I SA/Wa 995/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie : WSA Elżbieta Sobielarska Asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Izabela Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2007 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. I SA/Wa 995/07 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] lutego 2007 r. Nr [...], odmawiającą przyznania S. W. pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na wyżywienie, zakup leków, środki higieny osobistej, przejazdy, zwrot pieniędzy pożyczonych na wyrobienie dowodu osobistego, zakup okularów korekcyjnych, zakup ciśnieniomierza i artykułów piśmiennych (kopert, znaczków pocztowych). Uzasadniając zaskarżoną decyzję SKO wskazało, co następuje. Wnioskiem z dnia 19 stycznia 2007 r. S. W. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] m. W. z prośbą o "udzielenie pomocy w zakresie określonym we wcześniej złożonych pismach". Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Nr [...] Prezydent Miasta W. negatywnie rozpatrzył powyższy wniosek. W uzasadnieniu szczegółowo opisał przesłanki wydania decyzji odmownej. Stwierdził, że S. W. jest bezrobotnym od grudnia 2001 r., nie pracuje, nie poszukuje aktywnie pracy i nie robi nic w celu zmiany swojej sytuacji – mimo, że ma wyższe wykształcenie i wysokie kwalifikacje. Jednocześnie nie wykorzystuje możliwości jakie stwarza ośrodek - nie odpowiada na oferty pomocy w formie biletu miesięcznego, nie zgadza się na propozycję szukania pracy za pośrednictwem Klubu Pracy ani na podpisanie kontraktu socjalnego. Tak więc S. W. nie współpracuje z ośrodkiem jednocześnie utrudniając przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Prezydent uznał, że nie ma podstaw do przyznania pomocy wnioskodawcy na zakup ciśnieniomierza, gdyż z racji posiadania statusu osoby bezrobotnej ma on prawo do bezpłatnego leczenia. Z dokonanych przez organ ustaleń wynika, że jedynym żywicielem rodziny jest żona wnioskodawcy, która zarabia około [...] zł, a zatem dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe określone ustawą o pomocy społecznej. Żona zabezpiecza podstawowe potrzeby bytowe wnioskodawcy opłacając świadczenia za mieszkanie, kupując lekarstwa, żywność i środki higieniczne. Biorąc pod uwagę, że S. W. nie współpracuje z ośrodkiem i aktywnie nie współdziała w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji Prezydent m. W., mając na względzie przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej uznał, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia. Od powyższej decyzji S. W. złożył odwołanie zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej, kpa i k k. Rozpatrzywszy odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] lutego 2007 r. Nr [...]. W uzasadnieniu Kolegium szczegółowo opisało przesłanki wydania decyzji odmownej. Stwierdziło, że S. W. reprezentuje postawę roszczeniową, natomiast sam nie pracuje, nie poszukuje pracy, nie zgłasza się do klubu Pracy, nie zgadza się na podpisanie kontraktu socjalnego – a więc nic nie robi w celu zmiany swojej sytuacji. Ponadto S. W. nie współpracuje z ośrodkiem uniemożliwiając przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Postępowanie wnioskodawcy spowodowało, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki z art. 11 ust.2 ustawy. W tych okolicznościach Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało decyzję organu I instancji za prawidłową. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. S. W. złożył skargę stwierdzając, że jest ona dla niego wysoce krzywdząca. W skardze podnosił, że SKO nie uwzględniło zgromadzonych w sprawie dowodów i bezkrytycznie podtrzymało stanowisko organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oceniając we wskazanym wyżej zakresie zaskarżoną decyzję, w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, po rozważeniu podniesionych przez skarżącego zarzutów Sąd uznał, że nie dają one podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i decyzji utrzymanej nią w mocy, bowiem oba rozstrzygnięcia nie naruszają prawa. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) zwana dalej "ustawą", na podstawie której wydano zaskarżone decyzje, w art. 2 i 3 stanowi, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zgodnie z art. 39 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Przyznanie zasiłku uzależnione jest od tego, czy miesięczny dochód osoby lub rodziny nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", zaś zgodnie z art. 6 pkt. 3 ustawy dochód na osobę w rodzinie to dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie. Prawidłowo przyjęły organy orzekające w niniejszej sprawie, iż kryterium dochodowe upoważniające do ubiegania się o świadczenia zostało przekroczone. Miesięczny dochód uzyskiwany przez żonę skarżącego I. W. wynosi [...] zł, rodzina ta składa się z pięciu osób, co oznacza, iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Przyjęcie przez organy, iż dochód żony skarżącego stanowi zarazem dochód rodziny - a zatem w odpowiedniej części także dochód samego skarżącego - było całkowicie uzasadnione, zważywszy na to, że skarżący pozostaje z żoną w związku małżeńskim, zamieszkując razem z nią i dziećmi we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślić należy, iż wykazywane przez skarżącego opóźnienia w regulowaniu przez żonę opłat za mieszkanie, jak również opóźnienia w realizowaniu jego recept, nie mogą podważyć tezy, iż to żona utrzymuje rodzinę. Z racji wskazanego wyżej przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, brak było przesłanki do przyznania skarżącemu zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy. Ponadto organy trafnie uznały, iż w sprawie nie zostały również spełnione warunki do przyznania skarżącemu świadczenia, o którym mowa w art. 41 ustawy (specjalny zasiłek celowy). Z brzmienia tego przepisu wynika, że decyzja podejmowana w tym zakresie przez organ administracyjny nie jest obligatoryjna, lecz ma charakter uznaniowy i zależy od tak zwanego uznania administracyjnego. Nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami procedury administracyjnej, w tym art. 7 i 77 § 1 kpa, jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. Natomiast jeżeli decyzja w tej materii została wydana prawidłowo w ramach uznania administracyjnego, Sąd nie ma podstaw prawnych do kwestionowania jej legalności. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Podkreślić należy, iż treść przepisu w sposób nie mogący budzić wątpliwości, przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe (wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 777/05, LEX nr 194414). Z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby taki uzasadniony przypadek wystąpił. Podkreślić bowiem należy, iż skarżący posiada środki utrzymania w postaci dochodów żony. W związku z twierdzeniami skarżącego, iż żona odmawia finansowania jego usprawiedliwionych potrzeb bytowych wskazać należy (pomijając niską wiarygodność tych twierdzeń w sytuacji, w której skarżący mieszka razem z małżonką i nie posiada innych źródeł utrzymania), iż zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. O ile zatem skarżący utrzymuje, iż jego współmałżonek z obowiązków tych (w szczególności z obowiązku wzajemnej pomocy) nie wywiązuje się, winien rozważyć ewentualność ich egzekwowania w postępowaniu przed sądem powszechnym. Jednocześnie przeciwko uznaniu przez Sąd, iż w sprawie zachodzą okoliczności szczególne, uzasadniające przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego przemawia fakt, iż nie podejmuje on skutecznych działań na rzecz znalezienia zatrudnienia, pozostając bez pracy od 6 lat, przy czym nie zasługują na wiarę wyjaśnienia skarżącego, legitymującego się wyższym wykształceniem technicznym, iż znalezienie pracy nie było w tym okresie możliwe. Uznać bowiem należy, iż o ile znalezienie zatrudnienia byłoby dla skarżącego istotnie celem priorytetowym, to w przeciągu tak długiego okresu byłby go w stanie zrealizować, nawet w obliczu trudnej sytuacji na rynku pracy (podejmując choćby pracę wymagającą niższych kwalifikacji zawodowych niż przez skarżącego posiadane). Niezależnie od powyższych okoliczności wskazać należy, iż konstatacja organów obu instancji orzekających w sprawie, że skarżący nie wykazuje woli konstruktywnej współpracy w celu rozwiązania jego problemów jest w pełni uzasadniona. Podkreślenia wymaga, że ustawa o pomocy społecznej zakłada, iż zadaniem organów pomocy społecznej nie jest (poza przypadkami szczególnymi) trwałe wyręczanie strony w zaspakajaniu jej potrzeb bytowych, ale udzielanie jej pomocy po to, aby jak najszybciej była w stanie potrzeby te zaspakajać samodzielnie (aktywizacja). Jest rzeczą oczywistą, iż realizacja powyższych założeń wymaga aktywnej współpracy osoby zainteresowanej. Wagę powyższego ustawodawca zaakcentował w art. 11 ust. 2 ustawy, stanowiąc, że brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Brak należytego współdziałania osoby zainteresowanej z pracownikami pomocy społecznej występuje również wtedy, gdy zainteresowany zajmuje wobec organu pomocy społecznej postawę roszczeniową, odnosi się krytycznie do wszystkich, czy też do większości działań organu, poddaje w wątpliwość ich sensowność, żąda wyręczenia go w rozwiązaniu jego problemów. Powyższe elementy dało się zaobserwować w postępowaniu skarżącego, którego postawa nie wskazuje na chęć współdziałania w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej, a taki obowiązek, w myśl art. 4 ustawy o pomocy społecznej, spoczywa na osobach korzystających z pomocy społecznej. Z powyższych względów nie można postawić organom zarzutu, że powierzchownie rozpatrzyły sprawę i nierzetelnie uzasadniły swoje rozstrzygnięcie, co mogłoby prowadzić do przekroczenia granicy uznania administracyjnego. To z kolei prowadzi do wniosku, iż obie decyzje nie naruszyły prawa. Mając powyższe pod uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.