I SAB/Wa 31/06

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. C. na bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w przedmiocie skreślenia z listy uczniów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z 18 sierpnia 2010 r. (data nadania pisma w placówce pocztowej) M. C. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w przedmiocie skreślenia syna K. C. z listy uczniów, w której prawomocnym postanowieniem z 23 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę skarżącej. W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawczyni podała, że nie posiada środków potrzebnych do uiszczenia kosztów sądowych. Skarżąca wraz z mężem nie uzyskują dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej (działalność gospodarczą prowadzoną przez siebie skarżąca określa jako "zawieszoną", działalność męża pozostaje natomiast w likwidacji). Skarżąca wyjaśniła, że nie może z mężem pracować, nie wskazała jednak szczegółowych przyczyn takiego stanu rzeczy, podając, że "uniemożliwia się nam podjęcie pracy zgodnie z możliwościami i wykształceniem". Z oświadczenia wynika, że jedyną osobą przyczyniającą się do zapewnienia dochodów rodzinie pozostaje aktualnie córka. Ze względu na wykonywany rodzaj pracy nie otrzymuje ona jednak wynagrodzenia w okresie letnim (dochody w pozostałych miesiącach kształtują się na poziomie ok. 2000 zł). W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia zgłoszonego wniosku skarżąca podała, że wydatki rodziny wynoszą po zsumowaniu ok. 1800-1850 zł. Skarżąca załączyła dokumenty poświadczające uzyskiwane dochody oraz fakt zaległości w opłacaniu czynszu i kosztów dostarczanej energii elektrycznej. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Wnioskodawczyni objęła swoim żądaniem zwolnienie od kosztów sądowych, stąd formułowana w rozpoznawanej sprawie ocena zasadności wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy oparta została na skonfrontowaniu sytuacji majątkowej strony z przesłankami przyznania tego prawa, wymienionymi w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Stosownie do treści powołanego przepisu, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Możliwości rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie stoi na przeszkodzie fakt zgłoszenia go po uprawomocnieniu się postanowienia odrzucającego skargę strony, tak jak i to, że w toku postępowania strona wnioskowała już o zwolnienie od kosztów sądowych, z tym że jej żądanie nie zostało przez Sąd uwzględnione. Wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie w przedmiocie sprostowania oznacza, że na skarżącej ciąży zobowiązanie finansowe, odnośnie do którego strona ma prawo złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Ponowne rozstrzygnięcie w omawianym przedmiocie jest natomiast dopuszczalne, albowiem nie zmierza ono do weryfikowania ustaleń zawartych we wcześniejszym prawomocnym postanowieniu, ale nakierowane jest na poddanie ocenie okoliczności, które ze względu na swój charakter muszą być traktowane jako zmieniające sytuację materialną strony (art. 165 p.p.s.a.). Z konstrukcji instytucji prawa pomocy wynika, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania trudnej sytuacji materialnej, która dawałby podstawę do przyznania tego uprawnienia. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, która chcąc zwolnienia od kosztów sądowych jest zobowiązana przedstawić argumenty uzasadniające niemożność poradzenia sobie samodzielnie z tym zadaniem. Złożony w niniejszej sprawie wniosek został oceniony jako nieusprawiedliwiony z tego względu, że informacje w nim przedstawione nie wskazywały na to, by skarżąca nie była obiektywnie w stanie wygospodarować z uzyskiwanych dochodów oszczędności pozwalających uiścić jej wymagane koszty sądowe. Jedyne zobowiązanie finansowe jakie ciąży na skarżącej po prawomocnym odrzuceniu jej skargi na bezczynność to wpis sądowy od nierozpoznanego dotychczas środka odwoławczego na postanowienie Sądu z 6 sierpnia 2009 r. odmawiające sprostowania postanowienia. Ciężar finansowy tego zobowiązania, wyznaczony zarządzeniem z 19 lipca 2010 r. na kwotę 100 zł, jest na tyle nieznaczny w kontekście ujawnionych dochodów gospodarstwa domowego (ok. 2000 zł), że możliwe jest jego samodzielne udźwignięcie, bez potrzeby uciekania się o przyznanie przez Sąd prawa pomocy w tym zakresie, skoro sama różnica w deklarowanych dochodach i wydatkach przekracza wymaganą kwotę wpisu. Istotne znaczenie dla kierunku rozstrzygnięcia ma jednocześnie to, że wyjaśnienia skarżącej odnośnie uzyskiwania dochodów przez córkę i nieuzyskiwania jakichkolwiek dochodów przez wnioskodawczynię i jej męża opierają się zasadniczo na nieweryfikowalnych podstawach, które mogą zostać przyjęte w postępowaniu sądowych (w znaczeniu "wykazania" istotnych okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy, o którym stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) tylko wtedy, gdyby nie stały w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego, wiedzy oraz logicznego rozumowania. Należy w tym miejscu zauważyć, że sąd rozpoznający wniosek strony o przyznanie prawa pomocy jest wprawdzie związany przedłożonymi przez tę stronę informacjami i oświadczeniami, jednakże nie jest zwolniony z ich kontroli przejawiającej się w obowiązku ocenienia wiarygodności przedstawianych przez wnioskodawcę faktów. W kontekście przywołanego obowiązku, wątpliwości wzbudzać może to, że wnioskodawczyni i jej mąż, po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, nie pracują i nie osiągają dochodów, które mogłyby być traktowane jako konieczny obowiązek partycypowania w prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego. W zestawieniu z informacją, że wnioskodawczyni nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy (uwzględniając ustalenia, które wziął za podstawę faktyczną Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 11 sierpnia 2010 r. sygn. I OZ 595/10), okoliczność powyższa wskazuje na niewiarygodność oświadczenia, którego treścią miałoby być wykazywanie, że skarżąca i jej mąż pozostają bez jakiegokolwiek dodatkowego źródła utrzymania. Zasadnicze wątpliwości budzi bowiem źródło faktycznych dochodów skarżącej i jej rodziny, dzięki którym prowadzone jest gospodarstwo domowe w sytuacji, gdy jedyną osobą pracującą pozostaje córka, przy czym uzyskuje ona dochody jedynie z umowy o dzieło i nie mają one charakteru stałego wynagrodzenia (w każdym miesiącu roku). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu tylko tym osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie z 21.07.2008 r., sygn. I FZ 287/08 niepubl.). Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w takiej właśnie sytuacji, spełniając ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.