłej. Jednakże zarówno doktryna, jak i wypracowane już orzecznictwo sądowe wskazują, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji rozstrzygnięcia stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa (por. wyroki NSA z 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06, z 24 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 147/10). Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Powyższe stanowisko w pełni zasługuje na aprobatę. Należy bowiem zauważyć, że jeśli stroną postępowania jest osoba fizyczna, o jej prawach, czy obowiązkach można orzec, jeśli ma zdolność prawną. Ta ostatnia na gruncie art. 8 Kodeksu cywilnego pojawia się, co do zasady, wraz z urodzeniem oraz kończy się wraz ze śmiercią osoby. Przymiot strony, przysługujący osobie fizycznej wygasa zatem wraz z jej śmiercią, a to oznacza, że nie tylko nie można wszcząć postępowania ani wydać w stosunku do osoby zmarłej decyzji, ale także, że nie może ta decyzja, z powodu braku możliwości fizycznego jej doręczenia, wywołać odpowiednich skutków prawnych (por. wyrok NSA z 10 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1187/11). Powyższe uwagi odnoszą się także do powyższych postanowień na mocy art. 126 Kpa. W związku z powyższym, skoro B. W. zmarła przed wszczęciem przedmiotowego postępowania oraz wydanymi w sprawie postanowieniami z [...] lutego 2020 r. oraz [...] września 2019 r., to w stosunku do niej Minister nie mógł prowadzić postępowania administracyjnego, jak również skierować postanowień zaskarżonych niniejszą skargą. Wobec wydania przez Ministra wskazanych wyżej postanowień w administracyjnym toku instancji, w warunkach rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, Sąd nie badał merytorycznej ich zasadności, uznając to za przedwczesne i nie odnosił się do zarzutów skargi. Sąd miał na uwadze to, że zgodnie z art. 145a § 1 Ppsa, w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie okoliczności sprawy nie uzasadniają zastosowania tego przepisu. W niniejszej sprawie refleksem skierowania wydanych postanowień do osoby zmarłej (co obligowało Sąd do stwierdzenia ich nieważności, z uwagi na wystąpienie podstawy nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa) jest pozbawienie spadkobierców zmarłej udziału w postępowaniu administracyjnym. Mając zaś na uwadze zasadę "dwuinstancyjności" postępowania (art. 15 Kpa) spadkobiercy strony, którzy wchodzą do postępowania z mocy samego prawa (art. 30 § 4 Kpa), muszą mieć zapewniony w nim udział i możliwość przedstawienia swego stanowiska w sprawie. Rozpoznając ponownie sprawę Minister Rozwoju, Pracy i Technologii przeprowadzi postępowanie administracyjne z udziałem spadkobierców zmarłej B. W.. W zależności od okoliczności organ podejmie stosowny akt. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 119 pkt 1 i art. 120 Ppsa orzekł, jak w pkt 1 sentencji, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 w zw. z art. 25 § 1 i art. 31 § 3 Ppsa., Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 Ppsa, w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).