I SAB/Wa 45/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 21 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. S. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpatrzenia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 2 stycznia 2015 r. P. S. złożył skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...] o odmowie zasiłku celowego na dofinansowanie opłaty wynajmu pokoju oraz dofinansowanie do zakupu karty miejskiej oraz zakupu odzieży i obuwia. Następnie wnioskiem z dnia 3 lutego 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu, P. S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Powyższy wniosek rozpoznany został odmownie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 1 kwietnia 2015 r., sygn. akt. I SAB/Wa 45/15. W dniu 13 kwietnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw skarżącego P. S. od ww. postanowienia z dnia 1 kwietnia 2015 r. wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący stwierdził, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w sposób wyczerpujący uzasadnił swoją trudną sytuację materialną, a Sąd z urzędu powinien był wystąpić do określonych instytucji w celu uzyskania bardziej dokładnych informacji na potrzeby rozpoznania jego wniosku. Podniósł, że termin zakreślony przez Sąd na uzupełnienie braków wniosku był zbyt krótki, dostarczenie szeregu dokumentów nastręcza spore trudności i wymaga poniesienia nakładów finansowych, których skarżący nie posiada. Wyjaśnił, że jego trudna sytuacja materialna znana jest Ośrodkowi Pomocy Społecznej [...], który zgromadził bogatą dokumentacje, w tej materii, gdyż skarżący dostarczał tam różne dokumenty na potwierdzenie tej okoliczności, również sam Ośrodek występował m.in. do zakładu pracy skarżącego o zaświadczenie o dochodach, zatem Sąd powinien był zwrócić się bezpośrednio do OPS celem uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. P. S. podał, że nie posiada żadnych zarejestrowanych na siebie pojazdów mechanicznych, rozlicza się w Urzędzie Skarbowym w [...], tylko i wyłącznie z dochodów otrzymywanych z umowy o pracę, korzysta z konta bankowego w [...], natomiast postępowanie egzekucyjne prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] M. C.. Stwierdził także, że niemożliwe było otrzymanie pisemnego oświadczenia od właściciela wynajmowanego mieszkania, gdyż łączy ich nieformalna umowa, zatem gdyby powziął on informację, że skarżący potrzebuje dokumentów do Sądu mógłby nakazać wyprowadzenie się, a to wiązałoby się z bezdomnością skarżącego oraz obawą utraty pracy z powodu braku zamieszkania na terenie W.. W związku z powyższym zwrócił się z prośbą o pozytywne rozpatrzenie wniosku o ustanowienie adwokata, gdyż samodzielnie nie jest w stanie bronić swoich praw, a dochody, które otrzymuje nie wystarczają na wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika. W związku z tym, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i wyjaśnienia zawarte w sprzeciwie okazały się niewystarczające do oceny aktualnego stanu majątkowego skarżącego, zarządzeniem z dnia 27 sierpnia 2015 r. został on wezwany do nadesłania, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z tytułu umowy o pracę (np. stosowne zaświadczenie, ewentualnie kserokopia umowy o pracę), odpisu zeznania podatkowego za rok 2014, ewentualnie stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2014 r., oraz wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Skarżący otrzymał powyższe wezwanie w dniu 11 września 2015 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru - karta nr 88) i do dnia rozpoznania niniejszego sprzeciwu pozostało ono bez odpowiedzi - nie nadesłano żądanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) powoływana dalej jako: "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Z treści powołanego przepisu wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Podnieść należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Taka zaś sytuacja w ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie występuje, gdyż skarżący wnioskując o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata nie wykazał, że znajduje się w sytuacji kwalifikującej go do skorzystania z tej instytucji. Zaznaczyć należy, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że czynności określone w ww. przepisie podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. sygn. akt II OZ 650/11). W rozpoznawanej sprawie, wobec uznania, że zawarte w urzędowym formularzu oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach jest niewystarczające i budzące wątpliwości, zarządzeniem z dnia 27 sierpnia 2015 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym do złożenia dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z tytułu umowy o pracę na zastępstwo (np. stosowne zaświadczenie, ewentualnie kserokopia umowy o pracę), odpisu zeznania podatkowego za rok 2014, ewentualnie stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2014 r., wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Celem wezwania było w szczególności zweryfikowanie oświadczenia wnioskodawcy dotyczącego wysokości aktualnie osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków, a także potwierdzenie, że wynagrodzenie obciążone jest (i w jakiej wysokości) zajęciem komorniczym. Wezwanie doręczone zostało skarżącemu w dniu 11 września 2015 r. Termin do jego wykonania upływał zatem w dniu 18 września 2015 r. Mimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie wykonał wezwania - nie nadesłał żądanych dokumentów, co uniemożliwia dokonanie rzeczywistej i pełnej oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Jeszcze raz zaznaczyć trzeba, że skoro udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, to pomoc taka przysługuje nie osobom uznającym się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą także stosownymi dokumentami (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 21/15). Osoba występująca z wnioskiem o prawo pomocy zobowiązana jest zatem nie tylko do przedstawienia we wniosku wszelkich okoliczności odnoszących się do jej sytuacji materialnej, ale także do udokumentowania tych okoliczności. Nienadesłanie przez wnioskodawcę wskazanych w wezwaniu sądowym dokumentów skutkuje brakiem możliwości prawidłowego ustalenia, czy samodzielne pokrycie kosztów działania profesjonalnego pełnomocnika skutkować będzie uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym wnioskodawcy. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie z przyczyn leżących po stronie skarżącego niepotwierdzona została wysokość dochodów osiąganych przez wnioskodawcę obecnie, jak i uzyskanych w 2014 r. Nieustalona pozostaje też kwestia posiadania kont bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz wysokości ewentualnych zgromadzonych na nich środków. Nie ulega zatem wątpliwości, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie została dostatecznie wyjaśniona, a wątpliwości dotyczące rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych nie zostały przez stronę usunięte. W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał należycie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zaznaczyć jednocześnie trzeba, że wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w wielu prowadzonych w Wydziale I sprawach, w różnych terminach i we wszystkich został wezwany do nadesłania ww. dokumentów. Wezwania te doręczone zostały w okresie od 20 maja 2015 r. do września 2015 r. A zatem wnioskodawca miał wystarczająco dużo czasu by do dnia rozpoznania wniosku nadesłać żądane dokumenty. Podkreślić przy tym należy, że również wnosząc sprzeciw skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących jego sytuacji materialnej i nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów. Jak zaś wyżej wskazano ciężar dowodu w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy i niewykazanie przez wnioskodawcę (w sposób pełny i przekonywujący), że znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, prowadzi do odmownego załatwienia wniosku. Przesłanki uzasadniającej uwzględnienie złożonego wniosku nie stanowi również okoliczność, że wnioskodawca uczestniczy w wielu (ponad 150 w Wydziale I) postępowaniach. Jak wyżej wskazano rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy ocenia się jedynie sytuację materialną wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.