I SAB/Wa 308/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. C. i K. C. na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie rozpoznania wniosku postanawia: odrzucić skargę. L. C. i K. C. (dalej: "skarżący") wnieśli skargę na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie rozpoznania wniosku o zbadanie prawidłowości przestrzegania prawa w sprawie o zniesienie współwłasności. Wskazali, że zwrócili się o zbadanie sprawy, dotyczącej prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy z 21 maja 2021 r., sygn. II Ca 408/19 oddalającego apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w Puławach I Wydział Cywilny z 12 października 2016 r. sygn. I Ns 167/12 i w następstwie tego podjęcie stosownych interwencji. Podali, że zniesienie współwłasności dotyczy istniejącej działki budowlanej po wyodrębnieniu dwóch lokali mieszkalnych z budynku jednorodzinnego - na mocy art. 95 pkt 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami - położonych względem siebie odrębnie na dwóch niezależnych kondygnacjach. Zarzucili Rzecznikowi m.in., że w udzielonej odpowiedzi zawarł całkowicie błędną ocenę treści zapisów ustawowych; niesłusznie odmówił wniesienia skargi nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego lub skargi do Trybunału Konstytucyjnego RP o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu II instancji; wykorzystanie fałszywych dowodów pozyskanych na zlecenie sądu; zignorowanie złożonej przez skarżących skargi; bezczynność pracowników biura prawnego RPO, jako odpowiedzialnych pracowników urzędów państwowych za poniesione koszty. Podkreślili, że Rzecznik nie podjął stosownej czynności umożliwiającej podjęcie toku instancji w trybie naprawczym, pomimo wniesionej skargi. Skarżący wnieśli o: stwierdzenie bezczynności Rzecznika, zobowiązanie Rzecznika do załatwienia sprawy w przepisanym terminie; alternatywnie złożyli wniosek o odszkodowanie za poniesione koszty w wysokości 28000 zł wobec akceptacji rażących błędów i wyeliminowania prawnej drogi do jej rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o odrzucenie skargi. Wskazał, że skarżący we wniesionej skardze nawiązali do swojej sprawy prowadzonej w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich pod sygnaturą IV.511.269.2022, w której zwrócili się z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich praw i wolności. Pismem z 8 kwietnia 2025 r. udzielono skarżącym bardzo obszernych pisemnych wyjaśnień wskazując, iż po dokonaniu wnikliwej analizy przedstawionej sprawy Rzecznik nie znalazł podstaw do zaskarżenia kwestionowanego postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie. W kolejnej odpowiedzi z 4 lipca 2025 r. Rzecznik poinformował skarżących, iż nie dostrzega podstaw do zmiany zaprezentowanego uprzednio poglądu. Dodatkowo w piśmie z 2 grudnia 2025 r. będącym odpowiedzią na pismo skarżących z 29 lipca 2025 r. Rzecznik wyjaśnił, że jest organem państwowym o samodzielnej pozycji ustrojowej oraz, że w swej działalności zobowiązany jest do niezależności na każdym etapie postępowania, poczynając od jego podjęcia na wniosek obywateli, organizacji lub innych organów bądź z własnej inicjatywy, przez prowadzenie postępowania, skończywszy na decyzji co do sposobu załatwienia sprawy. Rzecznik powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazał na niedopuszczalność przedmiotowej skargi na bezczynność oraz wniósł o jej odrzucenie. Pismem z 16 lutego 2026 r. skarżący rozwinęli zarzuty skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143) dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a powołanej ustawy, tj. w przypadkach niepodejmowania przez organy administracji nakazanych prawem aktów lub czynności w sprawach indywidualnych. Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo istnienia obowiązku, nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub innego aktu. Aby zatem skutecznie wnieść skargę na bezczynność organu musi istnieć sprawa administracyjna zawisła przed tym organem, w której organ jest właściwy i zobowiązany do wydania jednego z aktów, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Z akt sprawy wynika, że przedmiotem zaskarżenia jest bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżących o pomoc w ochronie praw i wolności, polegającą na podjęciu przez Rzecznika działań zmierzających do wzruszenia prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie z 21 maja 2021 r., sygn. akt II Ca 408/19 oddalającego apelację skarżących od postanowienia Sądu Rejonowego w Puławach z 12 października 2016 r., sygn. I Ns 167/12 w sprawie o zniesienie współwłasności. Stwierdzić należy, że niniejsza sprawa nie należy do spraw z zakresu administracji publicznej, bowiem Rzecznik Praw Obywatelskich nie jest organem administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691), powoływanej dalej jako "k.p.a.", ani innym organem państwowym, o którym mowa w art. 1 pkt 2 k.p.a. Nie może wszcząć, ani prowadzić postępowania w trybie przepisów k.p.a. Rzecznik nie podejmuje czynności w formie decyzji administracyjnych, postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym oraz innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Podkreślić także trzeba, że żadne obowiązujące przepisy nie przyznają Rzecznikowi uprawnień władczych, stanowiących podstawę do podejmowania działań, które następnie mogłyby stać się przedmiotem skargi do sądu. Jest on natomiast samodzielnym konstytucyjnym organem ochrony prawa (rozdział 9 Konstytucji RP). Stosownie do treści art. 210 Konstytucji Rzecznik Praw Obywatelskich w swojej działalności jest niezawisły, niezależny od innych organów państwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem na zasadach określonych w ustawie. Tryb rozpatrywania spraw należących do jego kompetencji uregulowany został w przepisach ustawy z 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1264), zgodnie z którymi zarówno o sposobie działania jak i o podjętych środkach prawnych w danej sprawie decyduje autonomicznie Rzecznik Praw Obywatelskich. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy Rzecznik po zapoznaniu się z każdym skierowanym do niego wnioskiem może podjąć sprawę, poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu środków działania, przekazać sprawę według właściwości lub nie podjąć sprawy - każdorazowo zawiadamiając o tym wnioskodawcę i osobę, której sprawa dotyczy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że rozpatrywanie przez Rzecznika Praw Obywatelskich kierowanych do niego wniosków nie następuje w formach przewidzianych w art. 3 § 2 pkt 1- 4 p.p.s.a. Dlatego też ocena podejmowanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich działań nie należy do sądu administracyjnego (por. postanowienia NSA z 9 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SAB 41/98; z 9 lutego 2000 r., sygn. akt II SA 2652/99; z 14 stycznia 2015 r., sygn. I OSK 3272/14; z 12 maja 2017 r., sygn. I OZ 589/17). Skoro działania Rzecznika podejmowane na podstawie przepisów ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich nie należą do aktów podlegających kontroli sądu administracyjnego to należy uznać, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie podlega rozpoznaniu przez Sąd. Niniejsza sprawa nie mieści się bowiem we wskazanym powyżej katalogu aktów i czynności poddanych kognicji sądu administracyjnego. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.