I SAB/Wa 271/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P. S. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy [...] postanawia 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, 2. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. P. S. pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy [...] Wnioskiem z dnia [...] lipca 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący wystąpił o przyznanie mu w związku z wniesioną skargą prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że uzyskuje z tytułu pracy dochód w wysokości ok. [...] zł. brutto. Dodatkowo skarżący wskazał, że miesięcznie ponosi stałe wydatki na: zakup karty miejskiej - [...] zł., internet i telefon – [...] zł., żywność i środki czystości – [...] zł. Postanowieniem z dnia 8 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił P. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: "p.p.s.a." - w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r., mającym zastosowanie w sprawach, w których postępowanie sądowe wszczęte zostało przed ww. data (z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie) - wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony podlega rozpoznaniu na nowo. Rozpoznają wniosek P. S. o przyznanie prawa pomocy, w pierwszym rzędzie zwrócić należy uwagę, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym zgodnie zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie, o czym stanowi art. 190 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy przyznanie prawa pomocy finansowanego ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w powołanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). W myśl natomiast art. 249a powołanej ustawy, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca wnosił zarówno o zwolnienie od kosztów sądowych jak też ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – a więc przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Godzi się jednak zauważyć, że ze względu na przedmiot sprawy, jest on zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy rozpoznawanie wniosku skarżącego w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych jest zbędne, a to w konsekwencji prowadzić musi do umorzenia w tym zakresie postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, na zasadzie określonej w art. 249a p.p.s.a. W zakresie natomiast przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, wniosek skarżącego nie mógł być uwzględniony, gdyż nie wykazał on, w ocenie Sądu, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania tego prawa. Podkreśli zaś należy, że zawarte w art. 246 § 1 powołanej ustawy sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji prawnej. Godzi się przy tym zaznaczyć, że aczkolwiek podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu, to jednak w sytuacji, gdy oświadczenia te okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.) Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). W rozpoznawanej sprawie wobec uznania, że zawarte w urzędowym formularzu oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach jest niewystarczające i budzące wątpliwości, pismem z dnia 29 lipca 2015 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym do złożenia dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z tytułu umowy o pracę (np. stosowne zaświadczenie, ewentualnie kserokopia umowy o pracę), odpisu zeznania podatkowego za rok 2014, ewentualnie stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2014 r., wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Celem powyższego wezwanie było w szczególności zweryfikowanie oświadczenia wnioskodawcy w aspekcie faktycznej wysokości aktualnie osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków. Wezwanie doręczone zostało skarżącemu w dniu 5 sierpnia 2015 r. Termin do jego wykonania upływał zatem w dniu 12 sierpnia 2015 r. Mimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie wykonał wezwania - nie nadesłał żądanych dokumentów, co uniemożliwia dokonanie rzeczywistej i pełnej oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W taki zaś okolicznościach faktyczno-prawnych przyznanie prawa pomocy nie mogło nastąpić. Tym bardziej, że także w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących jego sytuacji materialnej i nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów, które te wątpliwości by rozwiewały. Skoro bowiem udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi - jak już wspomniano na wstępie - wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, to pomoc taka przysługuje nie osobom uznającym się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą także stosownymi dokumentami (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15). Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 249a, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.