I SAB/Wa 361/14

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. i U. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. Z. i U. Z. na przewlekłość postępowania prowadzonego przez Zarząd Dzielnicy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o wykup lokalu mieszkalnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 16 października 2014 r. sygn. I SAB/Wa 361/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. Z. i U. Z. na przewlekłość postępowania prowadzonego przez Zarząd Dzielnicy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o wykup lokalu mieszkalnego. Skarżący wraz z pismem określonym jako zapowiedź złożenia skargi kasacyjnej na postanowienie Sądu I instancji odrzucające skargę wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uzasadnionego brakiem środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Ze złożonego przez skarżących wniosku wynika, że wnioskodawcy, będący [...], prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Posiadają [...] pełnoletnią [...] córkę, pozostającą na ich utrzymaniu, z którą zamieszkują. Źródłem utrzymania wnioskodawców są dochody z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez skarżącego ([...] zł), świadczenia emerytalnego skarżącej ([...] zł) oraz otrzymywane przez nią środki z tytułu zawartej umowy [...] ([...]zł). Skarżący wskazali, że nie posiadają żadnego majątku. Do składników majątkowych zaliczyli jedynie samochód [...] o wartości ok. [...] zł. Według złożonego oświadczenia, skarżący z uzyskiwanych dochodów pokrywają wyłącznie koszty swojego utrzymania. Do tychże kosztów zaliczyli wyszczególnione przez siebie miesięczne wydatki: opłaty [...] ([...]zł), [...] ([...]zł), kupno [...] ([...]zł), korzystanie z [...] ([...]zł), kupno [...] ([...]zł), kupno środków [...] ([...]zł), środki przeznaczone na potrzeby córki ([...]zł), opłaty ratalne z tytułu kredytu za kupiony [...] ([...]zł). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Przedmiotem żądania zgłoszonego w niniejszym postępowaniu przez skarżących jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu). Wniosek ten został uznany za nieuzasadniony, co wynikało ze stwierdzenia, że skarżący dysponują środkami finansowymi, które mogą przeznaczyć na opłacenie kosztów postępowania w sprawie ze złożonej przez siebie skargi na przewlekłość postępowania prowadzonego przez Zarząd Dzielnicy [...]. Tak formułowana ocena jest spowodowana przede wszystkim przyjęciem, że na gruncie art. 246 § 1 p.p.s.a. zakres "koniecznego utrzymania", mającego pierwszeństwo w zaspokojeniu przed wymogiem samodzielnego pokrywania kosztów postępowania, odnosić się może jedynie do tych zobowiązań składającego wniosek o prawo pomocy, które służą pokryciu wydatków niezbędnych dla utrzymania rodziny (zapewniających ekonomiczną egzystencję członków rodziny na poziomie podstawowym). Taka wykładnia tego pojęcia jest jednolicie przyjmowana w orzecznictwie sądowoadmnistracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 8 maja 2014 r. sygn. II OZ 427/14). Jej uzasadnienia należy doszukiwać się w stwierdzeniu, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, w związku z czym jej stosowanie powinno się ograniczać jedynie wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tym osobom najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. I OZ 474/14). Interpretacja pojęcia odnoszonego do "kosztów służących zaspokojeniu podstawowych potrzeb rodziny" zakłada limitację zarówno rodzaju poszczególnych wydatków, które można kwalifikować jako konieczne, jak i ich wysokości. W tym ostatnim przypadku poza próg "konieczności" wykraczać będą wydatki służące zapewnieniu podstawowego standardu egzystencji, niemniej ze względu na swoją wysokość niemieszczące się w limicie, którego zachowania należałoby oczekiwać od osoby znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej. Powyższe wyjaśnienie jest istotne w niniejszej sprawie, albowiem zakwestionowaniu w niej podlegało twierdzenie skarżących, zdaniem których wszystkie wskazane w oświadczeniu wydatki gospodarstwa domowego kwalifikować należało jako wydatki konieczne rodziny. Sprzeciw budzi w tym przypadku zarówno uznanie, że wydatkiem koniecznym dla skarżących - jako osób ubogich - może pozostawać kupno sprzętu komputerowego ([...]), jak i wysokość wydatków rodziny ponoszonych na bieżące utrzymanie. Rodzina składająca się z [...] osób – w kontekście przywołanego wyżej wymogu ograniczenia wydatków do niezbędnego poziomu – nie może w sposób uzasadniony twierdzić, że koszty konsumpcyjne związane z zakupem [...] musza pochłaniać miesięcznie kwotę [...] zł. Nie znajduje to potwierdzenia w faktach notoryjnych odwołujących się do wiedzy powszechnie dostępnej, która każe przyjąć, że taki koszt zakupu [...] może wystąpić jedynie w wyjątkowych przypadkach (np. konieczność stosowania specjalnej [...]). Podobny osąd nasuwa się w stosunku do deklarowanych wydatków za [...] ([...]zł), [...] ([...]zł), czy środki [...] ([...]zł). Nie kwestionując konieczności poczynienia przez członków rodziny określonych wydatków na każdy z tych celów, uzasadnione wątpliwości budzić musi podany pułap kosztów. Składający wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadniony twierdzeniem, iż wydatki i dochody rodziny ledwie się bilansują, nawet jeżeli faktycznie ponoszą wydatki za codzienne korzystanie z [...] w deklarowanej kwocie [...] zł, powinni ograniczyć je do poziomu, który pozwala z jednej strony zaspokajać potrzeby wiązanie z komunikowaniem się między członkami rodziny oraz osobami trzecimi a z drugiej jednocześnie nie prowadzi do nadmiernego uszczuplenia uzyskiwanych dochodów. Uwzględniając poziom obowiązujących kosztów korzystania z usług [...] oraz przeciętne wydatki innych osób na ten cel powyższe założenie nie jest trudne do osiągnięcia. Wątpliwości budzi również konieczność wydatkowania kwoty ponad [...] zł w skali roku na kupno [...] dla [...] dorosłych osób, jeżeli się zważy, że akceptowalny poziom wydatków na tę kategorię zobowiązań powinien być znacząco niższy dla osób ograniczających swoje obciążenia do poziomu niezbędnego. Podobne zastrzeżenie dotyczy deklarowanych rocznych wydatków na zakup środków [...] ([...]zł), prowadzi do uznania, że wysokość deklarowanych przez skarżących wydatków na niezbędne utrzymanie nie może stanowić wiarygodnego kryterium, za pomocą którego w niniejszym postępowaniu mogła zostać oceniona zdolność skarżących do poniesienia kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Przyjmując, że suma miesięcznych dochodów skarżących jest wysoka ([...]zł), a jednocześnie ponoszone przez rodzinę faktyczne wydatki na niezbędne utrzymanie są niższe od deklarowanych lub takimi (niższymi) mogą się z łatwością stać, dając podstawę do uczynienia z tak powstałych oszczędności źródła sfinansowania kosztów prowadzenia postępowania sądowego (na etapie wniesienia skargi kasacyjnej), wniosek skarżących podlegał oddaleniu. W tych warunkach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.