I SAB/Wa 1498/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriela Nowak po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SAB/Wa 1498/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. i H. Z. na bezczynność Ministra Infrastruktury i Budownictwa w przedmiocie rozpoznania odwołania postanawia: 1. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2017 r. w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych; 2. zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2017 r. w zakresie odmowy ustanowienia radcy prawnego w ten sposób, że przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w W.. Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi A.K. i H. Z. w pkt 1) stwierdził, że Minister Infrastruktury i Budownictwa dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; w pkt 2) umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; w pkt 3) zasądził od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz A.K. i H.Z. solidarnie kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania A.K. prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że z zawartych we wniosku o prawo pomocy oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dorosłą córką (ur. [...] r.). Miesięczny dochód gospodarstwa strony, uzyskiwany z tytułu emerytury i wynagrodzenia za pracę skarżącego oraz emerytury jego żony, wynosi 6292,30 zł. Córka skarżącego jest bezrobotna. Wnioskodawca podał, że posiada mieszkanie o pow. 58 m2 oraz nieruchomość (3654 m2) o wartości 4,2 mln, obciążoną roszczeniami spółki S. Sp. z o.o. Wyjaśnił, że jego córka jest właścicielką mieszkania (45 m2) o wartości 330 000 zł, zadłużonego na kwotę 420 000 zł. Skarżący posiada zobowiązanie z tytułu kredytu - rata 3 472,43 zł i ponosi stałe wydatki na utrzymanie, obejmujące czynsz, podatek za działkę, opłaty za energię (mieszkanie i działka), leczenie oraz wyżywienie w wysokości ok. 2800 zł. Referendarz wyjaśnił, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników w związku z czym przyjmie się, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób, które w sposób obiektywny postrzegane mogą być jako ubogie, a więc osób nieposiadających źródeł dochodu i majątku, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki tak ograniczone, że wystarczające tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Referendarz zaznaczył, że skarżący nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy z uwagi na posiadanie źródła dochodów w znacznej wysokości, jak również majątek nieruchomy oszacowany na kwotę 4,2 mln zł. W ocenie referendarza, w świetle podanej we wniosku wysokości dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym strony, tj. 6 292,30 zł miesięcznie skarżący ma możliwość wygospodarowania z bieżących dochodów środków na poniesienie kosztów postępowania kasacyjnego, obejmujących m.in. koszt wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł oraz koszty sporządzenia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Referendarz wskazał, że skarżący ma stabilną sytuację finansową kształtowaną przez posiadanie przez dwóch członków rodziny wchodzących w skład gospodarstwa domowego stałego źródła dochodów w znacznej wysokości, umożliwiającą nie tylko bilansowanie się przychodów ze stałymi wydatkami rodziny skarżącego, ale i wygospodarowanie środków niezbędnych na prowadzenie procesu. Podał także, że bilansowanie się uzyskiwanych dochodów z ponoszonymi przez stronę wydatkami nie daje wystarczających podstaw do zwolnienia strony od kosztów sądowych oraz pokrycia ze środków budżetu państwa kosztów działania pełnomocnika procesowego. Referendarz zauważył, że przy prawidłowym gospodarowaniu posiadanym dochodem poniesienie kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez radcę prawnego ustanowionego z wyboru, jak też uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł granic tych nie powinno przekroczyć. Rezygnacji, bądź ograniczenia w danym miesiącu niektórych wydatków, w związku z potrzebą poniesienia kosztów postępowania, nie można utożsamiać z uszczerbkiem w utrzymaniu niezbędnym. Referendarz zaznaczył, że największe obciążenia budżetu domowego wnioskodawcy wiążą się ze spłatą kredytu (rata w wysokości 3 472 zł), jednakże okoliczność ta nie stanowi usprawiedliwionej podstawy do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Zdaniem referendarza sądowego, w świetle ustaleń wskazujących na dysponowanie aktualnie przez skarżącego środkami umożliwiającymi mu poniesienie we własnym zakresie kosztów postępowania kasacyjnego, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie przyznania mu prawa pomocy pozostaje okoliczność, że dorosła córka skarżącego pozostaje na jego utrzymaniu. Skarżący nie podał we wniosku żadnych okoliczności dotyczących przyczyn niepodejmowania przez jego dorosłą córkę pracy zarobkowej, w szczególności wskazujących na istnienie obiektywnych przyczyn uniemożliwiających podjęcie przez nią zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. Ma to o tyle istotne znaczenie, że zgodnie z art. 133 § 3 k.r.o., rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Referendarz stwierdził, że w sytuacji, gdy wnioskodawca wykłada z własnych dochodów środki na utrzymanie dorosłej córki i nie podał przyczyn pozostawania córki bez zatrudnienia to skutki takiej osobistej decyzji skarżącego, mającej wymiar ekonomiczny, nie mogą obciążać budżetu państwa. Kwestionując powyższe postanowienie referendarza sądowego A.K. złożył sprzeciw, w którego obszernym uzasadnieniu, powtórzył podane uprzednio we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacje dotyczące uzyskiwanych w jego gospodarstwie domowym miesięcznych dochodów i ponoszonych przez niego i jego rodzinę miesięcznych wydatków, przedstawił skomplikowaną pod względem prawnym sytuację posiadanych nieruchomości oraz wyjaśnił kwestię utrzymywania przez niego dorosłej córki wskazując, że nie jest ona w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej, gdyż ze względu na brak wystarczających środków finansowych na pokrycie profesjonalnej obsługi prawnej od czerwca 2016 r. całkowicie poświęciła się prowadzeniu wszystkich spraw związanych z dochodzeniem swoich i swojej rodziny praw przed sądami i prokuratorami, co zajmuje jej ok. 10- 12 godzin dziennie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako: P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl § 2 tego artykułu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Mając powyższe na uwadze Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2017 r. w zakresie odmawiającym przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca na obecnym etapie postępowania obowiązany jest do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Uiszczenie wpisu sadowego we wskazanej wysokości umożliwi stronie wniesienie skargi kasacyjnej. Zdaniem Sądu wydatek ten znajduje się w zasięgu możliwości finansowych wnioskodawcy. Mając na uwadze, że stały dochód wnioskodawcy i jego rodziny wynosi ok. 6290 zł miesięcznie przy jednoczesnych wydatkach ok. 6272 zł (w tym zobowiązanie z tytułu kredytu – rata 3472,43 zł), należało uznać, że w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych referendarz sądowy prawidłowo ocenił sytuację wnioskodawcy i uznał, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe związane z wniesieniem skargi kasacyjnej. W tym miejscu należy wskazać, że z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym zaległości publicznoprawne oraz kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek są indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2014 r., II FZ 1309/14, LEX nr 1507574). Jednocześnie biorąc pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę w sprzeciwie okoliczności związane z jego sytuacją osobistą, majątkową oraz mając na względzie wysokość uzyskiwanych miesięcznych dochodów w stosunku do ponoszonych miesięcznych wydatków w kontekście możliwości poniesienia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru we własnym zakresie, Sąd doszedł do wniosku, że wnioskodawca nie jest w stanie opłacić zawodowego pełnomocnika i w tej części należy zmienić postanowienie referendarza sądowego i przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.