I SAB/Wa 254/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Iwona Kosińska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. D. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku I. D., A. B., K. P., M. P., A. P., B. L., J. P., E. O., S. C., M. C., P. M., A. W. i J. S. z dnia [...] lutego 2018 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. jako "[...]" - w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Prezydent [...] dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz I. D. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z [...] maja 2019 r. (data prezentaty) I. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku I. D., A. B., K. P., M. P., A.P., B. L., J.P., E. O., S. C., M. C., P. M., A. W. i J. S. z dnia [...] lutego 2018 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. jako "[...]". Przedmiotowa nieruchomość objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., grunty nieruchomości [...] - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy [...], a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - na własność Skarbu Państwa. W dniu [...] lutego 2018 r. został złożony wniosek o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. jako "[...]" . Następnie pismem z [...] maja 2018 r. (data prezentaty) I. D. - działając na podstawie art. 37 kodeksu postępowania administracyjnego - wniosła zażalenie do Wojewody [...] na bezczynność Prezydenta [...]w rozpoznaniu ww. wniosku z [...] lutego 2018 r. Rozpoznając niniejszą sprawę Prezydent [...] pismem z [...] lipca 2018 r. zwrócił się do Wydziału Regulacji Stanów Prawnych Nieruchomości [...] z prośbą o przesłanie akt własnościowych dotyczących przedmiotowej nieruchomości. Natomiast Wojewoda [...] postanowieniem z [...] listopada 2018 r. nr [...] uznał zażalenie za uzasadnione, wyznaczając Prezydentowi [...] czteromiesięczny termin na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia liczony od dnia doręczenia niniejszego postanowienia. Organ drugiej instancji stanął na stanowisku, że na gruncie niniejszej sprawy zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie zażalenia złożonego w trybie art. 37 § 1 kpa. Podniósł, iż stosownie do treści art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 kpa). W myśl art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku nie załatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 kpa organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Wojewoda dodał, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż Prezydent [...] nie podejmował czynności zmierzających do zakończenia przedmiotowego postępowania, a tym samym w dacie złożenia zażalenia pozostawał w bezczynności. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewoda uznał, że na gruncie niniejszej sprawy zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie zażalenia złożonego w trybie art. 37 § 1 kpa - a zatem zachodzi konieczność wyznaczenia dodatkowego terminu załatwienia tej sprawy. Akta sprawy wraz z postanowieniem Wojewody [...] wpłynęły do organu w dniu 7 listopada 2018 r. - zatem wyznaczony czteromiesięczny termin upłynął w dniu 7 marca 2019 r. Ponieważ w tym czasie wniosek o odszkodowanie nie został rozpatrzony, dlatego też pismem z [...] maja 2019 r. (data prezentaty) I. D. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku I. D., A. B., K. P., M. P., A.P., B. L., J.P., E. O., S. C., M. C., P. M., A. W. i J. S. z dnia [...] lutego 2018 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. jako "[...]" - wnosząc w niej o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniosła, że Prezydent nie dotrzymał terminu wyznaczonego przez Wojewodę [...] i w dalszym ciągu pozostaje bezczynny - mimo braku przeszkód formalnych i merytorycznych do załatwienia sprawy. Odpowiadając na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279) reguluje obecnie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł na własność Państwa po dniu [...].04.1958 r., lub za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...].04.1958 r. Z wniosku m.in. skarżącej z [...] lutego 2018 r. zostało zainicjowane postępowanie administracyjne o przyznanie odszkodowania za dawną nieruchomość [...] położoną przy ul. [...], ozn. w księdze hipotecznej jako "[...]". Następnie, na skutek ponaglenia skarżącej, Wojewoda [...] postanowieniem nr [...] z dnia [...].11.2018 r. wyznaczył Prezydentowi [...] dodatkowy termin do rozpatrzenia wniosku o przyznanie odszkodowania wynoszący 4 miesiące od daty doręczenia postanowienia. W celu dochowania terminu Biuro podjęło czynności zmierzające do zakończenia niniejszego postępowania. W tym celu wystąpiono Wydziału Regulacji Stanów Prawnych Nieruchomości [...] o przesłanie akt własnościowych przedmiotowej nieruchomości. W odpowiedzi została przesłana teczka własnościowa opisana: "[...] ", która nie stanowi zbioru akt własnościowych dla przedmiotowej nieruchomości. Dlatego pismem z dnia [...].06.2019r. ponownie zwrócono się do Wydziału Regulacji Stanów Prawnych Nieruchomości [...] z prośbą o ustalenie czy został założony zbiór akt własnościowych dla przedmiotowej nieruchomości oraz ewentualne jego przesłanie. Uzyskanie zbioru akt własnościowych, bądź ustalenie, że taki zbiór nie został utworzony jest niezbędny do ustalenia pełnego stanu faktycznego nieruchomości. Organ dodał, że do wniosku o odszkodowanie zostały załączone kopie wpisów w księdze hipotecznej dotyczące nabycia przedmiotowej nieruchomości umową sprzedaży zawartą aktem notarialnym z dnia [...].02.1920 r. Z uwagi na fakt, że niniejsza transakcja miała miejsce ponad 25 lat przed wejściem w życie w/w dekretu, w przedmiotowej sprawie należy ustalić stan własności na dzień poprzedzający jego wejście w życie. W tym celu, tut. Biuro wystąpiło pismem z dnia [...].06.2019 r. do Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego [...] w [...] o wydanie zaświadczenia hipotecznego.  Prezydent stwierdził też, że Istotnym w sprawie pozostaje również fakt, iż opóźnienia w rozpatrywaniu spraw są spowodowane między innymi bardzo dużą ilością wpływającej do tutejszego Biura Spraw Dekretowych korespondencji w sprawach odszkodowawczych za nieruchomości objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Waga tych spraw, stopień ich skomplikowania oraz złożoność okoliczności, które powinny być ustalone w toku tych postępowań, niestety nie pozwala na dotrzymanie ustawowych terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie. Jednocześnie o kolejności rozpatrzenia spraw nie może decydować li tylko aktywność procesowa strony i ilość składanych skarg, tym bardziej, iż wniosek skarżącej jest relatywnie nowy w stosunku do innych wniosków o odszkodowanie oczekujących na rozpatrzenie. Do dnia 27 września 2019 r. (data rozpoznania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie) do Sądu nie wpłynęła żadna informacja dotycząca merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej "p.p.s.a.". W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania - taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Stosownie do treści art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Sąd stwierdza także, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Natomiast § 1a tego art. stanowi, iż jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Należy również wskazać, że skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Skarżąca bowiem, przed wniesieniem skargi na bezczynność Prezydenta [...], złożyła zażalenie w trybie art. 37 § 1 kpa do Wojewody [...]. Zgodnie z treścią art. 35 § 1 i 3 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W myśl natomiast art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia spraw. Podnieść również należy, że zgodnie z art. 12 § 1 kpa organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, jak również zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia - stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Bezczynność organu administracji publicznej ma zatem miejsce nie tylko wówczas, gdy w ustawowym ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, ale również wtedy, gdy je podjął, lecz mimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem decyzji lub innego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie, bowiem jak - wynika z akt sprawy - wniosek z [...] lutego 2018 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] nie został dotychczas rozpoznawany. W tym stanie rzeczy zarzut bezczynności Prezydenta [...] przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie odszkodowania Sąd uznał za całkowicie uzasadniony. Organ prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie uchybił wskazanym wyżej przepisom procesowym określającym terminy załatwiania spraw administracyjnych, a także naruszył wynikającą z art. 12 kpa zasadę szybkości postępowania. Takie postępowanie podważa wyrażoną w art. 8 kpa zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa. Nawet, jeśli postępowanie administracyjne jest szczególnie skomplikowane, to zwłoka organu w załatwieniu sprawy, w terminie określonym w art. 35 kpa - nie jest usprawiedliwiona. Stanowisko takie wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W sprawie sygn. akt. IV SA 105/00 (LEX 53462) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Zasada sformułowana w art. 6 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, odnosi się również do ścisłego przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwiania spraw określonych w art. 35 i 36 kpa. Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 kpa) pozostaje także w bezpośrednim związku z dyrektywami zawartymi w art. 7 i 8 kpa, zobowiązującymi organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli a także pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania obywateli do organów państwa". Stosownie do art. 149 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na bezczynność zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności, jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W związku z powyższym Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Choć Prezydent [...] nie dochował terminów do załatwienia sprawy określonych w kpa - to jednak należy mieć na względzie okoliczność, iż wniosek o przyznanie odszkodowania został złożony w dniu [...] lutego 2018 r. - a więc stosunkowo niedawno. Ponadto Sąd wziął pod uwagę skomplikowany charakter spraw z zakresu tzw. spraw dekretowych, gdzie należyte ustalenie stanu faktycznego związane jest z koniecznością pozyskania i analizą archiwalnych, często nieczytelnych lub niekompletnych dokumentów. Art. 149 p.p.s.a. nie określa kryteriów, jakimi powinien kierować się Sąd Administracyjny określając organowi termin do wykonania wyroku przez podjęcie nakazanych nim działań. Oznacza to, iż w kwestii określenia terminu Sąd dysponuje swobodą i nie jest związany terminami, o jakich mowa w art. 35 kpa. Powinien kierować się interesem strony, a przede wszystkim brać pod uwagę specyfikę danej sprawy. Wobec powyższego Sąd uznał, że - biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy - termin czteromiesięczny na rozpoznanie wniosku o odszkodowanie będzie adekwatny i realny. W tym czasie Prezydent [...] powinien w sposób jednoznaczny ustalić, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do przyznania odszkodowania z art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) i w zależności od dokonanych ustaleń wydać stosowną decyzję. Sąd zasądził też na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 §1 pkt 1 i §1a, art. 120 w zw. z art. 119 pkt 4 oraz art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 1