II SA 1437/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA ( del.) Andrzej Kuba Sędziowie WSA Ewa Frąckiewicz a WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant Alicja Dobrenko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2004 r. sprawy ze skargi L.B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2002 r. 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz L.B.kwotę 50/pięćdziesiąt/złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego Minister Sprawiedliwości, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego - p. L.B. (skarżącego) od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w O. z dnia [...] stycznia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego z zakresu rachunkowości, finansów oraz doradztwa podatkowego - decyzją z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano między innymi, iż decyzją z dnia [...] stycznia 2002 r. Prezes Sądu Okręgowego w O. zwolnił skarżącego z funkcji biegłego sądowego z zakresu rachunkowości, finansów oraz doradztwa podatkowego. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Prezes Sądu stwierdził. iż decyzją z dnia [...] czerwca 1999r. ustanowił skarżącego biegłym sądowym w wyżej opisanym zakresie na okres pięciu lat. Prezes Sądu wskazał, że skarżący otrzymuje rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i powołując się na zły stan zdrowia skarżący uzasadniał niemożność stawiania się na rozprawach w sprawie własnej, w której był pozwanym. Podniesiono nadto, że w pismach dotyczących własnej sprawy powoływał się na sprawowaną funkcję biegłego sądowego. W związku z powoływaniem się przez skarżącego na stan zdrowia uniemożliwiający biegłemu uczestniczenie w postępowaniach sądowych Prezes Sądu zobowiązał zainteresowanego do przedłożenia zaświadczenia lekarskiego, co do stanu zdrowia w zakresie czy stan zdrowia zezwala na wykonywanie funkcji biegłego i występowania przed sądem. Biegły takiego zaświadczenia nie przedłożył. Prezes Sądu podniósł, że w sprawie [...] toczącej się przed sądem rejonowym w O. biegły wnosił o zwolnienie z obowiązku sporządzeniu opinii ze względu na stan zdrowia. Przedłożone do akt zaświadczenie lekarskie wskazywało, że ze względu na stan zdrowia przeciwwskazany jest udział biegłego w rozprawach sądowych i postępowaniu administracyjnym i wskazany jest bezstresowy, oszczędny tryb życia. Prezes Sądu podniósł, że w dniach [...].09 oraz [...] i [...].10.2001r. w Gazecie [...] ukazało się ogłoszenie reklamowe, w którym p. L.B. reklamuje swoje usługi jako Biura Finansowo Prawnego używając tytułu "biegły sądowy". Prezes Sądu wskazał, że Biegły ustnie i pisemnie wyjaśnił, że do ukazania się ogłoszeń doszło przypadkowo. Powołując się na orzecznictwo NSA Prezes Sądu wskazywał, że używanie tytułu "biegły sądowy" poza opiniami sporządzanymi dla określonych w przepisach prawa podmiotów jest działaniem bezprawnym i dyskredytuje taką osobę w stopniu zezwalającym uznać, iż nie daje ona rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Powołując się na przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987 r. sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych (Dz.U. z 1987, Nr 18, poz.112, z póź.zm) a w tym na § 6 ust. 2 w myśl, którego Prezes może zwolnić z funkcji biegłego z ważnych powodów, w szczególności, jeżeli nienależycie wykonuje on swoje czynności oraz § 12 ust.l pkt. 4 zgodnie, z którym biegły ma dawać rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego Prezes Sądu zwolnił biegłego z funkcji. Od tej decyzji skarżący odwołał się do Ministra Sprawiedliwości. W odwołaniu skarżący polemizuje z treścią decyzji, akcentując nienaganne pełnienie funkcji biegłego i załączając wykaz opinii wykonanych na zlecenie sądów ([...] opinii w okresie dwóch lat) oraz podnosząc, że większość sporządzonych opinii odnosiła się do spraw szczególnie trudnych. Podnosi ponadto, że orzeczona na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 1998r., Nr 162, poz.1118, z póź.zm.) częściowa niezdolność do pracy, nie wyklucza wykonywania funkcji biegłego. Wskazuje, że orzeczenie o częściowej niezdolność do pracy jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, który pozwala na wykonywanie zatrudnienia wg zasad określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1887r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U z 1997, Nr 123, poz.776, z póź.zm.). Podnosi, że w obecnym stanie prawnym brak jest możliwości uzyskania stosowanego zaświadczenia w sprawie oceny stanu zdrowia biegłego poza decyzją o przyznaniu renty inwalidzkiej. Wskazuje, że używanie tytułu biegły sądowy w okolicznościach niezwiązanych z wykonywaniem funkcji biegłego było incydentalnym przypadkiem. Użycie terminu biegły sądowy w ogłoszeniu w gazecie lokalnej odbyło się bez jego wiedzy i zgody, o czym informował Prezesa Sądu. Ponadto wskazywał, że nie wiedział, iż taka praktyka jest sprzeczna z zasadami obowiązującymi biegłego. W konsekwencji swoich wywodów wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przywrócenie odebranych uprawnień. Minister Sprawiedliwości rozpatrując odwołanie biegłego stwierdził, że zgodnie z treścią § 12 ust. 1 pkt 4 cyt. wyżej rozporządzenia biegłym może być ustanowiona osoba, która daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego. Wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się na temat rękojmi, dając pełną wykładnię tego pojęcia. Minister Sprawiedliwości podniósł, że przez rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego należy - zgodnie z orzecznictwem NSA -rozumieć całość cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego sądowego, składających się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego. Na wizerunek osoby zaufania publicznego składają się takie cechy charakteru jak: szlachetność, prawość, uczciwość, sumienność i bezstronność łącznie. Wskazał ponadto, że zgodnie z § 14 cyt. rozporządzenia ustanowienie biegłym uprawnia do wydawania opinii na zlecenie sądu lub organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych w zakresie tej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności, dla której ustanowienie nastąpiło. Biegły wydając opinię używa tytułu biegłego sądowego z oznaczeniem specjalności oraz sądu okręgowego, przy którym został ustanowiony. Z tego też powodu biegły sądowy wydając opinię używa tytułu na rzecz jednoznacznie określonego kręgu podmiotów oraz a używanie tytułu w innych dziedzinach niż te, do których został powołany jest bezprawne i dyskredytuje daną osobę w stopniu pozwalającym uznać, że nie daje ona rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Ponadto Minister Sprawiedliwości podniósł, iż potwierdzony orzeczeniem lekarskim z dnia [...] marca 200Ir. stan zdrowia biegłego z przeciwwskazaniem do udziału w rozprawach sądowych i w postępowaniach administracyjnych oraz zalecenia, co do bezstresowego i oszczędnego trybu życia pozwala uznać, że nie zapewnia pozostawania biegłego do dyspozycji sądu i niezwłocznego wykonania zleconej opinii. Z podanych wyżej powodów Minister Sprawiedliwości utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Na powyższą decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Sądu skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący podnosząc, co następuje: 1. odwołanie zostało skierowane do Ministra Sprawiedliwości a decyzja została podpisana przez inną osobę bez przedstawienia odpowiednich pełnomocnictw, 2. decyzja nie zawiera uzasadnienia merytorycznego i nie odnosi się do przedstawionych dokumentów, 3. pomimo istnienia decyzji Prezesa Sądu i Ministra Sprawiedliwości nadal jest powoływany do pełnienia funkcji biegłego sądowego. W konsekwencji Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji Prezesa Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z dniem 1 stycznia 2004r. weszły w życie: • ustawa z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), zwana ustawą o u.s.a., • ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270), zwana ustawą o p.s.a., • ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1271), zwana ustawą p.w.u.p. Powyższe regulacje prawne statuują dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne. W świetle art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie i dlatego postępowanie toczy się na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż organy administracyjne obu instancji, rozstrzygając niniejszą sprawę na niekorzyść skarżącego poprzez zwolnienie go z funkcji biegłego sądowego naruszyły prawo w takim stopniu, w jakim skutkować musi uchyleniem zaskarżonej decyzji. Podstawę materialnoprawną kwestionowanych decyzji stanowiły przepisy § 6 ust. 1 pkt 2 w związku z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987 r. w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych (Dz. U. Nr 18,poz. 112). Zgodnie z brzmieniem cyt. wyżej przepisu § 6 ust. 1 pkt 2 Prezes zwalnia z funkcji biegłego, jeżeli utracił on warunki do pełnienia tej funkcji albo gdy zostanie stwierdzone, że w chwili ustanowienia warunkom tym nie odpowiadał i nadal im nie odpowiada. Jednym z zasadniczych warunków, których spełnienie jest wymagane do ustanowienia biegłym jest w myśl § 12 ust. 1 pkt 4 cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości - przymiot rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Pojęcie "rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego" było wielokrotnie definiowane i określane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako całości cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego sądowego, składających się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego. Na wizerunek osoby zaufania publicznego składają się takie cechy charakteru jak: szlachetność, prawość, sumienność i bezstronność łącznie (por. wyrok NSA z dnia 11.01.1993 r. sygn. akt II SA 390/92). Osoba biegłego sądowego nie może nasuwać jakichkolwiek podejrzeń, co do stronniczości, nierzetelności czy braku obiektywizmu. Biegły sądowy jest organem pomocniczym Sądu i niewątpliwie winien cieszyć się zaufaniem Sądu (art. 181 § 1 K.p.k.). Niemniej jednak oparcie zaskarżonych decyzji o tak drastyczną w skutkach przesłankę powinno być poprzedzone przeprowadzeniem wnikliwego postępowania i zgromadzeniem odpowiednich dowodów. Trudno jest podzielić stanowisko organów, co do notorycznego odmawiania przez biegłego sporządzania opinii, bowiem jak wynika z akt sprawy biegły w kwestionowanym okresie sporządzał obszerne i trudne opinie a ten fakt nie został przez organy zaprzeczony. Użycie czy to w reklamie czy też w sprawach własnych biegłego sądowego jest jednoznacznie naganne i może być podstawą do skorzystania z przepisu § 12 ust. 1 pkt 4 cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości - powołania się na utratę rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Biegły sądowy wydając opinię używa tytułu na rzecz jednoznacznie określonego kręgu podmiotów a używanie tytułu w innych dziedzinach niż te, do których został powołany jest bezprawne i dyskredytuje daną osobę w stopniu pozwalającym uznać, że nie daje ona rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Niemniej jednak w tym indywidualnym przypadku nie zostały wyjaśnione wszystkie aspekty sprawy a mianowicie zawinienie skarżącego, permanentność działania. Z akt sprawy wynika, że opisane wyżej zdarzenia były jednorazowymi działaniami wynikającymi raczej z nieszczęśliwego zbiegu okoliczności niż świadomego dążenia skarżącego. Jak wynika z akt sprawy po interwencji Prezesa Sądu skarżący nie podejmował takich czynności. Zarzut dotyczący stanu zdrowia został przez skarżącego wyjaśniony w stopniu pozwalającym na jego przyjęcie. Trudno jest oczekiwać przedstawiania zaświadczenia lekarskiego zezwalającego na wykonywanie funkcji biegłego, jeżeli przepisy nie precyzują kto i w jakim trybie ma wydać żądane zaświadczenie. Oczywistym jest, że w życiu każdego człowieka mogą się pojawić momenty słabości spowodowane stanem zdrowia a zalecenia dotyczące bezstresowego i oszczędnego trybu życia są na tyle ogólne, że na ich podstawie nie można wysuwać zbyt daleko idących wniosków. W sytuacji choroby odmowa wykonania opinii nie powinna wywoływać negatywnych skutków. Rozpoznając ponownie sprawę organ ponownie przeanalizuje zarówno wpływ skarżącego na użycie w reklamie kwestionowanych zwrotów jak stopień zawinienia oraz jego zachowanie po zaistnieniu faktów. Sprecyzuje w oparciu o przepisy prawa, jakiego zaświadczenia lekarskiego żąda od skarżącego w celu potwierdzenia stanu zdrowia. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny znalazł podstawy do stwierdzenia, że w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa materialnego przepisy postępowania administracyjnego w stopniu, w jakim miało to wpływ na wynik sprawy. Skoro, zatem zaskarżona decyzja, zapadła z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., należało orzec jak w sentencji wyroku i uchylić decyzję na podstawie art. 145 § 1 ust.l lit. a i c. ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.